عراقیها تا پیش از قرارداد 1975 الجزایر شط العرب را تماماً از آن خود می دانستند

امضای این توافقنامه دیروز (بیستم فوریه) طی سفر دو روزه هیئتی در سطح کارشناسی از عراق به تهران صورت گرفت که ریاست آن را محمد حاج حمود، معاون امور حقوقی وزارت خارجه عراق بر عهده داشت.

بر اساس این توافقنامه قرار شد در آینده "بسیار نزدیک" خطوط مرزی دو کشور در خشکی با نصب میله‌ های مرزی مشخص شود و بررسی‌ اولیه برای لایروبی شط العرب (اروندرود) که بخش اصلی مرز آبی دو کشور را تشکیل می دهد به عمل آید.

محمدرضا باقری، معاون عربی و آفریقائی وزیرخارجه ایران که ریاست هیئتی ایرانی را در مذاکرات به عهده داشت، امضای این موافقتنامه را موفقیتی برای دولت محمود احمدی نژاد در عرصه دیپلماسی خارجی توصیف کرده است.

گفتگو با رضا قاسمی، دیپلمات سابق ایرانی که در مذاکرات قرارداد الجزایر حضور داشته است

این موافقتنامه یازده روز پیش از موعدی که برای سفر محمود احمدی نژاد به عراق تعیین شده امضا شده است، آقای احمدی نژاد نخستین رئیس جمهور ایران است که به عراق سفر رسمی می کند.

انتظار می رود محمود احمدی نژاد در سفر خود به بغداد در مورد مسائل مربوط به قرارداد الجزایر با مقامات عراقی گفتگو کند.

از هنگام پیدایش کشور عراق در سال 1932، میان این کشور با ایران بر سر خطوط مرزی اختلافاتی وجود داشت که پس از سقوط نظام پادشاهی در عراق در سال 1958 و تیرگی روابط سیاسی طرفین رو به وخامت گذاشت و تا آستانه رویارویی نظامی پیش رفت.

تا اینکه سرانجام با وساطت هواری بومدین، رئیس جمهور الجزایر، محمدرضا شاه پهلوی فرمانروای وقت ایران و صدام حسین که در آن زمان معاون رئیس جمهور عراق بود در پایتخت الجزایر ملاقات کردند و با امضای عهدنامه ای به اختلافات پایان دادند.

بر اساس این قرارداد، مرز خاکی ایران و عراق بر اساس قراردادهای ارزنة الروم و قسطنطنیه تثبیت شد که در زمان حاکمیت امپراتوری عثمانی بر عراق با ایران امضا شده بود و مرز آبی دو کشور در شط العرب (اروندرود) نیز بر اساس عمیقترین نقطه در بستر این رودخانه معین گردید.

پیش از آن، دولت عراق تمامی شط العرب را از آن خود می دانست.

خط مرزی دو کشور را در شط العرب (اروندرود) هیئتهایی از دو کشور مشخص و تثبیت کردند اما صدام حسین پس از آنکه رهبری عراق را به عهده گرفت و پنج روز پیش از آغاز جنگ ایران و عراق در سال 1980، قرارداد الجزایر را در مقابل دوربین تلویزیون پاره کرد.

جلال طالبانی رئیس جمهور عراق نیز حدود دو ماه پیش اعتبار قرارداد الجزایر را زیر سؤال برد و گفت که صدام حسین در آن زمان به این دلیل تن به امضای این قرارداد داد که می خواست حکومت عراق را از زیر ضربات مخالفان کرد که مورد حمایت ایران قرار داشتند نجات دهد و مخالفان صدام نیز در آن زمان با این قرارداد مخالفت ورزیدند.

اظهارات آقای طالبانی اعتراض ایران را در پی داشت و باعث شد رئیس جمهور عراق ظرف 24 ساعت سخنان خود را پس بگیرد و بر اعتبار قرارداد الجزایر تأکید کند.

برخی مطبوعات عراقی نوشته اند که انگیزه دولت عراق برای تثبیت مرز آبی خود با ایران این است که پیشروی آب و فرسایش ساحل عراقی شط العرب (اروندرود) باعث شده است مرزبندی دو طرف به نفع ایران تغییر کند و عراقیها خواهان آنند که زودتر مرز را تثبیت کنند تا خاک خود را بیش از این از دست ندهند.