احمد زیدآبادی تحلیلگر مسایل ایران و منطقه

	سعود الفیصل برای اولین بار از طرح پیشنهادی شش کشور عربی به ایران پرده برداشت

کشورهای عرب حوزه جنوبی خلیج فارس تا کنون در مواضع علنی خود در برابر برنامه هسته ‌ای ایران در مجموع جانب احتیاط را رعایت کرده اند، گر چه موضع گیری ‌های معدودی از مقام ‌های آن کشورها از جمله اظهارات اخیر سلمان بن حمد آل خلیفه، ولیعهد بحرین، مبنی بر تلاش ایران برای ساخت بمب اتمی، استثنایی بر قاعده کلی رفتار آنها بوده است.

با این حال به هر میزان که برنامه اتمی ایران به مراحل حساس ‌تر خود می ‌رسد، شش کشور حوزه جنوبی خلیج فارس نیز خود را بیشتر درگیر این موضوع می ‌بینند و به نظر می ‌رسد علاقه مندند که در این مورد دخالت موثرتری کنند.

در حقیقت اعضای شورای همکاری خلیج فارس سرنوشت نهایی بحران هسته ای ایران را به خود نامربوط نمی ‌دانند و از دو زوایه مختلف نسبت به سیر تحول این بحران اظهار نگرانی می کنند. یکی از نگرانی‌ های اعضای شورای همکاری خلیج فارس، احتمال دستیابی ایران به چرخه کامل سوخت هسته ای است که عملا ایران را در شمار معدود کشورهای صاحب این تکنولوژی قرار می ‌دهد.

در غیاب یک عراق قدرتمند در منطقه، رهبران عرب حوزه جنوبی خلیج فارس، ایران دارای تکنولوژی پیشرفته اتمی را به صورت قدرت بلامنازعی در خلیج فارس فرض می‌ کنند که قادر است توازن قوا را به نفع خود سامان داده و برای آنها محدودیت ایجاد کند.

نگرانی دیگر کشورهای عرب حوزه خلیج فارس، بروز یک جنگ دامنه دار در منطقه بر سر برنامه هسته ‌ای ایران است، تحولی که به باور رهبران این کشورها، بسیاری از هزینه ‌های مستقیم و غیر مستقیم آن بر دوش آنها خواهد افتاد.

بدین ترتیب، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، کویت، بحرین، قطر و عمان ضمن آن که نگرانی خود را از ادامه برنامه هسته‌ ای ایران پنهان نمی کنند، از احتمال بروز جنگ در منطقه نیز بیمناکند. آنها در واقع نمی خواهند که بین دو گزینه بروز جنگ و یا پذیرش ایران هسته ‌ای مخیر شوند و از همین رو، فعالیت‌ هایی را برای حل مسالمت‌ آمیز بحران هسته‌ ای ایران آغاز کرده اند.

سعود الفیصل، وزیر خارجه عربستان سعودی، اخیرا در گفتگو با نشریه میدل ایست اکونومیک دایجست از طرحی پرده برداشت که شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس برای حل بحران هسته‌ ای ایران به مقام های جمهوری اسلامی ارائه کرده اند.

برای ایران مشکل است که طرح کشورهای عربی را به طور صریح رد کند چرا که در شرایط حاضر نمی خواهد روابط خود را با آن کشورها تیره کند. با این حال، با توجه به مواضع قبلی ایران، به احتمال زیاد این پاسخ منفی خواهد بود.

طبق این طرح، کنسرسیومی با حضور شش کشور عرب و ایران برای تولید سوخت هسته‌ ای در یک کشور بی ‌طرف مانند سوئیس تاسیس خواهد شد تا نیاز ایران به سوخت هسته‌ ای را در آینده برطرف کند. آقای فیصل گفته است که مقام‌ های جمهوری اسلامی وعده داده اند که این طرح را مورد بررسی قرار خواهند داد.

سخنگوی وزرات خارجه ایران، طرح کشورهای عرب منطقه را "مثبت" ارزیابی کرده است، اما کاملا آشکار است که این به معنای پذیرش طرح فوق از سوی جمهوری اسلامی نیست.

ایران، پیش از این هر طرحی را که متضمن توقف غنی سازی اورانیوم در خاک این کشور باشد، رد کرده و به پیشنهاداتی مانند تشکیل کنسرسیوم، فقط به عنوان بخشی از برنامه کلان خود برای استفاده از سوخت اتمی توجه نشان داده است. به عبارت دیگر، ایران با تشکیل یک کنسرسیوم بین‌المللی برای تولید سوخت هسته ای با مشارکت خود مخالفتی ندارد، مشروط بر آن که این مساله به ادامه غنی سازی اورانیوم در خاک ایران آسیب نزند.

مثبت تلقی کردن پیشنهاد کشورهای عرب منطقه از سوی وزرات خارجه ایران نیز در چارچوب مفهوم فوق قابل تفسیر است، بدین معنا که ایران با اصل طرح مخالف نیست به شرط آنکه نخواهد جایگزین برنامه هسته ای کنونی ایران شود.

از طرف دیگر کاملا روشن است که کشورهای عرب حوزه جنوبی خلیج فارس طرح خود را به عنوان جایگزینی برای برنامه اتمی ایران ارائه کرده اند و قاعدتا در پی پاسخ صریحی از سوی جمهوری اسلامی به طرح خود خواهند بود.

برای ایران مشکل است که طرح کشورهای عربی را به طور صریح رد کند چرا که در شرایط حاضر نمی خواهد روابط خود را با آن کشورها تیره کند. با این حال، ایران در آینده ای نزدیک ناگزیر است که به طرح فوق پاسخ نهایی را بدهد و با توجه به مواضع قبلی ایران، به احتمال زیاد این پاسخ منفی خواهد بود.

پاسخ منفی ایران، قاعدتا کشورهای حوزه خلیج فارس را نسبت به برنامه اتمی ایران بدبین تر و آنها را گامی دیگر به آمریکا و متحدان آن نزدیک تر خواهد کرد.

بدین ترتیب، ایران به هیچ وجه علاقه مند نبود که کشورهای عرب منطقه با ارائه پیشنهادی، وارد پرونده هسته ‌ای ایران شوند، اما کشورهای منطقه نیز عدم دخالت در موضوعی را که به سرنوشت خود مربوط می دانند، موجه نمی ‌دانند.

به احتمال زیاد در کنفرانس ریاض، در باره پیامدهای هر نوع پاسخ ایران به پیشنهاد شش کشور، بحث و تصمیم‌ گیری خواهد شد.