روسیه در قطب جنوب چکار می‌کند؟

۲۸ ژانویه، روسیه جشن دویستمین سالگرد کشف قاره‌ٔ جنوبگان را با سفر اقیانوس‌شناسی دور دنیا، جلوه‌هایی از هنر گرافیتی و نمایشگاه‌های مختلفی همراه کرد.

آنها همچنین اعلام کردند که سال ۲۰۲۰ را به افتخار اولین سفر اکتشافی روسیه در سال ۱۸۲۰ به سرزمین اصلی قطب جنوب، "سال قارهٔ جنوبگان" می‌نامند. کشتی‌های تحقیقاتی هم به‌سوی ایستگاه تحقیقاتی روسیه در بلینگ‌هاوزن واقع در جنوب اقیانوس آرام روان شدند تا در مراسم بزرگداشت شرکت کنند.

گزارش‌های تلویزیون دولتی روسیه بیشتر از افتخارات گذشته‌ در این قاره صحبت می‌کند و از پرداختن به عملیات و اقدامات کنونی روسیه در این منطقه خودداری می‌کند. عملیاتی که بیشتر آنها به دلیل بودجهٔ ناکافی نیمه‌کاره مانده است وهم‌چنین از وضعیت وخیم ناوگان تحقیقاتی و کشتی‌های ماهیگیری روسی هم سخنی به میان نمی‌آید.

"جنوبگان مال ماست"

در مراسم بزرگداشت ۲۸ ژانویه در تلویزیون دولتی روسیه به صراحت تأکید شد که چه کسی باید رهبری اکتشافات بعدی در این قاره را به دست گیرد. مجری هوادار کرملین، دیمیتری کیسلیوف، در شبی از برنامه‌ها ادعا کرد " قارهٔ جنوبگان مال ماست".

درواقع، بنا بر سیستم پیمان جنوبگان و توافق‌های مربوط به آن در سال ۱۹۵۹، این قاره از نظر سیاسی منطقه‌ای بی‌طرف است که متعلق به هیچ کشوری نیست و فقط برای مقاصد پژوهشی و اهداف صلح‌جویانه قابل بهره‌برداری است.

ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه هم در سال ۲۰۱۸ در سخنان خود بر پیوند‌های تاریخی روسیه با قارهٔ جنوبگان تأکید کرد و گفت نام‌های موجود در این قاره مثل همه‌جای دیگر دنیا، بهتر است به جای نام‌های غربی، نام‌هایی بین‌المللی باشند.

او گفت:" نام‌های روسی که پژوهشگران و کاشفان روسی در قرن‌ها و سالیان گذشته بر آن مکان‌ها گذاشته بودند به تدریج از نقشه‌های جهان محو می‌شود، به این ترتیب خاطرهٔ تلاش‌های روسیه در تحقیق برای شناخت سیارهٔ زمین و پیشرفت‌های علمی از ذهن‌ها پاک می‌شود".

با اینکه تهیه و تدوین اطلس جهان‌نمای جدیدی برای "احقاق عدالت تاریخی" از طریق قرار دادن نام‌های اصلی روسی مکان‌های قطب جنوب در نقشه‌ها درخواست و سفارش داده شده است اما به نظر می‌رسد که هنوز تا اجرا و انتشار آن راه درازی مانده است.

مبنای تحقیقات

همچنین پژوهشگران هشدار دادند که تحقیقات روسیه در قطب جنوب باید روزآمد شود و ایستگاه‌های تحقیقاتی آنها نسبت به ایستگاه‌های پیشرفتهٔ کشور‌های دیگر از نظر فناوری کم‌توان است.

از ۱۰ ایستگاه تحقیقاتی روسیه امسال فقط ۵ ایستگاه در حال فعالیت بودند: میرنی، وستوک، پروگرس، نوولاساروسکایا و بلینگ‌هاوزن.

وستوک در سال ۱۹۵۷ در قلب قطب جنوب ساخته شد و آخرین بار در سال ۱۹۷۹ بازسازی و نوسازی شد و بنا به گفته‌ها ویران و خراب بوده است. در سال ۲۰۱۹ اعلام کردند که در پروژه‌ای با سرمایه‌گذاری کارآفرین میلیاردر روسی، لئونید میخلسون این مرکز به تجهیزات زمستانی به ارزش ۷ میلیارد روبل (۱۱۳ میلیون دلار) مجهز خواهد شد.

بنا بر اظهارات معاون وزیر منابع‌طبیعی و محیط‌زیست روسیه، مراد کریموف، قرار است واحد‌های جدید زمستانی در قرارگاه میرنی ساخته شود و موتور‌های مولد برق در قرار‌گاه بلینگ‌هاوزن روزآمد شود و زیر‌ساخت‌های اکتشافی ایستگاه روسکایا نوسازی شود.

بودجهٔ ناکافی

پوتین چندین بار در صحبت‌های خود به برنامه‌های گسترده برای حضور روسیه در قارهٔ جنوبگان اشاره کرده بود و این منطقه را " منطقهٔ مهم استراتژیک" برای روسیه نامیده بود؛ اما به نظر کارشناسان میزگرد گفتگو در مورد قارهٔ جنوبگان، عدم وجود بودجه و سرمایهٔ کافی، موضوع مهمی است.

مدیر برنامهٔ پژوهشی دولتی شمالگان و جنوبگان، سرگی خروشچف می‌گوید بودجهٔ روسیه برای فعالیت‌های قطب جنوب حدود ۲.۱ میلیارد روبل (۱۹ میلیون دلار) است که در مقایسه با کشور‌های دیگر رقم ناچیزی است.

سرگی پیساروف، سرپرست پژوهش‌های قطبی در آکادمی علوم روسیه اضافه می‌کند:"یک میلیون روبل هیچ نیست. ما نیاز به تجهیزات، کشتی و سفرهای اکتشافی در قطب جنوب داریم".

بنا به گزارش سال ۲۰۱۹ مجلس فدرال روسیه، کمبود بودجه یکی از دلایل از دست رفتن موقعیت‌های پیشتاز روسیه در تحقیقات اقیانوسی ذکر شده است.

دلایل دیگری که در این گزارش به آن اشاره شده است عبارتند از "خرابی تجهیزات علمی و تحقیقاتی و ماهیگیری و همچنین عدم کارایی فناوری‌های به کار رفته برای تحقیقات و مشاهدات اقیانوسی".

ماهیگیری

اتحاد جماهیر شوروی و پس از آن روسیه بزرگترین صید کنندهٔ کریل (سخت‌پوست ریز میگو‌مانندی که غذای اصلی جانوران دریایی دیگر از جمله نهنگ‌ها را تشکیل می‌دهد) در منطقهٔ جنوبگان بوده است که شامل حدود ۹۵ درصد میزان صید کریل در سراسر جهان است.

به نظر یکی از قانونگذاران ارشد روسیه، نیکلای فیودورف، به دلیل بسیاری از جمله بحران‌های مالی در روسیه و ناکارآمدی‌های کشتی‌های اکتشافی و رکود صنعت ماهیگیری و شیلات، این کشور موقعیت ممتاز خود را به عنوان یکی از صیادان اصلی منطقهٔ جنوبگان از دست داده است.

پس از وقفه‌ای ۱۵ ساله، در سال ۲۰۱۹ روسیه سفر اکتشافی وعلمی جدیدی برای دسترسی به منابع ماهیان در منطقهٔ جنوبگان تدارک دید. ایلیا شیستاکوف سرپرست سازمان فدرال ماهیگیری و شیلات روسیه، همچنین از برنامهٔ تولید تجهیزات و کشتی‌های جدید پژوهشی- علمی در سال ۲۰۲۰ خبر داد.

حفاظت محیط‌زیست

بوم‌شناسان هشدار می‌دهند که صید انبوه و صنعتی کریل باعث به خطر افتادن حیات‌وحش منطقهٔ جنوبگان از جمله نهنگ‌ها و پنگوئن‌ها می‌شود که کریل منبع اصلی غذایی آنهاست. در سال ۲۰۱۹ کمیسیون حفاظت از منابع دریایی زنده جنوبگان برای هشتمین بار در رسیدن به توافق برای احداث حدود یک میلیون کیلومتر مربع منطقهٔ حفاظت‌شده در شرق منطقهٔ جنوبگان، شکست خورد.

سال گذشته روسیه و چین دوباره پیشنهاد ساخت بزرگترین پناهگاه حیات‌وحش در قارهٔ جنوبگان را دادند که پنگوئن‌ها، صخره‌های مرجانی، پرندگان دریایی و بوم‌سازگان‌های دیگر را حفظ کنند.

لورا میلر، مشاور امور قطبی سازمان صلح سبز می‌گوید:"روسیه به دلیل منافعی که از ماهیگیری در منطقهٔ جنوبگان دارد، اجازه نمی‌دهد کمیسیون حفاظت از منابع دریایی زنده جنوبگان (CCAMLR) به وظیفهٔ خود در ایجاد پناهگاه‌ها و مناطق حفاظت‌شده در اقیانوس جنوبگان عمل کند".

در این مورد روسیه می‌گوید که این کمیسیون با اتخاذ "تصمیمات تبعیض‌آمیز" مانع از دسترسی این کشور به منابع عظیم موجودات زندهٔ دریایی در آب‌های اقیانوس جنوبگان می‌شود.