نیم قرن و سیزده جام با هفت شهسوار تاریخ پرسپولیس

پرسپولیس تاکنون سیزده بار صاحب جام قهرمانی در لیگ‌های سراسری ایران شده و از این حیث پیشتاز است. سه سرمربی خارجی، سه سرمربی داخلی و یک سرمربی ایرانی-آمریکایی طی ۵۰ سال موفق به کسب این ۱۳ جام شده‌اند.

جام اول در سال ۱۳۵۰ به دست آمد که داستان اقتصادی-ورزشی جذابی ضمیمه این قهرمانی است.

محمود خیامی، پدر صنعت خودروی ایران که امسال در لندن درگذشت،۵۲ سال پیش آلن راجرز را به ایران آورد تا تیم پیکان را به او بسپارد.

اولین سرمربی خارجی باشگاهی در تاریخ فوتبال ایران، سابقه سرمربی‌گری تیم‌های ملی فیلیپین و اوگاندا را داشت. مدتی هم در آمریکا تیم شیکاگو را هدایت می‌کرد.

خیامی عاشق فوتبال بود. ایده تیم‌داری صنایع خودروسازی، همچنین به کار گرفتن اولین سرمربی خارجی در تاریخ باشگاه‌های ایران به نام اوست.

سپهبد پرویز خسروانی هم از روی دست خیامی، رایکوف را از سرمربی‌گری تیم ملی به باشگاه تاج منتقل کرد تا دوران طلایی تاج را پایه‌گذاری کند.

خیامی در توافق با دوستش علی عبده برای تبلیغ خودروی ملی، بازیکنان پرسپولیس را برای یک فصل به خدمت گرفت. آلن راجرز پیکان را در سال ۱۳۴۸ بدون باخت قهرمان تهران کرد و این باشگاه را به قهرمانی جام بین‌المللی دوستی رساند.

راجرز سپس با بازیکنانش به پرسپولیس پیوست تا در سال ۱۳۵۰ این تیم را به قهرمانی جام منطقه‌ای ایران برساند که با حضور ۸ تیم برگزار شد. بازیکنان راجرز با ۱۳ پیروزی، یک تساوی و بدون باخت اول شدند، با آقای گلی مشترک صفر ایرانپاک و حسین کلانی. این نخستین قهرمانی تیمی بود که پایه‌اش را بازیکنان باشگاه منحل شده شاهین گذاشته بودند.

جام دوم در سال ۵۲ رقم خورد. نخستین جام تخت جمشید بر اسم باستانی خودش نقش بست. باز با راجرز و این بار بدون باخت. از لحاظ آمار، بهترین پرسپولیس تاریخ.

آرسنال تیم مورد علاقه راجرز بود و پیراهن قرمز را به تیم پیکان پوشاند. او برای پرسپولیس سفیدپوش هم که سنت شاهین را ادامه می‌داد، لباس‌های این تیم را در لندن سفارش داد. یعنی سرخپوشان تهران و توپچی‌های لندن علاوه بر آرایش ۴-۳-۳ در پوشش هم یکسان بودند.

راجرز در جام اول تخت جمشید خوفناک‌ترین پرسپولیس دوران را ساخت. بدون باخت با فقط ۴ گل خورده در ۲۲ بازی بعلاوه شهرآورد شهریور ۵۲ که به برتری شش گله سرخپوشان انجامید. مهم‌ترین نتیجه در تاریخ شهرآورد تهران برای رجزخوانی قرمزها در برابر آبی‌ها.

پرسپولیس انگلیسی راجرز، از دی ٥٠ که جای حسین فکری را گرفت تا خرداد ٥٣ به مدت ٨٦٥ روز در لیگ بدون شکست ماند. ۳۲ برد، ۱۱ مساوی و بدون باخت.

راجرز در ایران با آشتیانی و وطنخواه، نقش مدرن دفاع راست و چپ را آموزش داد. کاشانی ۳۰ ساله با مسیح‌نیا ۱۹ ساله در قلب دفاع بودند.

مثلث توپخانه را با همایون بهزادی، حسین کلانی و صفر ایرانپاک می‌چید که موتور محرکه‌شان پروین بود.

پسران راجرز آماده میزبانی جام باشگاه‌های آسیا می‌شدند که مسابقات لغو شد و فرصت افتخارآفرینی در آسیا از دست رفت.

آلن راجرز که همچنان در ۹۵ سالگی زنده است، پس از سه دهه دوری از ایران، دی ۱۳۸۴ در دوران مدیریت محمدحسن انصاری‌فرد به تهران بازگشت.

او در نشست خبری گفت: "فرانک اوفارل‌ با من‌ تماس‌ گرفت‌ و گفت‌ ایرانى‌ها دعوت‌ کرده‌اند به تهران برویم. باورم نمی‌شد. فکر مى‌کردم‌ خواب‌ دیده‌ام. آنها فرزندان‌ من‌ بودند و می‌توانستم باز از نزدیک ببینم‌شان".

راجرز نیم قرن قبل گفته بود حاضر نیست حتى‌ از یک‌ بازیکن‌ تیم‌ تاج‌‌ در پرسپولیس‌ استفاده‌ کند. چرا؟

سه دهه بعد که ایران برگشته بود، در نشست خبری پاسخ داد: "برای اینکه چلسی، چلسى‌ است‌ و منچستریونایتد هم یونایتد. آن‌قدر تفاوت‌ ژنتیکى‌ دارند که‌ بازى‌ کردن‌ یک نفر‌ از آبى‌ها در قرمزها، هم مشکل است هم باورنکردنى".

راجرز همچنین گفت: "پروین می‌توانست در اروپا نیز بازی کند. من زوج بی‌نظیر آشتیانی و پروین را برای سمت راست پرسپولیس ساختم."

پس از دوران راجرز، جام سوم در سال ۱۳۵۴ با بیوک وطن‌خواه رقم خورد که در ۳۳ سالگی و پس از شکست سرخپوشان در شهرآورد، تیم را از همایون بهزادی تحویل گرفت.

بیوک که سابقه بازی در شاهین و پیکان و پرسپولیس را داشت، جوان‌ترین سرمربی قهرمان در تاریخ لیگ‌های سراسری ایران است.

اما چه کسی گمان می‌کرد پرسپولیس که از سال ۵۰ تا ۵۴ سه بار قهرمان شد، برای چهارمین جام ۲۰ سال انتظار بکشد؟

انقلاب و جنگ، لیگ سراسری را به محاق برد. گرچه دهه ۶۰ پرسپولیس با هدایت پروین از سال ٦٥ تا ٦٩ پنج قهرمانی پیاپی را در جام باشگاه‌های تهران کسب کرد.

با آغاز لیگ کشوری که مرحله نهایی‌اش به صورت حذفی برگزار می‌شد، سال ۷۱ پرسپولیس در فینال با ضربات پنالتی به پاس باخت.

نایب قهرمانی در سال ۷۲ تکرار شد. سال ۷۳ هم جنجالی‌ترین بازی تاریخ شهرآورد و لشکر محرومان هر دو تیم، به سود سایپا رقم خورد که ناباورانه جام قهرمانی را نصیب خود کرد.

قهرمانی که فصل بعد سقوط کرد. سال ۷۴ پرسپولیس توانست چهارمین جام خود را با استانکو پوکله‌پوویچ تصاحب کند.

او که سابقه هدایت تیم ملی کرواسی را دارد، قبل و بعد از تجزیه یوگسلاوی هدایت باشگاه محبوب هایدوک اشپیلت را به عهده داشت.

استانکو را امیر عابدینی در دوران ریاستش بر فدراسیون برای هدایت تیم ملی آورده بود اما تیم ملی ایران در بازی‌های آسیایی ۱۹۹۴ هیروشیما نتیجه نگرفت.

دوران عابدینی در فدراسیون و استانکو در تیم ملی با ناکامی پایان رسید اما هر دو در پرسپولیس کامیاب بودند و سرخپوشان دو بار پیاپی با استانکو قهرمان شدند.

تصویر ماندگار قهرمانی ۷۴، شال گردن قرمز استانکو است که روی برف‌های پیست دوومیدانی ورزشگاه آزادی برای هواداران تکان می‌داد. شاید این تصویر حالا عادی به نظر برسد اما در آن مقطع چنین نبود.

عابدزاده، محرمی، مهدوی‌کیا، دایی، گل‌محمدی، باقری، پیروانی، شاهرودی، میناوند، نامجومطلق، نعیم سعداوی و فرشاد پیوس از جمله ستارگانی‌اند که در پرسپولیس برای استانکو بازی کردند. حمید درخشان و ناصر محمدخانی دستیارانش بودند.

استانکو بهار ۷۶ با مقام سوم جام باشگاه‌های آسیا از ایران رفت اما سوای دو قهرمانی‌ لیگ، به طلسم ۷ ساله مقابل استقلال پایان داد.

پروین در شهرآورد پنج بار پیاپی در برابر پورحیدری ناکام ماند. بار ششم در برابر ذوالفقارنسب نیز موفق به پیروزی نشد.

حمید درخشان دو بار مقهور استقلال شد و یورگن گده آلمانی نیز بازنده شهرآورد بود. دهمین بار استانکو به تساوی رسید و سرانجام پرسپولیس با هدایت او و گل دیرهنگام ادموند بزیک برد.

پس از آن نوبت به علی پروین رسید تا اسطوره سرخپوشان در بازگشت موفقیت‌آمیزش به پرسپولیس، سه بار تیم محبوب خود را به قهرمانی ایران برساند.

جام ششم پرسپولیس سال ٧٨ با رکورد ۱۴ برد متوالی در لیگ آزادگان رقم خورد. سال بعد نیز جام هفتم مجدداً با پروین به دست آمد؛ چهارمین جام "ارتش سرخ" طی پنج دوره. آن یک دوره هم لیگ ۷۷ است که پرسپولیس با ١٤ ملی‌پوش در مسیر صعود به جام جهانی ۹۸ به خاطر اردوهای ملی از لیگ کنار کشید.

جام هشتم سال ٨١ به دست آمد تا اولین قهرمان تاریخ جام تخت جمشید، اولین قهرمانی تاریخ لیگ برتر را هم نصیب خود کند.

در آن سال‌ها پرسپولیس از مهاجمان بی‌نظیری مانند فرشاد پیوس و علی دایی و ناصر محمدخانی بهره‌مند نبود اما پروین با تمام‌کننده‌هایی مانند بهنام سراج و سهراب انتظاری توانست سکوی برتر را نصیب تیمش کند.

نهمین جام پرسپولیس در سال ۱۳۸۷ با افشین قطبی به دست آمد. این مربی ایرانی-آمریکایی که یکی از اعضای کادر فنی تیم ملی کره جنوبی بود، توسط حبیب کاشانی به ایران آمد.

هم آمدنش با حاشیه‌های بسیاری همراه بود هم جدایی‌اش. قطبی سال ٨٧ تیمش را با وجود کسر شش امتیاز جریمه فیفا، به قهرمانی لیگ برتر رساند.

هواداران به او لقب "افشین امپراتور" داده بودند اما نحوه جدایی‌اش که منجر به سرمربیگری پیروانی و سپس وینگادا شد، انسجام پرسپولیس را به هم ریخت و بسیاری از هواداران را آزرده‌خاطر کرد.

قطبی بعداً تیم ملی ایران و باشگاه فولاد خوزستان را هدایت کرد اما نتوانست امپراتوری دوران پرسپولیس را احیا کند.

پرسپولیس پس از قطبی نزدیک یک دهه از جام قهرمانی دور ماند. سال ۹۳ با یک امتیاز کمتر از فولاد دوم شد، سال ۹۵ هم فقط با تفاضل گل کمتر از استقلال خوزستان که حالا در لیگ دسته اول است.

برانکو ایوانکوویچ در سال ۹۶ با بهترین دفاع، بهترین حمله و آقای گلی طارمی، پرسپولیس را به سکوی برتر برگرداند.

او به عنوان دستیار میروسلاو بلاژویچ در مقدماتی جام جهانی ۲۰۰۲ روی نیمکت تیم ملی ایران می‌نشست. سپس تیم ملی را به قهرمانی بازی‌های آسیایی بوسان رساند.

تیم ملی با برانکو در جام ملت‌های ۲۰۰۴ هم روی سکوی سوم قرار گرفت و به جام جهانی ۲۰۰۶ راه یافت.

برانکو پس از حدود یک دهه دوری از ایران و تجربه فعالیت در تیم‌هایی نظیر دینامو زاگرب، این بار برای هدایت تیم پرطرفدار پایتخت به ایران برگشت.

برانکو با پرسپولیس هت‌تریک کرد. او سه جام پیاپی را در سال‌های ۹۶، ۹۷ و ۹۸ به موزه افتخارات پرسپولیس افزود.

جام یازدهم را با تیمی به دست آورد که از فصل نقل و انتقالات محروم بود. حتی پس از محرومیت و جدایی مهدی طارمی، علی علیپور توانست عنوان آقای گلی را نصیب خود و باشگاهش کند.

جام دوازدهم در سال ۹۸ با فقط یک باخت رقم خورد اما تعلل پرسپولیس در تمدید قرارداد برانکو باعث شد نوار این همکاری موفقیت‌آمیز پس از هفت جام (لیگ، حذفی و سوپرجام) و صعود به فینال لیگ قهرمانان آسیا قطع شود.

حمیدرضا گرشاسبی مدیرعامل سابق پرسپولیس گفت از جاهای مختلف و فراتر از ورزش با او تماس می‌گرفتند و آمرانه می‌گفتند برانکو دیگر بس است و همکاری با او نباید ادامه پیدا کند.

جام سیزدهم در سال ۹۹ به دست آمد. چهارمین جام پیاپی که در تاریخ لیگ‌های سراسری ایران بی‌سابقه بود.

پس از برانکو پرسپولیس فصل را با گابریل کالدرون آغاز کرد و با یحیی گل‌محمدی که از شهرخودرو جدا شده بود به پایان رساند.

یحیی که در جام جهانی ۲۰۰۶ شاگرد برانکو بود و گل ایران را وارد دروازه مکزیک کرد، رکورد سریع‌ترین قهرمانی و بیشترین برد در تاریخ لیگ را نصیب پرسپولیس کرد. لیگی که هنوز چهار هفته‌اش باقی مانده است.