با جنگجویان داعش در عراق و سوریه چه باید کرد؟

کمیته بین‌المللی صلیب سرخ از کشورهای جهان خواسته است در برخورد با جنگجویان دستگیر شده گروه موسوم به دولت اسلامی یا داعش ارزش‌های انسانی را در نظر بگیرند.

در یک نشست خبری در ژنو، پاتریک همیلتون، مدیر خاورمیانه کمیته بین المللی صلیب سرخ، ایده "نابود" کردن جنگجویان داعش را رد کرد و تاکید کرد که در مورد آنها هم باید قوانین بین‌المللی رعایت شود.

او اذعان کرد که جنگ با داعش، ویرانی عظیم و عواقب انسانی وخیم بجا گذاشته است. آقای همیلتون به رنج عظیم غیر نظامیانی که مجبور بودند تحت حکومت بی‌رحم داعش در رقه و موصل زندگی کنند و همچنین جنگ‌های خونین برای پس گرفتن آن شهر‌ها هم اشاره کرد، اما تمرکز او روی برخورد با جنگجویانی بود که از کشورهای دیگر برای جنگ به عراق و سوریه رفته بودند.

صلیب سرخ همین حالا هم در حال رسیدگی به حدود ۱۳۰۰ زن و کودک از ملیت‌های مختلف است که در نزدیکی موصل نگهداری می‌شوند.

آنها ظاهرا خانواده جنگجویان خارجی داعش هستند. با پیشرفت نیروهای تحت حمایت ائتلاف به رهبری آمریکا، انتظار می‌رود که شمار جنگجویان داعش و خانواده‌هایشان که بازداشت می‌شوند، بیشتر شود.

اما سر آنها چه خواهد آمد؟

صلیب سرخ می‌گوید، آقای همیلتون، نگران تفکری است که اعضای داعش را مستحق مرگ می‌داند. او درباره اینکه با این جنگجویان خارج از معیارهای مشترک انسانی برخورد شود هشدار داد.

او نام کسانی که از چنین تفکری حمایت می‌کنند را نیاورد. اما آقای همیلتون نسبت به گفتن "سخنان غیرانسانی" هشدار داد و احتمالا روی سخنش با بعضی مقام‌های غربی از جمله روی استوارت وزیر توسعه بین المللی بریتانیا است که گفته شهروندان بریتانیایی داعش "خطراتی جدی علیه ما هستند و متاسفانه تنها راه برخورد با آنها، تقریبا در همه موارد، کشتن آنها است."

بیشتر بخوایند:

فلورنس پارلی، وزیر دفاع فرانسه هم گفته "به نظرم بهتر است که جنگجویان داعش در این جنگ تلف شوند."

برت مک‌گرک، نماینده ویژه آمریکا در ائتلاف علیه داعش هم گفته، ائتلاف می‌خواهد اطمینان حاصل کند که جنگجویان خارجی داعش "در سوریه خواهند مرد."

این سخنان سیاستمداران، ممکن است مورد تایید رای دهندگان هم باشد. نگرانی شهروندان و نجات یافتگان حمله‌ها در پاریس، لندن و نیویورک هم از بازگشت جنگجویان داعش به خانه‌هایشان در کشورهای غربی - بعد از شکست خلافت‌شان - قابل درک است.

برآورد می‌شود که حدود ۳۰ هزار جنگجوی خارجی به داعش پیوسته باشند.

نهادهای امنیتی، حتی بازگشت چند صد نفر از آنان به کشورهای خود در اروپا را تهدیدی جدی می‌دانند. زندانی کردن این افراد، خطر تندروتر شدن آنان را به همراه دارد، در عین حال رها کردن آنان در جامعه هم پلیس را مجبور می‌کند دائما آنان را زیر نظر بگیرد.

برای بسیاری، در نظر گرفتن ارزش‌های انسانی برای کسانی که برده کردن زنان، سر بریدن زندانیان و راندن کامیون میان جمعیت گردشگران ظاهرا بخشی از اعتقاداتشان است، دشوار است.

اما در کنفرانس بین‌المللی صلیب سرخ، نگهبان کنوانسیون ژنو، فضا متفاوت است. پاتریک همیلتون می‌گوید: "جنایت‌های استثنایی، استثنا قائل شدن در قانون را توجیه نمی‌کند."

از نظر او، هر جنگجویی که زنده بماند باید دستگیر شود و به عدالت سپرده شود. اگنس کالامارد، نماینده سازمان ملل در مورد مسائل فرا قضایی و اعدام‌های جمعی هم همین نگرانی را دارد.

او می‌گوید، فضای عمومی مشخصا در مورد داعش، مسئله ساز است" در عراق و سوریه، گروه‌های مختلف مرتکب جنایت‌های بی‌شمار شده‌اند، چرا تنها نام داعش مطرح می‌شود؟"

او اعتقاد دارد، کسانی که در حال جنگ نیستند "خارج از عملیات جنگی" شناخته می‌شوند و قوانین بین‌المللی درباره برخورد با آنان کاملا واضح است.

او و مقام‌های صلیب سرخ، اعتقاد دارند که نباید هیچ استثنایی در این مورد قائل شد و نباید کسی را فقط به خاطر عضویت در داعش، بدون محاکمه کشت.

اگنس کالامارد و رید برودی، از سازمان دیدبان حقوق بشر، نگرانند که دیدگاه‌های فعلی، مانند آنچه دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا "نابود کردن گروه دولت اسلامی" خوانده ممکن است در عمل اتفاق بیفتد و اسناد ارزشمندی از جنایات جنگی از بین برود.

خانم کالامارد می‌گوید: "یافتن حقیقت، و اطمینان از اینکه بستگان قربانیان شاهد اجرای عدالت باشند، تنها با یک روند قضایی روشن امکان پذیر است."

رید برودی هم اگرچه باورد دارد که جنگجویان داعش که به کشورهایشان باز می‌گردند تهدید امنیتی هستند، اما به نظر او، این شرایط فرصت‌هایی را هم به وجود می‌آورد: "این امکان وجود دارد که بتوانیم با بعضی از این جنگجویان سابق کار کنیم تا بفهمیم داعش چطور عمل می‌کند، و حتی بتوانیم علیه مقامات ارشد این گروه که مسئول جنایات جنگی یا اقدامات دیگر بوده‌اند، پرونده‌های قضایی تشکیل بدهیم."

خانم کالامارد می‌گوید: "برای روایت تاریخ، ما حق داریم بدانیم که داعش چطور کار می‌کرد و چه کسانی به آنها پول می‌دادند، همه اینها اطلاعاتی بسیار با ارزش است."

با وجود اختلاف‌هایی موجود میان سخنان مقام‌های صلیب سرخ و سازمان ملل از یک طرف، و سیاستمداران و فضای عمومی از سوی دیگر، همه به دنبال صلح هستند، چه در خاورمیانه و چه در کوچه خیابان‌های اروپا.

قلع و قمع گروهی که وحشتی جهانی ایجاد کرد، شاید ایده جذابی باشد. اما صلیب سرخ این ایده را کوته‌بینانه و خلاف قوانین بین‌المللی می‌داند.

پاتریک همیلتون می‌گوید: "اینکه در یک جنگ چه اتفاقاتی می‌افتد، چطور شروع می‌شود و چطور به پایان می‌رسد برای آینده صلح مهم است."

اگنس کالاامراد هم می‌گوید: "ساختار قضایی ما حتی برای بدترین جنایتکاران، این حق را قائل می‌شود که در دادگاه حاضر شوند تا همه آنها را ببینند."

او می‌گوید ما قبلا هم این کار را کرده‌ایم، قبلا هم مجرمان تکان دهنده‌ترین جنایت تاریخ را به دادگاه کشانده‌ایم: "بعد از جنگ جهانی دوم، در دادگاه نورنبرگ، در آن زمان انتخاب دیگری نداشتیم و امروز هم انتخاب دیگری نداریم."