دست و دل لرزان صندوق بین‌المللی پول و وحشت از 'جنگ ارزها'

در همان روزهایی که ایرانی‌ها نگران از دست رفتن ارزش واحد پولی‌شان هستند٬ چینی‌ها احتمالا از کاهش ارزش واحد پولی‌شان خوشحالند. در واقع مساله کاهش ارزش یوآن٬ دعوای قدیمی چین و جهان٬ به شکلی است که برخی پکن را متهم می‌کنند که با دستکاری در ساز و کار بازار آزاد٬ واحد پولی‌اش را عمدا کم‌ارزش می‌کند؛ اتهامی که چینی‌ها آن را رد می‌کنند.

و درست در روزهایی که ارزش برابری یوآن در برابر دلار به پایین‌ترین سطح خود در یکسال اخیر رسیده٬ نشست سالانه صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی به فرصت مناسبی برای منتقدین چین تبدیل شد تا بار دیگر مساله دستکاری در بازار ارز جهانی را در مذاکرات مطرح کنند.

این نشست که هرسال به مدت یک هفته برگزار می‌شود٬ از روز دوشنبه هفته گذشته (۸ اکتبر٬ ۱۶ مهر) در جزیره بالی در اندونزی آغاز شده است.

سرانجام سخنرانی‌ها و اظهارنظرهای منتقدین چین - به ویژه آمریکا و در راس آنها استیو منوچین٬ وزیر خزانه‌داری آمریکا - به بیانیه‌ای ختم شد که صبح روز شنبه (۱۳ اکتبر٬ ۲۱ مهر) منتشر شد و در آن اعضای صندوق بین‌المللی پول تعهد کردند که از کاهش ارزش واحد پولی‌شان برای دستیابی به امتیاز در صادرات خودداری کنند.

موضع آمریکا

بیانیه صندوق بین‌المللی پول یک روز بعد از آن منتشر شد که استیو منوچین ضمن ابراز تردید درباره دلایل واقعی کاهش ارزش یوآن در برابر دلار گفت مساله ارزش پول چین باید یکی از محورهای مذاکرات بازرگانی با پکن باشد. او گفت که واشنگتن از نزدیک کاهش قیمت یوآن را دنبال می‌کند.

یک هفته قبل‌تر٬ مایک پنس٬ معاون رئیس جمهوری آمریکا در یک سخنرانی در یک مرکز مطالعاتی محافظه‌کار به نام "انستیتو هادسون" گفته بود که چین با "توپخانه‌ای از سیاست‌هایی که تجارت آزاد و منصفانه" را به خطر می‌اندازد٬ در حال پیشبرد منافع خود است. او افزود که دستکاری در ارزش پول٬ یکی از همین سیاست‌هاست.

در واقع از زمان به قدرت رسیدن دونالد ترامپ در آمریکا٬ و تبلیغ شعار "اول آمریکا" توسط او٬ مساله روابط بازرگانی این کشور با جهان٬ به ویژه مبادلات بازرگانی‌اش با چین٬ ترجیع‌بند بسیاری از سخنرانی‌هایش بوده و در لابلای همین اظهارنظرها٬ او هرازگاهی مساله ارزش پول چین را نیز پیش کشیده است.

بیشتر بخوانید:

رئیس‌جمهوری آمریکا همچنین به شکل علنی وزارت خزانه‌داری خودش را تحت فشار گذاشت تا در گزارش‌های فصلی‌اش٬ نام چین را به فهرست کشورهایی اضافه کند که ارزش واحد پولی‌شان را به شکل مصنوعی بالا و پایین می‌کنند. این فهرست در حقیقت یک روند تبلیغاتی دولت آمریکاست تا کشورهای دیگر را تحت فشار بگذارد که از چنین کاری دست بکشند.

به نوشته وب سایت بلومبرگ٬ استیو منوچین علاوه بر اظهارنظرهای علنی دونالد ترامپ٬ به شکل خصوصی نیز از سوی رئیس‌جمهور کشورش تحت فشار قرار گرفته است.

آقای ترامپ اصرار دارد که مازاد تجاری چین به آمریکا٬ به ضرر کشورش تمام می‌شود و در تلاش است تا راهی بیابد تا میزان ورود و خروج کالای چینی به آمریکا و کالای آمریکایی به چین تغییر کند. تعیین تعرفه‌ برای واردات یکی از اقدامات او برای رسیدن به همین هدف بود که در نگاه برخی اقتصاددانان٬ آمریکا را وارد یک "جنگ تجاری" با چین کرد. اتهام دستکاری در واحد پول٬ در واقع یکی از استدلال‌های مهم کاخ سفید٬ علیه سیاست‌های اقتصادی پکن است.

ارزش یوآن

دوره گذار یوآن از یک واحد پولی با قیمت ثابت در اقتصاد دستوری به یک واحد پولی متغیر در اقتصاد بازار آزاد٬ چندین دهه به طول انجامید و در این مدت٬ برخورد حکومت چین با آن یکسان نبود. چین از سال ۱۹۷۸ میلادی٬ اصلاحات اقتصادی قابل ملاحظه‌ای را آغاز کرد که یک نظام ارزی دو نرخی در آن زمان٬ بخش مهمی از تغییرات محسوب می‌شد.

از دهه ۹۰ میلادی٬ اصلاح نظام پولی چین شدت گرفت و از سال ۹۳ شناور شدن ارزش یوآن (در واقع رنمینبی که نام اصلی واحد پولی چین است)٬ به عنوان هدف نهایی بانک مرکزی چین تعیین شد. چین تا سال ۲۰۰۵ ارزش واحد پولی‌اش را به ارزش دلار آمریکا پیوند زد و از سال ۲۰۱۳ این ارز٬ شناور شد.

اتهام دستکاری در ارزش یوآن٬ چه در زمانی که این واحد پولی به ارزش دلار پیوند خورده بود و چه بعد از آن٬ همواره علیه چین مطرح شده و همیشه چین این اتهام را رد کرده است. نفع سرشاری که چین از پایین بودن ارزش پولش به جیب زد٬ بیش از هر موضوع دیگری به این ظن دامن می‌زد که چین به رغم نرخ رشد قابل توجه در دو دهه اخیر٬ با پایین نگاه داشتن یوآن٬ رقبایش را از میدان به در می‌کند.

اما دست‌کم در حال حاضر٬ اثبات این اتهام برای دولت ترامپ آسان نیست. برعکس٬ به گفته رسانه‌های آمریکایی٬ کارشناسان وزارت خزانه‌داری آمریکا به این نتیجه رسیده‌اند که کاهش ارزش یوآن در یکسال اخیر٬ نتیجه مداخله دولت این کشور نیست.

این کارشناسان می‌گویند که عواملی مانند "جنگ تجاری" که دونالد ترامپ علیه چین آغاز کرد و نگرانی‌ها از کند شدن رشد اقتصادی چین و احتمال مشکلات فزاینده ناشی از کاهش صادرات٬ از دلایل اصلی کاهش نرخ ارز چین هستند.

بلومبرگ به نقل از دو منبع مطلع در وزارت خزانه‌داری که نامشان فاش نشده نوشت که این نتیجه‌گیری در آستانه نشست اخیر صندوق بین‌المللی پول به اطلاع استیو منوچین رسیده است.

اما با این حال چین به دلیل مازاد تجاری که با آمریکا دارد٬ در فهرست نظارت وزارت خزانه‌داری باقی خواهد ماند. اما آقای منوچین حاضر نشد درباره این گزارش اظهارنظر کند.

موضع صندوق بین‌المللی پول

در سندی که روز شنبه توسط صندوق بین‌المللی پول منتشر شد٬ به مساله ارزش واحدهای پولی و آنچه در رسانه‌ها به نام "جنگ ارز" مطرح می‌شود در زمینه "جنگ تجاری" توجه شده است؛ موضوعی که عملا به دلیل ریاست جمهوری دونالد ترامپ٬ ایده‌های خاص او درباره تجارت جهانی و انتقادهای بیشمارش از اتحادیه اروپا و چین٬در دستور کار نهادهای بین‌المللی مانند سازمان تجارت جهانی و صندوق بین‌المللی پول قرار گرفته است.

در این بیانیه آمده که جان گرفتن دوباره اقتصاد جهانی و به تبع آن٬ رشد اقتصادی کشورهای مختلف٬ به شکل فزاینده‌ای "نامتوازن" است و عملا موجب شده تا نگرانی‌های قدیمی٬ به واقعیت امروز تبدیل شود. اشاره صندوق به تعرفه‌هایی است که در چند ماه اخیر توسط دولت آمریکا وضع شدند و در برخی نقاط دنیا - از جمله چین - واکنش‌های متقابل را به دنبال داشتند.

در سند تاکید شده که کشورهای عضو صندوق بین‌المللی پول توافق کرده‌اند که از ارزش واحد پولی‌شان به عنوان یک سلاح تجاری استفاده نکنند.

یک بخش دیگر این توافق هم مربوط به سازمان تجارت جهانی است و در آن آمده که اعضا توافق کرده‌اند که برای بهبود این سازمان مذاکراتی را انجام بدهند.

در این بیانیه صندوق آمده است: "ما تاکید می‌کنیم که تجارت آزاد٬ منصفانه و سودآور کالا و خدمات و همچنین سرمایه‌گذاری٬ موتورهای اصلی رشد اقتصادی و ایجاد شغل هستند."

این سند می‌تواند در نگاه طرفداران تجارت آزاد و منتقدین سیاست‌های اقتصادی درون‌گرا٬ یک پیروزی محسوب شود. ارزش‌های تجارت آزاد، با داغ شدن "جنگ تجاری" آمریکا با شرکای تجاری‌اش٬ با بحران‌هایی روبه‌رو شده که هواداران سازمان‌هایی مانند سازمان تجارت جهانی را نگران کرده است. این نگرانی‌ها در سخنرانی‌های یک هفته اخیر و نشست‌ها و جلسات صندوق بین‌المللی پول نیز بازتاب قابل توجهی داشت.

گروه ۲۰ و تجارت آزاد

با داغ شدن بحث عدم تعادل در گسترش تجارت آزاد و رشد نامتوازن بازرگانی جهانی٬ گروه ۲۰ G20)) نیز در سال آینده میلادی٬ بر روی همین موضوع متمرکز خواهد بود.

مقام‌های ژاپنی که از سال آینده میلادی ریاست دوره‌ای این گروه را بر عهده خواهند داشت٬ اعلام کردند که بحث درباره "عدم توازن جهانی" در تجارت آزاد را به عنوان موضوع محوری گروه ۲۰ در سال ۲۰۱۹ تعیین کرده‌اند.

به گزارش رویترز٬ توکیو امیدوار است که دیگر کشورها نیز در مقابله با دونالد ترامپ و تمرکزش بر قراردادهای تجاری دوجانبه٬ به ژاپن بپیوندند.

بدین ترتیب ژاپن تلاش خواهد کرد تا کماکان همکاری‌های بازرگانی چندجانبه به عنوان راه‌حل عدم توازن جهانی مطرح شود٬ نه "جنگ تجاری" و روش‌های کهنه افزایش موانع برای واردات.

تارو آسو٬ وزیر دارایی ژاپن٬ روز شنبه گفت که این نظر کشورش را در جلسه‌ای که در روز پنج‌شنبه هفته گذشته با همتایانش در گروه ۲۰ داشته٬ مطرح کرده است.

نشست وزرای دارایی کشورهای عضو گروه ۲۰ نیز به طور کلی تحت تاثیر سیاست‌های تجاری دونالد ترامپ و شعار "اول آمریکا" برگزار شد.