الیشا شمسیان

نام پِِِسَح از کلمه‌ای در تورات که با لفظ «پاسَح» آمده است به معنی گذر کردن، جُستن و رحم نمودن گرفته شده است و به نام‌های دیگری نیز خوانده شده است که این اسم‌ها به این دلیل است:

عید فطیر یا مصاها: از آنجا که یهودیان هنگام خروج از مصر فرصت کافی برای تهیه خمیر جهت پخت نان نداشتند، ناگزیر از خمیر ترش نشده «فطیر» استفاده کرده، نان فطیر ساختند که در زبان عبری «مَصا» نام دارد و یهودیان در این عید تنها مجاز به استفاده این نوع نان هستند.

نام دیگر این عید جشن بهار است: این عید همواره در فصل بهار واقع می‌شود، بنابراین این عید را جشن بهار نیز می‌نامند.

اسم دیگری که به این عید داده شده است جشن آزادی می‌باشد: این عید، جشن آزادی بنی‌اسرائیل از مصر است. نزدیکی عید پسح با نوروز موجب شده است که مراسم پسح در میان ایرانیان کلیمی با شکوه و مراسم ویژه‌ای انجام شود و افزون بر مراسم مذهبی، سنت‌های جاری نوروز از جمله دید و بازدید خانواده‌ها اجرا گردد.

مراسم شب پسح

۱) قرائت دعای مخصوص یائین (شراب مقدس): مانند شب‌های شنبه و سایر اعیاد، شروع مراسم سفره با تقدیس است. در این شب در چهار مرحله یائین نوشیده می‌شود که نشانگر شادی و سرور به خاطر فرمان خدا است.

۲) شستن دست‌ها: مانند شروع مراسم با طهارتِ دست‌ها، سال نو نیز با طهارتِ قلب‌ها شروع خواهد شد.

۳) خوردن کرفس و سبزی، سمبل تجدید حیات نباتات در آغاز بهار است، که اشاره‌ای است به شروع حیاتِ نوین بنی اسرائیل پس از آزادی، که این عید هم در فصل بهار واقع شده است.

۴) سه عدد مَصا: بر سر سفره این شب، سه قرص مصا به یادبود سه جد بزرگوار بنی‌اسرائیل یعنی ابراهیم، اسحق و یعقوب قرار دارد.

۵) تعریف وقایع خروج از مصر: تمامی اهمیت این عید و مراسم به این بخش تعلق دارد. هَگادا کتابی است که هم طریقه مراسم و هم شرح این وقایع را به طور کامل توضیح داده است. این قسمت را باید بزرگترین فرد حاضر در جمع اجرا کند ولی برای کودکان هم مراسم خاصی وجود دارد. هگادا برای هر نوع انسانی با درک و فهم متفاوتی تنظیم شده است. این کتاب به زبان عبری هست و برای اشخاصی که عبری بلد نیستند در ایران ترجمه فارسی نیز وجود دارد.

۶) دعا بر نان: این بخش جزء احکام معمول یهود است که قبل از خوردن نان بر آن دعا می‌خوانند.

۷) سبزی تلخ: خوردن سبزی تلخ نشانه چشیدن و احساس تلخی‌هایی است که بنی‌اسرائیل در دوران بندگی مصر متحمل شده‌اند.

۸) پیچیدن لقمه: در این قسمت لقمه‌ای حاوی مصا، سبزی تلخ و حَروَست پیچیده و خورده می‌شود. حروست نوعی خوراکی معمول این عید، شبیه به گِل است و نشانه کارِ گل‌مالی و خشت‌زنی عبرانیان است.

۹) صرف شام: در این قسمت شام صرف می شود

۱۰) گفتن دعای پس از غدا: طبق سنت یهودیان بعد از خوردن غذا دعای مخصوصی خوانده می‌شود.

۱۱) مدح و ثِنا – رضایت الهی: در این بخش از خدا به خاطر نعمت‌هایی که به ما داده تشکر می‌کنیم.

چند روز قبل از شروع این عید، همه یهودیان موظفند که تمام محل زندگی خود را از حامِص پاکسازی کنند. حامص در زبان عبری به معنای خمیرِ (از انواع گندم و جو) وَر آمده یا هر چیزی که از آن تهیه شده و یا حاوی اندکی از آن باشد است.

در ایران در اجرای این مراسم آزاد هستند و دانش‌آموزان و سربازهای کلیمی در این روزها تعطیل می‌باشند.

امسال جشن پسح از روز سه‌شنبه ۱۴ فروردین آغاز می‌شود و تا روز ۲۱ فروردین ادامه پیدا می‌کند.