نمایشگاه کتاب، سایه سنگین انتخابات

سی‌‌امین نمایشگاه کتاب تهران به دلیل همزمانی آن با انتخابات ریاست جمهوری و شورای شهر تهران و محدودیت‌هایی که دست‌اندرکاران نمایشگاه برای نامزدهای انتخابات در نظر گرفته بودند بسیار کم سر و صداتر از دوره‌های گذشته برگزار شد.

سنت افتتاحیه این نمایشگاه که همه گاه با حضور رئیس جمهور برگزار می‌شد به دلیل نامزدی آقای روحانی در انتخابات پیش رو، عملا صورت تحقق پیدا نکرد تا این دومین سالی باشد که نمایشگاه کتاب بدون حضور رئیس جمهور افتتاح می‌شود.

پیش از آن و در دهه هشتاد، محمود احمدی‌نژاد به دلیل اعتراض به عدم انتقال نمایشگاه به مصلی، از حضور در مراسم افتتاحیه سرباز زد.

در مقابل علی لاریجانی که قاعدتا به عنوان ریاست مجلس در اختتامیه این نمایشگاه حضور پیدا می‌کرد، در روز افتتاح حاضر شد.

پیش بینی می‌شد که آیت‌الله خامنه‌ای نیز به سنت برخی از سال‌های گذشته از جمله بازدیدکنندگان نمایشگاه باشد که او نیز در این دوره از نمایشگاه حاضر نشد.

مطالب مرتبط:

گشایش نمایشگاه کتاب تهران؛ از اولین مهمان غربی تا حساسیت‌های انتخاباتی

"نمایشگاه کتاب تهران بدون سانسور" در لندن

بارانی که پیش‌بینی‌ها را برهم زد و پرداخت زود‌هنگام خسارتها از سوی شهرداری تهران

شهر آفتاب دومین سالی است که میزبان نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران است. سال گذشته وزارت ارشاد قراردادی شش ساله را برای برپایی نمایشگاه کتاب با دست‌اندرکاران شهرداری تهران امضاء کرد اما آنگونه که امیر مسعود شهرام‌نیا معاون اجرایی نمایشگاه در مراسم اختتامیه نمایشگاه عنوان کرد "از اردیبهشت‌ سال ٩٥ تاکنون هیچ اتفاقی در شهر آفتاب نیفتاده است، و در این یک سال نه‌تنها یک ساختمان در اینجا ساخته نشده، بلکه نواقص آن هم برطرف نشده است."

کمبود فضا واضافه نشدن فضای تازه سبب شد تا مدیران نمایشگاه به صرافت ایجاد غرفه‌های اضافی با بهره‌گیری از نصب چادرهای بزرگ بیفتند. مکان‌های موقتی که عمده ناشران بخش کودک و خارجی و نمایشگاهی در آن جای داده شدند. و همین مکان‌های موقت بود که به مانند سال قبل حادثه‌آفرین شد.

روز سوم نمایشگاه بارانی شدید پیش‌بینی‌های دست‌اندرکاران نمایشگاه را برهم‌ریخت. شدت باران به اندازه‌ای بود که در چند بخش نمایشگاه عملا سیل آب به راه افتاد. خبرگزاری مهر درگزارش خود از این رخداد نوشت: "عمده این خسارت‌ها به سازه‌های موقت و نیمه‌موقت نمایشگاه وارد شده‌است."

بر اساس این گزارش چادرهای موقتی که ناشران بخش کودک و نوجوان، ناشران دانشگاهی و آموزشی و خارجی در آن حضور داشتند به شدت آسیب دیدند و حتی "بر اثر بارش باران، آب به غرفه کشور ایتالیا هم نفوذ کرد که این مسئله موجب شد مسئولان غرفه ایتالیا مبادرت به جمع‌آوری اقلام و محصولات خود کنند و این غرفه را با نصب استندهای جداکننده غرفه تعطیل کردند."

بر اساس این گزارش غرفه سایر ناشران و میهمانان خارجی از جمله میهمانان نمایشگاه کتاب فرانکفورت، نمایشگاه کتاب پکن و نیز کشورهای حوزه اسکاندیناوی نیز متحمل خساراتی شدند.

این رخداد با واکنش صالحی امیری،‌ وزیر ارشاد، روبرو شد و او ضمن تاسف‌بار خواندن این رخدادها گفت که شهرداری به تعهدات خود برای تکمیل نمایشگاه عمل نکرد و به جای شهرداری از ناشران عذرخواهی کرد.

نکته جالب توجه این بود که شهرداری تهران به فاصله یکی دو روز بعد خسارت کلیه ناشران را پرداخت کرد. این نکته را احمد مسجدجامعی، عضو فرهنگی شورای شهر تهران و از منتقدان سیاست‌های شهردار تهران بیان کرد و به ایبنا گفت: "براساس پیگیری‌های صورت گرفته و صحبتی که با عیسی علیزاده، مدیرعامل سازمان زیباسازی شهر تهران، داشتیم، همه خسارت‌های وارد به ناشران به دلیل بارندگی، پس از برآورد، رقم خسارت‌ها در دو چک، به موسسه نمایشگاه‌ها پرداخت شده است."

افزایش آمار بازدیدکنندگان و فروش نمایشگاه

آنچنانکه در آمارهای مرتبط با اقتصاد نشر آمده است، نزدیک به ۱۰۰۰ میلیارد تومان چرخه مالی فعالیت‌های سالانه نشر است که نزدیک به یک چهارم این مبلغ از فروش کتاب در نمایشگاه سالانه کتاب تهران حاصل می‌شود. ضمن اینکه دولت معادل ۱۰ تا ۱۲ میلیون دلار نیز سالانه به نمایشگاه کتاب یارانه می‌دهد تا کتاب‌های خارجی نمایشگاه با یک سوم قیمت پشت جلد به دست مخاطبان برسد. علاوه بر آن توزیع بن کتاب نیز از دیگر سیاستهای تشویقی دولت برای کشاندن مخاطبان به نمایشگاه است. برابر اعلام مسئولان نمایشگاه در سی‌‌امین دوره این رخداد فرهنگی بالای ۱۶ میلیارد تومان بن کتاب بین ناشران و اهل قلم و اساتید حوزه و دانشگاه توزیع شد. تمامی این سیاست‌های تشویقی سبب می‌شود تا عمده مخاطبان، به خصوص نهادهای دولتی و خصوصی بزرگ کتاب‌های مورد نیاز خود را از نمایشگاه تهیه کنند، به خصوص که علاوه بر چنین امکاناتی، تخفیف‌های ۱۰ تا ۳۰ درصدی در نمایشگاه داده می‌شود که خرید کتاب را اقتصادی‌تر از زمان‌های دیگر می‌کند.

طبق آمار شبکه بانکی، بانک شهر به‌عنوان بانک عامل نمایشگاه، فقط در ۴ روز نخست ۲۵ میلیارد تومان کتاب به علاقه‌مندان فروخته شده که در مقایسه با دوره قبل۱۵ تا ۲۰ درصد رشد نشان می‌دهد. این رقم صرفا مربوط به تراکنش‌های بانک شهر است.

اگر چه نمایشگاه در تب و تاب فضای سیاسی قرار داشت و حتی روزنامه‌های نسبتا شناخته شده آنچنان به اطلاعات نمایشگاه نپرداختند،‌اما آمارهایی که از حضور مردم در نمایشگاه داده شد از رشد بازدیدها نسبت به سال گذشته خبر می‌دهد. چیدمان کتاب‌ها در غرفه‌ها در مقایسه با دور قبل تغییر پیدا کرد تا مخاطبان آسانتر بتوانند تمامی کتاب‌ها را رویت کنند.

عباس صالحی ، معاون فرهنگی وزیر و ریاست نمایشگاه این استقبال را از زاویه‌ای دیگر مورد توجه قرار داده است. به گفته او در مراسم اختتامیه ، از چهار سال قبل یک گروه جمعیت‌شناس متخصص به صورت غیرمحسوس و با متدولوژی دقیق به بررسی آمارهای نمایشگاهی پرداختند. او به مقایسه نتیجه روز نهم نمایشگاه سال قبل(پنج شنبه ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۵) با روز نهم نمایشگاه امسال(پنج شنبه ۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۶) پرداخت و گفت: در روز نهم نمایشگاه بیست‌ونهم در مجموع ۱۴۷هزار و ۳۴۶ نفر از نمایشگاه کتاب بازدید کردند که این رقم در نمایشگاه سی‌اُم به ۲۴۵‌ هزار نفر افزایش یافت. اگر چه این آمار را نمی‌توان به روزهای دیگر تسری داد اما نفس چنین پژوهشی نشان از رشد بالای ۵۰ درصد مخاطبان ، حداقل در همان روز خاص را می‌دهد.

۱۵۶ ناشر متخلف و ممنوعیت برای ناشر آثار عبدالکریم سروش

در نمایشگاه کتاب امسال هم برخی ناشران از حضور در نمایشگاه منع شدند. انتشارات صراط، و نیز نشر طرح نو از جمله این ناشرانند که امکان عرضه آثار خود در نمایشگاه را نیافتند. انتشارات صراط که ناشر آثار عبدالکریم سروش است این امکان را یافت که همزمان بانمایشگاه کتاب با تخفیفی ۲۰ درصدی در همان دفتر نشرش یک نمایشگاه از آثار سروش برگزار کند. آقای سروش اگر چه برخی از آثارش امکان تجدید چاپ پیدا کردند اما سخت‌گیری‌ها به انتشار آثار او همچنان ادامه دارد و حتی ناشری چون انتشارات علمی و فرهنگی از چاپ تصحیح او از مثنوی معنوی اجتناب کرده است.

علاوه بر ناشران یاد شده و برابر گزارش دست‌اندرکاران نمایشگاه ۱۵۶ ناشر نیز به دلیل تخلفات از آیین‌نامه نمایشگاه نمی‌توانند در دوره دیگر نمایشگاه حاضر شوند. مهمترین بخش این تخلفات فروش آثار ناشران دیگر در غرفه‌هاست که در آیین‌نامه نمایشگاه ممنوع است.

آثار ادبی و رمان‌های تازه تا روزنوشت‌های سال ۱۳۷۳ هاشمی رفسنجانی

در نمایشگاه امسال اما برخی کتابهای مهم نیز منتشر شدند اگر چه همچنان اعتراض به مجوز ندادن به کتابهایی چون رمان کلنل محمود دولت آبادی در فضای نمایشگاه طنین‌انداز است. آقای دولت‌ آبادی اما امسال با کتابی از مجموعه گفتگوهای خود در بیست سال گذشته به نمایشگاه آمد. گفت وگوهایی که از او در رسانه‌های مختلف منتشر شد و اکنون صورت کتاب گرفته است.

انتشار مجلدی تازه(سیزدهمین جلد) از «کتاب کوچه» احمد شاملو که به حرف «ح» می‌پردازد از دیگر آثار قابل اعتنای حوزه ادبیات در نمایشگاه امسال بود.

پژوهش سید مسعود رضوی با عنوان «تاریخ توفیق؛ سرگذشت طنز در مطبوعات ایران» با تمرکز بر نشریه توفیق نیز دیگر اثر قابل اعتنایی است که عرضه شد. مولف در این تحقیق نزدیک به هزار صفحه‌ای، ضمن روایتی تاریخی از نشریات طنز در تاریخ معاصر ایران به شکل ویژه به نشریه توفیق از بدو شکل‌گیری تا پایان حیات آن پرداخته و آن را از منظر موضوعی و مضمونی و جامعه‌شناسانه واکاوی کرده است.

از رمان‌های ایرانی تازه‌چاپِ مهم که برای اولین‌بار در نمایشگاه امسال عرضه شدند باید به «بالزن‌ها»ی محمدرضا کاتب اشاره کرد. اثر داستانی از رضا جولایی با عنوان «یک پرونده کهنه» که ماجرای قتل محمد مسعودِ روزنامه‌نگار را دستمایه قرار داده است از دیگر رمان‌های عرضه شده در نمایشگاه امسال بود.

دو کتاب از مجموعه گفت وگوهای سیروس علی‌نژاد در روزنامه آیندگان و نیز نشریات سفر و زمان از دیگر آثار ادبی نمایشگاه به شمار می‌رود.

نام این دو کتاب «گفت‌وگوهای برگزیده آیندگان» و «چرا سفر می‌کنید» است.

در حوزه تاریخ معاصر ششمین مجلد از روشمار تاریخ معاصر ایران بعد از چند سال منتشر شد.

کتاب مهم دیگر روزنوشت‌های سال ۱۳۷۳ آیت‌الله هاشمی رفسنجانی بود،‌ اثری که نخستین بار در غیاب و بعد از مرگ او منتشر شده‌است. این کتاب که «نام صبر و پیروزی را بر خود دارد» نخستین کتاب از این مجموعه است که مقدمه آن را به جای آقای هاشمی، فرزندش محسن هاشمی نوشته است. محسن هاشمی در مقدمه کتاب آورده است که خاطرات را آیت‌الله خامنه‌ای همانند سالهای گذشته خوانده‌است. از قرار آقای هاشمی رفسنجانی هر ساله و پیش از انتشار، کتاب خاطراتش را برای آیت الله خامنه‌ای می‌فرستاده و او نیز آنها را پیش از انتشار می‌خواند.