برگزیت؛ به پایان آمد این دفتر؟

با فرا رسیدن نیمه‌شب در بروکسل، همه چیز عوض شد... و هیچ چیز تغییر نکرد.

دولت بوریس جانسون ممکن است بگوید "کار برگزیت تمام شد" ولی واقعیت این است که اکثر تصمیم‌های دشوار تازه شروع می‌شود.

بریتانیا دیگر عضو اتحادیه اروپا نیست، ولی حالا در کمتر از یک سال باید تصمیم بگیرد که چیست.

خروج نمادین

مثل تمام "لحظات حساس" و "مقاطع کلیدی" این چند سال، لحظه برگزیت هم تغییر عمده‌ای به پا نکرد.

درست است که روی کاغذ، دیگر بریتانیا عضو اتحادیه اروپا نیست، نمایندگانش در پارلمان اروپا شغل‌شان را از دست داده‌اند و پرچمش را از نهادهای اتحادیه به پایین کشیده‌اند، ولی در عمل خیلی از امور به روال قبلی ادامه پیدا می‌کند؛ حداقل برای ۱۱ ماه دیگر.

تا پایان این دوره "گذار" چهار اصل بنیادی اتحادیه اروپا (آزادی جابه‌جایی کالاها، خدمات، سرمایه و نیروی کار) ادامه دارد.

این یعنی همچنان شهروندان کشورهای عضو اتحادیه اروپا می‌توانند بدون محدودیت یا نیاز به ویزا به بریتانیا مهاجرت کنند؛ چیزی که گلایه اصلی بسیاری از رأی‌دهندگان به برگزیت بود.

در کنار این، بریتانیا نه تنها باید مقررات و استانداردهای فعلی اتحادیه اروپا را رعایت کند، بلکه موظف است مصوبات اتحادیه اروپا در این مدت را هم (بدون آن‌که نقشی در تهیه‌شان داشته باشد) به اجرا بگذارد.

در تجارت بین‌المللی هم بریتانیا همچنان مثل قبل، تابع اتحادیه اروپاست و نمی‌تواند تعرفه‌ها و سهمیه‌های واردات و صادرات به کشورهای ثالث را خودش تعیین کند.

بریتانیا تا پایان ژوئن (پنج ماه دیگر) وقت دارد تصمیم بگیرد که می‌خواهد این دوره گذار را تمدید کند یا نه. البته دولت بوریس جانسون بندی را در لایحه توافقنامه خروج گنجانده که خودش را از چنین کاری منع کند.

در این دوره انتقالی قرار است دو طرف برای رسیدن به یک پیمان تجاری و چارچوب روابط تجاری‌شان در آینده به توافق برسند؛ و تازه از این‌جاست که سختی کار آغاز می‌شود.

بده بستان‌های پرهزینه

تمام شواهد حاکی از این است که بوریس جانسون به دنبال یک «برگزیت سخت» است؛ به دنبال «واگرایی» و کمترین تعهد ممکن به هماهنگی قانونی با اتحادیه اروپا.

به همین خاطر بود که او وقتی نخست‌وزیر شد، موضع دولت بریتانیا درباره معمای مرز ایرلند شمالی با جمهوری ایرلند را ۱۸۰ درجه تغییر داد؛ و پذیرفت که ایرلند شمالی از نظر اقتصادی عملاً در حوزه اتحادیه اروپا باقی بماند تا بقیه بریتانیا (یعنی انگلستان، اسکاتلند و ولز) بتواند راه خود را برود.

او با این کار، و بازگشتن به طرح اولیه اتحادیه اروپا، اگرچه عملاً یک مرز گمرکی در میان کشورش کشید، ولی توانست حزبش و بعد مردم خسته از جر و بحث‌های برگزیت را با خود همراه کند.

اخبار مرتبط

حالا او می‌خواهد در کمتر از یک سال با اتحادیه اروپا درباره چارچوب روابط آینده دو طرف به توافق برسد.

اگر او نخواهد تعهدی در قبال حفظ هماهنگی قوانین و مقررات با اتحادیه اروپا بدهد، حتی در صورت رسیدن به یک توافق تجارت آزاد در زمینه کالاها، موانع جدیدی در زمینه تجارت ایجاد می‌کند؛ چرا که صادرکنندگان بریتانیا، برای اولین بار پس از چند دهه، باید با انبوهی از کاغذبازی و فرم‌های گمرکی ثابت کنند که محصولاتشان مطابق قوانین اتحادیه اروپاست.

در کنار این بیش از ۸۰ درصد اقتصاد بریتانیا مربوط به بخش خدمات است؛ چیزی که اصلاً مشمول چنین قراردادی نمی‌شود.

کم شدن یا از بین رفتن دسترسی به بزرگ‌ترین بازار صادرات بریتانیا، می‌تواند ضربه قابل توجهی به اقتصاد این کشور بزند یا دست کم رشد آن را کندتر کند.

افق‌های جدید

شعار هواداران خروج از جمله خود بوریس جانسون از همان اول این بود که خروج از اتحادیه اروپا، اگرچه دسترسی به این بازار را کم می‌کند، ولی این امکان را به بریتانیا می‌دهد که به بازارهای دیگری، از آمریکا گرفته تا هند و چین دسترسی بیشتری پیدا کند.

ولی با وجود همه شعارها و وعده‌ها، بستن قراردادهای تجاری جدید اصلا آسان نیست.

مثلاً با وجود همه علاقه دونالد ترامپ به برگزیت، رئیس‌جمهوری آمریکا بعید است بدون آزاد شدن دسترسی کشاورزان و دامدارانش به بازار بریتانیا، پای چنین قراردادی را امضا کند.

ولی اگر دولت بوریس جانسون بخواهد ممنوعیت گوشت هورمونی، مرغ کلری و ذرت تراریخته را لغو کند، با موجی از مخالفت‌های سیاسی و خشم روزنامه‌های طرفدارش مواجه می‌شود.

از طرف دیگر برای کشورهایی مثل چین و مخصوصا هند، آسان‌تر شدن مقررات مهاجرت شهروندانشان به بریتانیا، شرط لازم برای رسیدن به یک پیمان تجارت آزاد است.

این در حالی است که یکی از اهداف اصلی ترک اتحادیه اروپا، کنترل مهاجرت به بریتانیا بوده و عبارت "آسان‌تر کردن مهاجرت" خون بسیاری از هواداران برگزیت را ممکن است به جوش بیاورد.

این‌ها تنها چند نمونه کوچک از معماها و تصمیم‌های دشوار پیش روی بریتانیا در ماه‌ها و سال‌های آینده است؛ ماه‌هایی که در آن جزئیات فنی قراردادهای تجاری یا نحوه سهمیه‌بندی صید ماهی به موضوع اصلی بحث و چانه‌زنی داخلی و بین‌المللی تبدیل می‌شود.

به پایان آمد این دفتر "برگزیت؟" خیر، حکایت همچنان باقی است....