چرا هفت؟ چرا این هفت؟ چرا جی هفت؟ و پرسش‌های دیگر

رهبران کشورهای عضو گروه هفت یا "جی هفت" در شهر ساحلی بیاریتز در فرانسه جمع شده‌اند تا دو روزی را دور هم بنشینند و مذاکره کنند. از موضوعاتی مختص همین کشورها و مسایل فی‌مابین چند جانبه و دوجانبه تا موضوعات مهم بین‌المللی و مباحثی جهانی، همه در این نشست که تنها هفت نفر در آن شرکت دارند بررسی می‌شود.

اما چرا هفت؟ چرا این هفت کشور؟ و اساسا چرا گروهی متشکل از هفت کشور؟

دسترسی فوری:

گروه هفت چیست؟

گروه هفت در واقع یک سازمان بین‌المللی است مانند هر سازمان بین‌المللی دیگر.

بر اساس تبلیغات خود کشورهای تشکیل دهنده این سازمان، اعضای آن "هفت اقتصاد پیشرفته" جهان هستند: کانادا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، ژاپن، بریتانیا و ایالات متحده آمریکا. (البته نماینده اتحادیه اروپا نیز در این نشست حضور دارد تا همه ۲۸ عضو اتحادیه را نمایندگی کند.)

اما توصیف "اقتصاد پیشرفته" یک عبارت قابل تفسیر است و ویژگی‌هایش بر اساس نوع نگاه و تعاریف گوناگون، متغیرند.

در حال حاضر اعضای این گروه مدعی هستند که از صنعتی‌ترین اقتصادهای دنیا برخوردارند.

اما واقعیت قضیه این است که اکنون سالهاست که جی هفت از یک کلوب اقتصادی به کلوبی سیاسی-ایدئولوژیک تغییر ماهیت داده و اعضایش از یادآوری این موضوع نیز ابایی ندارند.

در توضیحی که وب‌سایت وزارت خارجه آلمان درباره جی هفت منتشر کرده تاکید شده که این گروه یک "جامعه ارزشی" است؛ "صلح، امنیت و حق تعیین سرنوشت در سراسر جهان. همراه با آزادی و حقوق بشر، دموکراسی، حاکمیت قانون در کنار رفاه و توسعه پایدار" ارزش‌های بنیادین این گروه توصیف شده‌اند.

بدین ترتیب حتی اگر کشورهایی مانند چین روزی موفق شوند به ترتیبی مدعی شوند که به اقتصادی "پیشرفته" دست یافته‌اند، ورودشان به این کلوب اختصاصی با موانع ایدئولوژیک مهمی روبه‌رو خواهد شد؛ موانعی که از سوی جوامع غربی به عنوان "ارزش‌های غربی" تبلیغ می‌شوند و در برخی جوامع دیگر، تفاسیر متفاوتی از آن حاکم است.

▲ بازگشت به بالا

جی هفت از کجا آمد؟

ایده نخستین در سال ۱۹۷۵ میلادی از سوی والری ژیسکار دیستین، رئیس جمهور وقت فرانسه و هلموت اشمیت، صدراعظم وقت آلمان غربی مطرح شد. این دو رهبر اروپایی، در دورانی که جنگ سرد بخش مهمی از انرژی و وقت سیاست بین‌المللی را به خود اختصاص داده بود از چهار کشور دیگر دعوت کردند تا با هم یک "نشست اقتصاد جهان" تشکیل بدهند.

این چهار کشور، بریتانیا، ایتالیا، ژاپن و آمریکا بودند که سرانشان همراه با رهبران آلمان و فرانسه در شاتو د رامبوئییه در جنوب پاریس جمع شدند و سنگ بنای شکل‌گیری یک سازمان بین‌المللی به نام "گروه شش" یا جی شش را پایه گذاشتند.

در سال ۱۹۷۶ میلادی، کانادا نیز به این گروه پیوست و این سازمان به "جی هفت" تبدیل شد.

این سازمان برای سالهای متوالی "جی هفت" باقی ماند و از سوی اعضایش به عنوان سازمانی برای تبادل آرا و حل و فصل مسایل معرفی شد.

همزمان این سازمان آرام آرام به کلوب با پرستیژی تبدیل شد که نه تنها عضویت در آن به امتیازی برای اعضایش تبدیل شد، بلکه حتی حضور در حاشیه آن نیز یک موفقیت دیپلماتیک به نظر می‌رسید.

تحول بزرگ این سازمان در سال ۱۹۹۸ میلادی رخ داد که روسیه نیز به عضویت آن در آمد و "جی هفت" به "جی هشت" یا گروه هشت تبدیل شد؛ یک امتیاز بزرگ برای کشوری که چند سالی دچار تحول اقتصادی شده بود و در مسیر ورود به بازارهای جهانی و اقتصاد بین‌الملل به کمک‌های قدرت‌های جهان و سازمان‌هایی مانند صندوق بین‌المللی پول یا بانک جهانی وابسته بود.

عضویت روسیه در این گروه در واقع به تشویقی می‌مانست برای کشوری که برای سالیان متوالی، رهبری تیم رقیب را در بلوک سوسیالیستی شرق بر عهده داشت، اما از دهه ۹۰ میلادی شکست را پذیرفته بود و مسیرش را به سوی "غرب" تغییر داده بود؛ گویی دیگر چیزی به عضویت کامل روسیه در باشگاه کشورهای بانفوذ "غرب" باقی نمانده بود و عضویت در جی هفت، همگرایی کامل مسکو را با دنیای جدید نوید می‌داد.

▲ بازگشت به بالا

چرا روسیه اخراج شد؟

روسیه بعد از فروپاشی شوروی، به رهبری بوریس یلتسین، یک قدرت اتمی با اقتصادی صنعتی و در عین حال در مسیر گذار بود که به دلیل بحران‌های مالی با فقری قابل توجه دست و پنجه نرم می‌کرد. اما بعد از قدرت گرفتن ولادیمیر پوتین در سال ۱۹۹۹ میلادی در این کشور، سیاست خارجی روسیه مسیر متفاوتی را پیمود.

اگرچه پوتین از ابتدای قدرتش به عنوان رئیس‌جمهور، سیاست خارجی روسیه را زیر و رو نکرد، اما اقتصاد فاسد و از کار افتاده کشورش را زیر و رو کرد. در سالهای نخستین قرن ۲۱، هر قدر روسیه در اقتصاد قوی‌تر شد، تمایلات رهبرانش برای حفظ کشورشان خارج از مدار قدرتمند "غرب" نیز نمایان‌تر شد.

این میان منحل نشدن ناتو و افزایش قدرت این ائتلاف نظامی نیز برای سیاستمداری مانند پوتین به نشانه‌ای تبدیل شد مبنی بر اینکه سرنوشت کشورش - هر چه که هست - از سرنوشت "غرب" جداست.

این ساز مخالف در جریان انقلاب‌های رنگی در کشورهای سابق اتحاد جماهیر شوروی به رویارویی سیاسی تبدیل شد و سرانجام بعد از بیش از یک دهه در سال ۲۰۱۴ به یک تنش کم سابقه ختم شد: در جریان بحران اوکراین و ضمیمه کردن کریمه از سوی روسیه.

در این زمان مجموعه‌ای از تحولات دیپلماتیک ضد روسیه شکل گرفت. یکی از آنها اخراج مسکو از "جی هشت" بود چرا که به گفته باقی اعضا، ضمیمه کردن کریمه به خاک روسیه یک "اقدام غیرقانونی" بوده و "مذاکره معنادار" با روسیه در چارچوب گروه هشت، غیرممکن است.

از اینجا "جی هشت" یا گروه هشت بار دیگر به "جی هفت" تبدیل شد و با همان ساختار سابق فعالیتش را تا امروز ادامه داد.

علاوه بر این، تاکید اعضای گروه بر ارزش‌های مشترکی که به آن باور دارند نیز موجب شده تا راه بازگشت روسیه به این کلوب، مسدود به نظر برسد.

▲ بازگشت به بالا

جی هفت دقیقا چکار می‌کند؟

یکی از مهم‌ترین بخش‌های فعالیت این گروه بر عهده میزبان است. جی‌هفت میزبان ثابتی ندارد اما هر کشور که نوبتی این وظیفه را می‌پذیرد به عنوان یکسال میزبان جی‌هفت است.

وظیفه اصلی میزبان برگزاری نشست مرکزی سران هفت کشور عضو است. بیشترین خبررسانی و توجه افکار عمومی جهانی نیز متوجه همین نشست سران است.

در نشست، هر موضوعی ممکن است به بحث گذاشته شود؛ از سیاست انرژی، تغییرات جوی و گسترش ویروس ایدز گرفته تا امنیت جهانی و "تروریسم" و همکاری‌های نظامی.

سپس در پایان نشست سران یک بیانیه رسمی صادر می‌شود که در آن موارد توافق سران گنجانده شده است.

با توجه به قدرت گرفتن اتحادیه اروپا و شکل‌گیری سمت‌های تازه و مهم از سوی این نهاد فراملی، رئیس کمیسیون اروپایی نیز در کنار سران هفت کشور در نشست شرکت می‌کند. (در نشست سال ۲۰۱۹، ژان کلود یونکر، رئیس فعلی کمیسیون به دلیل جراحی شرکت نخواهد کرد.)

علاوه بر رئیس‌کمیسیون، رئیس شورای اتحادیه اروپا که حکم رئیس‌جمهور دوفاکتوی اتحادیه اروپا را دارد نیز در نشست جی هفت شرکت می‌کند. این سمت در حال حاضر در اختیار دونالد توسک است که در نشست امسال حاضر خواهد بود.

یکی دیگر از ابعاد خبرساز جی هفت، دعوت از سران کشورهای دیگر و نمایندگان سازمان‌های بین‌المللی دیگر برای حضور در حاشیه این نشست است. برای سران کشورهای مختلف، چنین دعوتی علاوه بر پرستیژ و اعتبار، فرصتی طلایی است تا در فاصله‌ای کوتاه به چند تن از قدرتمندترین رهبران جهان دسترسی فوری داشته باشد.

بر اساس سنتی که در سالهای اخیر بسیار پررنگ شده، هر نشست، یک موضوع ویژه را نیز به عنوان مساله محوری سال اعلام می‌کند که علاوه بر ابعاد تبلیغاتی، به عمق بخشیدن به موضوع مورد نظر رهبران کمک می‌کند. موضوع سال ۲۰۱۹ نشست جی هفت "مبارزه علیه نابرابری" است.

▲ بازگشت به بالا

چه چالش‌هایی پیش‌روی جی‌هفت قرار دارد؟

درون جی هفت، اختلاف‌نظرهای مهمی وجود دارد. به ویژه از زمانی که دونالد ترامپ به ریاست‌جمهوری آمریکا رسید و تصمیماتی گرفت که با نظرات و سیاست‌های اصولی کشورهای غربی منافات داشت.

دونالد ترامپ درون نشست‌های جی هفت نیز بارها بر سر مسایلی مانند مالیات، تعرفه‌های تجاری و سیاست‌های محیط زیستی با دیگر سران کشورهای عضو این گروه دچار اختلاف نظر شده است.

در حال حاضر جی هفت با این انتقاد نیز روبه‌روست که به مسایل کلیدی و بحران‌های اصلی این روزهای اقتصاد جهان بی‌توجه است.

از غیبت اقتصادهای مهمی مانند برزیل، هند و کره جنوبی تا بی‌توجهی جی‌هفت به کشورهای آفریقایی یا عدم حضور حتی یک کشور از آمریکای لاتین، آفریقا یا سراسر نیم‌کره جنوبی در این گروه، از جمله دلایل انتقادها از جی هفت است.

اقتصادهای نوظهور که هیچ راهی به جی‌هفت ندارند، به سرعت در حال رشدند و برخی اقتصاددانان پیش‌بینی کرده‌اند که این کشورها تا سال ۲۰۵۰ از کشورهای عضو جی هفت سبقت خواهند گرفت.

علاوه بر اینها، تمامی نشست‌های سالانه جی‌هفت به مکانی برای جمع شدن گروههایی متنوع از مخالفان از سراسر جهان است. از مخالفان چپ‌گرا یا راست‌گرای جهانی‌سازی، تا فعالان محیط زیست، طرفداران حقوق بشر و فعالان ضدسرمایه‌داری، هر سال همزمان با نشست جی‌۲۰ در محل نشست تظاهرات برپا می‌کنند.

در عین حال مهم‌ترین چالش برای جی‌ هفت احتمالا یک گروه مشابه دیگر به نام "جی ۲۰" است که هم همه اعضای جی هفت در آن حضور دارند و هم اقتصادهای نوظهور و مهم. به همین دلیل نیز برخی معتقدند جی۲۰ ابزارهای قوی‌تری برای اثرگذاری در اختیار دارد و حضور مجموعه متنوعی از کشورهای جهان از نقاط مختلف کره زمین، جی‌۲۰ را به سازمانی مرتبط‌تر با جهان امروز تبدیل کرده است.

در نهایت جی‌هفت همواره با این انتقاد نیز روبه‌رو است که به جز نمایش اعتبار و قدرت برای اعضا، فایده واقعی دیگری نداشته است. اما طرفداران این گروه معتقدند که این نشست‌های سالانه به اقداماتی عملی و موثر نیز منجر شده است. تاسیس یک صندوق مالی جهانی برای مبارزه با ایدز یا مالاریا از جمله همین اقدامات است به گفته طرفداران جی هفت از سال ۲۰۰۲ میلادی تاکنون جان ۲۷ میلیون نفر را نجات داده است.

طرفداران جی هفت همچنین مدعی هستند که این گروه موتور محرکه اجرای توافق محیط‌زیستی پاریس (۲۰۱۶) بوده و در این زمینه اثری حیاتی دارد. اما آمریکا که یکی از مهم‌ترین اعضای جی هفت محسوب می‌شود از این توافق خارج شده و رهبران دیگر هرگز نتوانستند در جریان جی هفت، دونالد ترامپ را راضی کنند که به این توافق بازگردد.

▲ بازگشت به بالا