مطالعات جایکا ۲۲ منطقه شهر تهران را در بر می گیرد و میزان خسارت زلزله احتمالی در آن پیش بینی شده است

تاریخچه اقدامات قانونی

به گزارش جایکا درایران مدیریت و اقدامات پیشگیری‌ کننده از اثرات بلایای طبیعی هنوز به ‌صورت فعال قانونی نشده ‌اند. مقررات حقوقی و اجرایی مورد نیاز برای مدیریت و پیشگیری اثرات بلایای طبیعی، باید به گونه ‌ای قانونمند مشخص شود تا بر اساس آن نقش و عملکرد مؤسسات دولتی، غیردولتی و بخش خصوصی براساس طرح تفصیلی ملی، منطقه‌ای و شهری مدیریت و پیشگیری اثرات بلایای طبیعی مشخص و روشن باشد.

خسارات زلزله احتمالی تهران- بخش اول

خسارات زلزله احتمالی تهران- بخش دوم

این گزارش در نگاهی به تاریخچه اقدامات قانونی برای بلایای طبیعی در ایران، می‌نویسد: اولین اقدام قانونی در جهت کاهش اثرات بلایای طبیعی، تأسیس سازمان دفاع غیرنظامی در سال ۱۳۳۷ بود. پس از آن، در سال ۱۳۴۸ قانون کاهش اثرات ناشی از سیل و قانون بازسازی به ‌اجرا گذاشته شد. پس از انقلاب، سازمان دفاع غیر نظامی منحل و وظایف آن به نهاد بسیج مستضعفان محول شد.

پس از زلزله منجیل و اعلام دهه ۱۹۹۰ از طرف سازمان ملل به‌عنوان دهه بین‌المللی کاهش اثرات بلایای طبیعی، قانون جدیدی برای تأسیس کمیته ملی کاهش اثرات بلایای طبیعی در سال ۱۳۷۰ توسط مجلس ایران تصویب شد. این کمیته وظایفی همچون تبادل اطلاعات، تحقیقات علمی و تدوین طرح‌ های مختلف پیشگیری و کاهش بلایای طبیعی چون سیل، خشکسالی، آفات کشاورزی و زلزله را تحت نظارت عالیه وزیر کشور بر عهده دارد.

از جمله فعالیت‌های کمیته، تدوین و به تصویب قانونی رساندن این موارد بود. استانداردهای فنی برای استخراج شن و ماسه در گذرگاههای رودخانه‌ها، ضوابط کاربری زمین و منطقه‌بندی حریم توسعه در طول ساحل دریا و رودخانه‌ها، جبران خسارات ناشی از سیل، راهبردها برای مدیران کل کاهش اثرات بلایای طبیعی، آیین ‌نامه ساختمانی تحت استاندارد شماره ۲۸۰۰، مقررات طراحی ساختمان ‌های مقاوم در برابر زلزله، دستورالعمل اقدامات فنی و ایمنی‌ که توسط شهرداریها و سایر مؤسسات اجرایی نظارت می‌شوند.

جایکا سپس برای تشدید اقدامات قانونی در زمینه اداری، تشکیلاتی، مالی و اجرایی برای پیشگیری و مدیریت مربوط به قبل و بعداز زلزله یا هر گونه بلایای طبیعی دیگر توصیه‌ هایی را ارائه می‌دهد. این موسسه ضمن توصیه در ارتقاء مسئولیت شهرداری تهران، ساختار تشکیلاتی برای ستاد حوادث غیر مترقبه شهرداری تهران نیز ترسیم کرده‌است که براساس آن توصیه شده موقعیت ستادی شهر تهران به سطح ستاد استانی حوادث غیر مترقبه ارتقاء پیدا کند. همچنین موقعیت ستادی مناطق ۲۲ گانه نیز به سطح ستاد منطقه‌ای حوادث غیر مترقبه ارتقاء یابد.

براساس تحلیل خسارت ناشی از زلزله سناریو مدل گسل ری در حدود ۱۴۰۰ مرکز آموزشی، ۵۶ بیمارستان عمومی، ۲۸ ایستگاه آتش ‌نشانی و ۴۰ درصد ادارات دولتی تقریباً به کلی ویران خواهند شد

در همین زمینه توصیه شده یک ستاد ناحیه ‌ای حوادث غیر مترقبه نیز ایجاد شود"کلمه ناحیه تداعی کننده وسعتی است بین یک منطقه و یک حوزه اجتماعی. هر ناحیه از ۱۰ تا ۲۰ حوزه اجتماعی با ۷ هزار تا ۱۰ هزار خانوار و جمعیت ۳۰هزار تا ۴۵هزار نفر تشکیل شده است. توصیه می‌شود که حوزه‌ های اجتماعی در مکان ‌هایی در حد فاصل ۲ کیلومتر در اطراف یکدیگر قرار گیرند. همچنین توصیه می‌شود که گروه‌ های ستاد ناحیه ‌ای حوادث غیر مترقبه در گروه‌ های ۵ تا ۱۰ ناحیه‌ای در هر منطقه سازماندهی شوند."

در بخش دیگری از این گزارش به تشریح فعالیت‌های لازم ستاد حوادث غیرمترقبه شهرداری در قبل و بعد از زلزله پرداخته شده‌است.

یکی از موارد مورد تاکید این گزارش توجه به اقدامات مالی است. جایکا در بررسی موارد مالی توصیه می‌کند: "اجرای اقدامات مورد نیاز برای مدیریت و پیشگیری بلایای طبیعی (که در توصیه‌های طرح مدیریت و پیشگیری بلایای شهری تهران مشخص گردیده‌اند) باید توسط اقدامات مالی قبل و بعد از زلزله حمایت شوند.

این اقدامات مالی مورد نیاز، باید توسط اقدامات قانونی که منابع مالی موجود، مؤسسات مسئول، روش‌های توزیع و شرایط و ضوابط را توصیف می‌نمایند، پشتیبانی شوند. بودجه اختصاص یافته موجود برای بازسازی خسارت ناشی از بلایای طبیعی، بودجه بازسازی برای بناهای عمومی و خانه ‌های شخصی خسارت ‌دیده در اثر بلایای طبیعی به شرح زیر اختصاص یافته است:

بودجه بازسازی تأسیسات عمومی

در حال حاضر بودجه اختصاص یافته برای ساختمان‌ های عمومی و تأسیسات زیربنایی خسارت دیده در اثر بلایای طبیعی در حدود ۷۰ میلیارد تومان (۸۵ میلیون دلار آمریکا) می ‌باشد.

براساس تحلیل خسارت ناشی از زلزله سناریو مدل گسل ری در حدود ۱۴۰۰ (۵۴ درصد) مرکز آموزشی، ۵۶ (۵۰ درصد) بیمارستان عمومی، ۲۸ (۵۲ درصد) ایستگاه آتش ‌نشانی و ۴۰ درصد ادارات دولتی تقریباً به کلی ویران خواهند شد. هزینه بازسازی ساختمان‌ های آموزشی بیش از ۳۰۰ میلیارد تومان خواهد بود که چهار برابر مبلغ اختصاص یافته است:

در این گزارش جایکا توصیه می کند:

• متخصصان، تحقیقاتی را در مورد سازه‌های موجود از نظر مقاومت در برابر زلزله انجام دهند تا سازه‌های ضعیف مشخص گردند.

• اقدامات ضروری تقویت و بازسازی باید انجام شود. اینها اقدامات ایمنی هستند که توصیه می‌شود برای مقابله با رویداد زلزله به منظور کاهش اثر خسارات ساختمانی و صدمات انسانی نه تنها در حال حاضر بلکه در آینده نیز انجام شود.

بودجه بازسازی ساختمان‌ های خصوصی

بودجه بازسازی اختصاص یافته برای خسارت وارده به خانه‌های شخصی و ساختمان ‌های تجاری ناشی از بلایای طبیعی در مجموع ۵۵ میلیارد تومان (تقریباً ۶۷ میلیون دلار آمریکا) است.

براساس زلزله سناریو مدل گسل ری در حدود ۵۵ درصد از تمام واحدهای مسکونی در شهر آسیب خواهند دید. بازسازی خانه‌ های به شدت آسیب ‌دیده به غیر از ساختمان‌ های تجاری، بودجه ‌ای بیش از۱۰هزار میلیارد تومان معادل۱۳ میلیارد دلار آمریکا نیاز خواهد داشت

براساس زلزله سناریو مدل گسل ری در حدود ۵۵ درصد (۵۰۰ هزار ساختمان و ۷۵۰ هزار واحد مسکونی) از تمام واحدهای مسکونی در شهر آسیب خواهند دید. بازسازی خانه‌ های به شدت آسیب ‌دیده به غیر از ساختمان‌ های تجاری، بودجه ‌ای بیش از ۱۰هزار میلیارد تومان معادل 13 میلیارد دلار نیاز خواهد داشت.

اقدامات پیشگیری برای تقویت و بازسازی خانه ‌های با سازه ‌های ضعیف نه تنها برای کاهش خسارات ساختمانی، بلکه برای به حداقل رساندن تعداد زیاد تلفات انسانی برآورد شده (۴۰۰هزار تلفات) نیز توصیه می‌شود.

جذب اعتبارات اضافی

جایکا توصیه می‌ کند که منابع مالی، تا حد امکان برای اقدامات پیشگیری و قبل از وقوع بلایا که در طرح تفصیلی مدیریت و پیشگیری بلایای طبیعی مشخص شده‌اند، اختصاص یابد.

منابع مالی مورد نیاز برای تامین بودجه عملیات عمده زیر در مورد آمادگی در برابر بلایا، باید قبل از رویداد بحران در شهر توسعه یابد:

• تقویت و یا بازسازی مدارسی که از نظر سازه ‌ای آسیب‌پذیر هستند.
• تقویت و یا بازسازی ساختمان مراکز امداد رسانی اضطراری از قبیل ادارات دولتی، بیمارستانها و مراکز درمانی، ایستگاههای آنش ‌نشانی، مراکز راهنمایی و رانندگی و مراکز نیروی انتظامی که دارای سازه‌ های آسیب ‌پذیر هستند.
• تقویت و یا بازسازی سایر بناهای عمومی که دارای سازه آسیب‌پذیر هستند.
• تقویت و یا بازسازی پل‌هایی که دارای شالوده‌های سازه ‌ای ضعیف هستند و در مسیر شبکه راه تخلیه اضطراری واقع شده‌اند.
• بهبود راههای کم عرض که در شبکه راه تخلیه اضطراری قرار دارند.
• توسعه شبکه ارتباطی اضطراری بین مراکز ستادهای حوادث غیر مترقبه.
• توسعه مرکز ستادهای شهری، منطقه‌ای و ناحیه ‌ای حوادث غیر مترقبه.
• آماده‌سازی محل‌ های تجمع، فضاهای باز تخلیه و محل‌های خانه‌های موقت برای تخلیه‌شدگان.
• تأسیس انبارهای کالاهای ضروری و مراکز توزیع برای شهر و مناطق ۲۲ گانه و انبارهایی برای ناحیه‌ ها و حوزه‌ های جمعیتی.
• نصب سامانه شیر ایمنی برای شبکه گاز طبیعی به منظور کاهش بلایای ثانویه.
• بهبود سایر شریانهای حیاتی برای مقاومت در برابر زلزله.
• مهیا کردن وامهای خاص برای تقویت و بازسازی مسکن مجتمع و ساختمان‌های شخصی که دارای سازه‌ آسیب‌ پذیر هستند.
• توسعه مجدد فضاهای شهری با بذل توجه خاص به سازه‌ های ضعیف شهری و مناطق ساختمانی به شرح زیر:
۱- محل ‌های دارای راه‌های کم‌عرض و نامناسب (که برای عملیات امدادرسانی وسایل نقلیه، نامناسب است).
۲- مناطق با تمرکز جمعیت بالا که خانه‌ سازی با سازه آسیب‌ پذیر در آنها وجود دارد.

در ادامه این گزارش جایکا به میزان تخریب شریان‌های حیاتی شهر تهران شامل آب، برق، گاز و مخابرات پرداخته و با برآورد میزان خسارت در هر یک از این شریان‌ها راهکارهایی توصیه کرده است.