 | | | | | | | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
آیا مقابله با گرمایش زمین سیاسی شده است؟ | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
امروز (12 نوامبر) بیست و هفتمین نشست گروه پژوهش سازمان ملل متحد در مورد تغییر آب و هوا (IPCC)، کار خود را در والنسیای اسپانیا آغاز کرده است. نتیجه این نشست پنج روزه در واقع انتشار آخرین گزارش امسال این گروه خواهد بود. در این گزارش اطلاعات درباره علل، تاثیرات و راه حل های ممکن برای کنترل مشکل گرمایش زمین گنجانده می شود. گزارش های قبلی این گروه تحقیقی در ماه های فوریه (The physical science basis)، در ماه آوریل (Impacts, Adaptation and Vulnerability)، و ماه مه (Mitigation of Climater Change) منتشر شد. اخیرا، "آی پی سی سی" و ال گور، از سیاستمداران آمریکایی، به خاطر فعالیتشان برای افزایش آگاهی مردم در مورد گرمایش زمین جایزه صلح نوبل را به طور مشترک دریافت کردند. اما یک سوال همچنان به جای خود باقی است: آیا نقش این گروه پژوهشی از حیطه علوم به سیاست تغییر کرده است؟ آی پی سی سی در مدت نوزده سال حیات خود از گروهی علمی بی نام و نشان تا برنده جایزه صلح نوبل، راه درازی را طی کرده است.
برنامه محیط زیست سازمان ملل و سازمان جهانی هواشناسی با تاسیس این گروه در نظر داشته اند مطالعه تغییر آب و هوا را به حرکتی بین المللی تبدیل کنند و اکنون دو هزار و پانصد دانشمند از سراسر جهان در این تلاش مشارکت دارند. آی پی سی سی امسال در مورد جنبه علمی گرمایش زمین، تاثیر احتمالی آن بر حیات کره زمین و بهترین گزینه ها برای مقابله با مشکلاتی که باعث آنها شده، سه گزارش تهیه کرده است. هر دانشمندی که در این روند مشارکت داشته است یا از سوی دولت ها انتخاب شده یا سازمان های بین المللی یا هیئت های متخصص تغییر آب و هوا. دکتر برت متز، از روسای آی پی سی سی چنین توضیح می دهد: "انتخاب محققان این گروه بر این اساس است: 1- کیفیت علمی افراد، 2- توازن جغرافیایی - چون برای آی پی سی سی خیلی مهم است که دانشمندان از همه جهان و نه فقط انگشت شماری از کشورها، حضور داشته باشند و 3- تخصص های متنوع." محققان آی پی سی سی متون علمی موجود را بررسی و گزارش هایی جامع (گاه بیش از هزار صفحه) تهیه می کنند. اما این گزارش ها، اسناد اصلی نیستند. هر یک از این گزارشها پس از فشرده شدن و تقلیل به 20 صفحه در قالب اسنادی خلاصه وار در اختیار سیاستگذاران بین المللی قرار می گیرد. این پروسه ای سیاسی است. هر یک از این خلاصه گزارش ها در طی یک هفته بحث و گفتگو میان محققان آی پی سی سی و نمایندگان دولت های جهان زیر ذره بین موشکافانه می رود. محققان و نمایندگان دولت ها لغت به لغت و خط به خط این گزارش ها را بررسی می کنند. برخی مخالفان گروه پژوهشی آی پی سی سی می گویند که این پروسه باعث تضعیف تحقیقات علمی می شود.
برت متز، که ریاست برخی نشستهای آتشین میان محققان و مقامات دولتی را برعهده داشته است می گوید که به نظر وی این پروسه باعث تقویت و نه تضعیف گزارش های آی پی سی سی می شود: "هر پیشنهادی که برای اصلاح سند مطرح می شود باید به این سوال پاسخ دهد: آیا این تغییر و اصلاح با مندرجات گزارش منطبق است؟ اگر پاسخ منفی باشد پیشنهاد رد می شود." اما برخی از دانشمندانی که در تدوین گزارشها مشارکت داشته اند تجربه ای متفاوت داشته اند و وادار شده اند به دخل و تصرف مقامات دولتی واکنش تند نشان دهند. در اوایل سال جاری میلادی در نشست آی پی سی سی در بروکسل بحث و جدلی درباره ایمان خود دانشمندان به نظریه های آنها در مورد گرمایش زمین در گرفت که به ویژه جدلی پرحرارت بود.
نمایندگان دولت های جهان، از جمله چین و عربستان سعودی، با لحن قاطع دانشمندان در اولین گزارش امسال به شدت مخالفت کردند. دکتر سینتیا روزنویگ (Cynthia Rosenweig)، یکی از تنظیم کنندگان این گزارش که در ناسای آمریکا سرگرم به کار است، در این باره می گوید: "ما احساس کردیم که بخشی از این گزارش که اطمینان به صحت و سقم آن اهمیت ویژه ای داشت خوب درک نشده. بنابراین من بیانیه ای نوشتم و به رییس آی پی سی سی (رانجندرا پچوری) دادم و نشست را موقتا ترک کردم؛ مدتی که در جلسه نبودم هیئت های شرکت کننده و تنظیم کنندگان اصلی گزارش، آن را تغییر دادند." نتیجه تغییری که داده شد، گزارشی بود که در آن از اصطلاح "اطمینان علمی" خودداری شده بود، هر چند که در گزارش طولانی تر هزار صفحه ای این اصطلاح بارها تکرار شده است. دانشمندان شرکت کننده در جلسه مذکور چاره ای نداشتند جز این که تغییر را بپذیرند. تونی گیلند، از مدیران "موسسه ایده ها" در لندن (Institute of Ideas in London)، یکی از منتقدان قدیمی آی پی سی سی است و معتقد است که کوتاه آمدن دانشمندان در این گونه نشست ها به وجهه علمی این گروه پژوهشی کمک نمی کند: "اگر فرض را بر این گذاشته اند که خط به خط یک گزارش باید مورد بحث و بررسی قرار بگیرد، روشن است که کل ماجرا مسخره است. در واقعیت شما دولت ها را دارید، سازمان های غیر دولتی را دارید و سازمان های خصوصی را که همه آنها درباره هر کلمه این گزارش ها استدلال های خودشان را دارند. این هم بار دیگر نشان می دهد که این گزارش ها جامع و کامل نیست."
آقای گیلند همچنین بر این باور است که پروسه تهیه گزارش و بحث و جدل بر سر آن باعث سیاسی شدن آی پی سی سی شده و به هدف اصلی شکل گرفتن این سازمان خیانت کرده است. هدف اصلی از تشکیل آی پی سی سی ارائه توصیه های غیرمغرضانه به دولت ها در مورد گرمایش زمین بوده است. برخی در گروه آی پی سی سی نیز بر این باورند که این سازمان با شرکت در چانه زنی های سیاسی ممکن است با حیثیت علمی خود قمار کند. برت متز این نگرانی را تائید می کند اما می گوید که این یک قمار ارزشمند است: "در آی پی سی سی ما بارها در این باره گفتگو کردیم و از خود پرسیده ایم که آیا این راه درستی است که در پیش گرفته ایم؟ هر بار هم پاسخی که به آن رسیده ایم این بوده: بله ما باید همین راه را ادامه بدهیم چون در این سالها دیده ایم که وجهه علمی ما تضعیف نشده بلکه قوی تر هم شده است." اما ارتباط مستقیم آی پی سی سی با دولت ها مانع از این شده که این گروه بتواند مستقیما با مردم در ارتباط باشد و جنبه علمی مشکل تغییر آب و هوا را به زبانی ساده برای آنها بازگو کند. وقتی یک گزارش با حضور نمایندگان سیاسی تائید می شود، آی پی سی سی در عمل باید فقط بنشیند و نظاره گر باشد. رسانه های خبری، آی پی سی سی را تحت فشار گذاشته اند که نقش بیشتری در تشریح مشکل گرمایش زمین برای عموم مردم داشته باشد اما رهبران آی پی سی سی، از جمله برت متز، می گویند عهده دار این نقش نیستند: "تبدیل کردن 'گزارش کوتاه سیاستگذاری' (Policy-making Summary)، به یک بروشور تر و تمیز و قشنگ برای مصرف عمومی، پا گذاشتن به قلمرویی خطرناک برای آی پی سی سی است. تا به امروز دانشمندان این گروه حاضر به این کار نشده اند. وظایف ما طور دیگری تعیین شده و فکر نمی کنم که تهیه دفترچه راهنما هرگز بخشی از این وظایف بشود."
اعطای جایزه مشترک صلح نوبل به آی پی سی سی برای برخی ناظران حیرت آور بوده. آنها می گویند سازمانی که فقط برای مشاوره تاسیس شده پس از دریافت این جایزه ناگهان به سازمانی خبرساز تبدیل شده است. تونی گیلند بر این عقیده است که قدرت گرفتن آی پی سی سی در عمل باعث سست شدن نقش مهم دولت ها می شود: "نیت دانشمندان خیر است. آنها فکر می کنند که بهتر از بقیه مسائل را درک می کنند؛ به عنوان یک دانشمند آنها درد دل کره زمین را از رفتار مخرب انسان ها می فهمند؛ آنها می توانند پیام زمین را به نوع بشر برسانند و خیلی نگرانند که سیاستمداران هم این پیام را بشنوند. اما من یک سوال دارم: اصلا به دانشمندان چه ربطی دارد؟" در حال حاضر آی پی سی سی از وجهه ای بسیار بالا برخوردار است. اما همانطور که تغییر در جایگاه این سازمان به نفوذ آن افزوده، این جایگاه جدید می تواند برای آن خطرآفرین باشد. آلوده شدن به بازی های سیاسی خطرناک است و هر چه آی پی سی سی بیشتر در این بازی شرکت کند، احتمال رسیدن به یک توافق بین المللی در مورد دلایل و راه حل های مقابله با گرمایش زمین کمتر و کمتر می شود. |
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
صفحه ویژه تغییر آب و هوا
اگر فرض را بر این گذاشته اند که خط به خط یک گزارش باید مورد بحث و بررسی قرار بگیرد، روشن است که کل ماجرا مسخره است.
