احمد زیدآبادی تحلیلگر مسایل ایران

آقای احمدی نژاد که پیش از این تلاش کرده بود موضع متوازن‌تری را در برابر جنگ گرجستان و روسیه بر سر اوستیای جنوبی اتخاذ کند، در حاشیه نشست سازمان شانگهای تاکید کرد که بحران قفقاز ناشی از دخالت قدرت‌های خارج از منطقه است و دولت گرجستان با اجازه دادن به آنها برای دخالت، به بحران دامن زده است.

جمهوری اسلامی ایران به جز بحران‌هایی که خود در آنها به نحوی سهیم است، در سایر مناقشات منطقه‌ای معمولا موضع بی‌طرفانه‌ای در پیش می‌گیرد.

حمایت تلویحی آقای احمدی نژاد از روسیه در مناقشه اوستیای جنوبی اما نشانه‌ای از تجدید نظر ایران در نگاهش به مناقشات بین‌المللی محسوب می‌شود، تجدید نظری که با تفسیر خاص ایران از بحران جاری بین روسیه و غرب بر سر جمهوری گرجستان هماهنگ به نظر می‌رسد.

نظام جمهوری اسلامی در یکی از حساس‌ترین برهه‌های جنگ سرد بین دو بلوک شرق و غرب تاسیس شد. در آن زمان رهبران جمهوری اسلامی به هیچکدام از دو بلوک شرق و غرب روی خوش نشان ندادند و آیت‌الله روح‌الله خمینی آمریکا و اتحاد شوروی را به یک اندازه دشمن اسلام معرفی کرد

از نگاه ایران، مناقشه اوستیای جنوبی، آغاز جنگ سرد تازه‌ای بین روسیه و دنیای غرب است و این جنگ سرد تازه به زعم برخی تحلیل‌گران می‌تواند فضای تنفسی جمهوری اسلامی را در سطح بین المللی وسیعتر کند.

نکته جالب این است که نظام جمهوری اسلامی در یکی از حساس‌ترین برهه‌های جنگ سرد بین دو بلوک شرق و غرب تاسیس شد. در آن زمان رهبران جمهوری اسلامی به هیچکدام از دو بلوک شرق و غرب روی خوش نشان ندادند و آیت‌الله روح‌الله خمینی آمریکا و اتحاد شوروی را به یک اندازه دشمن اسلام معرفی کرد.

در آن تاریخ، خروج ایران از دایره متحدان غربی، سبب نگرانی آمریکا و دوستانش در سطح جهان شد، اما عدم نزدیکی ایران به اتحاد شوروی تا اندازه زیادی از این نگرانی فروکاست چرا که این مساله، مانع از بهم خوردن توازن قوای جهانی به نفع بلوک شرق می‌شد.

با این حال، در طول جنگ هشت ساله ایران و عراق، رهبران جمهوری اسلامی کوشیدند تا از منطق حاکم بر نظام دو قطبی مبتنی بر جنگ سرد علیه عراق بهره گیرند. این بهره برداری البته در موضوع خاص عراق نتیجه درخشانی نداشت، اما در پذیرفتن نظام سیاسی ایران از سوی هر دو قطب حاکم بر نظام جهانی موثر بود.

در حالی که جنگ سرد عملا امکانی برای مانور ایران در سطح بین المللی ایجاد کرده بود، اما رهبران جمهوری اسلامی از فروپاشی اتحاد شوروی به گرمی استقبال کردند.

از نظر رهبران مذهبی ایران، فروپاشی نظام کمونیستی شوروی، نوعی پیروزی برای دین و مذهب در اواخر قرن ۲۰ و تحقق پیش بینی آیت‌الله خمینی مبنی بر فروپاشی قدرت‌های جهانی بود

این استقبال همراه با ارائه تحلیل روشنی از منافع ایران نبود بلکه بیشتر کاربردی تبلیغاتی داشت.

از نظر رهبران مذهبی ایران، فروپاشی نظام کمونیستی شوروی، نوعی پیروزی برای دین و مذهب در اواخر قرن ۲۰ و تحقق پیش بینی آیت‌الله خمینی مبنی بر فروپاشی قدرت‌های جهانی بود.

برخی از مقام‌های ایرانی، فروپاشی اتحاد شوروی را آغازی برای فروپاشی آمریکا تلقی می‌کردند و برخی دیگر، ظهور کشورهای تازه تاسیس مسلمان در آسیای مرکزی و قفقاز را به سود اسلام و جمهوری اسلامی می‌پنداشتند.

گذشت زمان اما نشان داد که آمریکا نه تنها در آستانه فروپاشی نیست بلکه این کشور در صدد است تا با استفاده از حذف رقیب اصلی خود در نظام جهانی، نظم مورد دلخواه خود را بر جهان حاکم کند، نظمی که سیاست‌های جمهوری اسلامی نوعی تهدید برای آن تعریف می‌شد.

افزون بر این، ظهور کشورهای مسلمان در آسیای مرکزی و قفقاز نیز زمینه‌ مورد دلخواه رهبران جمهوری اسلامی را برای ترویج ایدئولوژی نظام به این مناطق فراهم نکرد، و حتی به عکس، حضور برخی از این کشورها در حاشیه دریای خزر، سبب به چالش کشیدن سهم ایران از این دریای بسته شد.

در حقیقت، از زمانی که دولت بیل کلینتون رئیس جمهور دموکرات آمریکا، سیاست مهار دوجانبه در برابر ایران و عراق را در پیش گرفت و متعاقب آن، جورج بوش رئیس جمهور کنونی ایالات متحده، ایران را در کنار عراق و کره شمالی در محور شرارت قرار داد، برخی محافل ایرانی، از دوران جنگ سرد به حسرت یاد کردند.

بحران هسته‌ای ایران که شش قدرت بزرگ جهانی را در قالب گروه ۱+۵ در برابر ایران قرار داده نیز دلیل ملموس‌تری از علاقه ایران به احیای جنگ سرد تازه‌ای بین قدرت‌‌های بین المللی به دست می‌دهد

بحران هسته‌ای ایران که شش قدرت بزرگ جهانی را در قالب گروه ۱+۵ در برابر ایران قرار داده نیز دلیل ملموس‌تری از علاقه ایران به احیای جنگ سرد تازه‌ای بین قدرت‌‌های بین المللی به دست می‌دهد.

به همین علت، در طول بحران هسته‌ای، جمهوری اسلامی تمام قدرت دیپلماتیک خود را به کار گرفت تا بین قدرت‌های جهانی شکاف به وجود آورد، اما در این جهت موفقیتی به دست نیاورد.

اینک اما اصطکاک بین روسیه و غرب بر سر گرجستان، امید ایران به احیای جنگ سرد را افزایش داده است، جنگ سردی که ایران آن را راه برون رفتی برای بحران هسته‌ای خود می‌بیند.

آقای احمدی نژاد با اعلام حمایت تلویحی از روسیه در مقابل گرجستان و غرب، احتمالا خواسته است تا ضمن جلب نظر مسکو به جمهوری اسلامی، رهبران روسیه را نسبت به پشتیبانی ایران از مقابله آنها با غرب دلگرم و به گونه‌ای آنان را به ادامه مسیر کنونی شان ترغیب کند.

هنور مشخص نیست که حمایت ایران از روسیه، چه تاثیری بر موضع آن کشور در برابر پرونده هسته‌ای جمهوری اسلامی خواهد داشت، اما موضع آقای احمدی نژاد نه فقط باعث نگرانی تفلیس و متحدان غربی آن خواهد شد، بلکه به نگرانی جمهوری‌های جدا شده از اتحاد شوروی از سیاست ایران نیز دامن خواهد زد.

واقعیت این است که روسیه در سودای حفظ نفوذ و تسلط خود بر جمهوری‌های جدا شده از آن کشور است و این کشورها نیز گر چه عموما روابط خوبی با مسکو دارند، اما سیاست بازسازی امپراتوری روسیه را تهدیدی برای آینده خود تلقی می‌کنند.

از این جهت، آقای احمدی نژاد با حمایت تلویحی خود از مسکو، خواسته یا ناخواسته از احیای امپراتوری روسیه که برای بسیاری از مردم قفقاز و آسیای مرکزی و نیز مردم ایران، یادآور خاطرات تلخ گذشته است، پشتیبانی کرده است.