محمد رضا حمسی کارشناس ساختمان

	ساخت و سازها به سمت ارزانترین و بی کیفیت ترین نوع آن گرایش پیدا کرده است

این در حالی بود که نیاز مسکن همچون نطفه ای در رحم شهر بارور می شد. در پایان جنگ، شهر تهران در مقابل هجوم مهاجران شهرهای دیگر کشور قرار گرفت و کمبود مسکن بیشتر از گذشته به چشم آمد.

یکی از نکات مهمی که در این دوره هیئت شهر را بیشتر به زشتی می کشید، عدم برخورداری از یک طرح منسجم جهت گسترش و توسعه شهر بود.

نقشه های شهر تهران در دوره های مختلف همچون بادکنکی است که در مواضع مختلف دچار تورم باشد. محدوده جنوبی شهر تهران که به سرحد راه آهن منتهی می شد، به سرعت به سمت جنوب رشد کرد و به دهات جنوبی متصل شد؛ در شرق در اطراف جاده قدیم خراسان تعداد زیادی شهرک های مسکونی و صنعتی شکل گرفتند و از شمال نیز دامنه های جنوبی رشته البرز مورد هجوم ساخت و ساز ها واقع شد. در غرب نیز گسترش به حدی وسیع بود که موجب شد ایستگاه عوارضی بزرگراه کرج در دل شهر قرار گیرد.

با نگاهی دقیق تر، عدم ارتباط فرهنگی، هنری و معماری کشور با سایر نقاط جهان موجب شد تا استفاده از مصالح مصرفی با همان کیفیتی که در گذشته رایج بود، تداوم یابد و ساخت و سازها به سمت ارزانترین و بی کیفیت ترین نوع آن گرایش پیدا کند.

این مسئله از طراحان ساختمانی آغاز می شد. هنر طراحی روی کاغذ در پایین ترین سطحش بکارگرفته شد و حتی بسیاری از ساخت و سازها بدون طراحی اولیه انجام گرفت که صرفاً کپی برداری از برخی تصاویر یا ساختمانهای موجود بود.

نظارت ناکافی

در این دوره ساختمان های یک طبقه دو واحدی به سه واحدی تبدیل شد. با حذف نورگیر، واحد ها از یک خوابه به دو خوابه تبدیل شدند و پارکنیگ ماشین ها حذف شد

عملیات ساختمانی بدون نظارت مهندسان انجام می شد و تمام کارها در دست معماران تجربی قرار داشت. در این میان چون مهندسان تازه کار، هنوز تجربه اجرایی نداشتند، ناخودآگاه به زیردستانی برای آنها تبدیل شدند.

حرکت های گهگاهی مهندسان تازه کار مورد تمسخر قرار گرفت و بخاطر عدم ارتباط قوی و مستدل با کارفرمایان، آنان را از کار وکارگاه به حاشیه راند.

در این دوره، قوانین و آئین نامه های ساختمانی هم بصورت مقطعی دچار تحولاتی شدند و هیچگاه بدرستی و در زمان مقتضی مورد توجه قرار نگرفت. همین مشکلات سبب شد براحتی بر شالوده ساختمانی سه طبقه، ساختمانی پنج طبقه ساخته شود.

در این دوره با روش های ساده ساختمان های یک طبقه دو واحدی به سه واحد تبدیل شد. در مواردی با حذف نورگیر، واحد ها از یک خوابه به دو خوابه تبدیل شدند و پارکنیگ ماشین ها حذف شد و نیم طبقه زیرزمین بدون در نظر گرفتن امکانات لازم به یک واحد مسکونی مشاع تبدیل شد.

نوگرایی هایی که زاییده ذهن مهندسان معمار ایرانی بود، موجب شد اصالت بصری ساخت و سازها دستخوش تغییرات بنیادی شود. این به مفهوم تغییر چهره شهر بود که امروزه به راحتی در هر خیابانی مشهود است. نمای سیمانی تیره رنگ ناشی از کمبود مصالح ساختمانی لازم، مصالح سنگی ارزان قیمت و بدون کیفیت که پس از چندی بخشی از آنها فرومی ریزند و یا استفاده از پوشش های فلزی یا شیشه ای بدون لحاظ نمودن ماهیت واقعی کاربری ساختمان ها نمونه هایی است که بسیار دیده می شود.

در این میان، تغییراتی که در روند رو به رشد نرخ مسکن در طی سالهای اخیر رخ داد نیز تاثیر بسزایی در نوع ساخت و ساز ها گذاشت. این روند به حدی تاثیر گذار بود که بسیاری از شرکت هایی که به ساخت و ساز انبوه در کشور مشغول بودند، اکنون با رکود جدی مواجه شده و برخی از آنها در آستانه ورشکستگی هستند.

یکی از نکات مهمی که در این دوره هیئت شهر را بیشتر به زشتی کشید، عدم برخورداری از یک طرح منسجم جهت گسترش و توسعه شهر بود

عامل اصلی این مسئله، افزایش قیمت مصالح و زمین بود که باعث شده انبوه سازان مسکن نتوانند به موقع پروژه های خود را تمام کنند و در مقابل کسانی که واحدهای مسکونی را پیش خرید کرده اند نیز با مشکلاتی مواجه شدند.

ساخت و ساز در سه دهه اخیر

اگر دوره پس از انقلاب ایران را به سه دهه تقسیم کنیم، این صنعت در دهه اول حرفی برای گفتن نداشت و همچو طفلی مریض در حال رشد بود.

در دهه دوم، انفجار ناگهانی قیمت زمین و ساخت و سازهای بی رویه پیامدهایی به دنبال داشت که که حاصل آن چهره ای عجیب و غریب به جا مانده از آن دهه است. در این دوره بلند مرتبه سازی توسط سرمایه دارانی صورت گرفت که در اواخر این دهه به دلیل معضلات ناشی از تورم یا ورشکست شدند یا این کار را کنار گذاشتند.

گروه دیگر سازنده هایی بودند که در ابعادی کوچکتر از سرمایه داران بزرگ شروع به ساخت و ساز کردند که اکثر آنها دارای ارتباط با دسته اولی ها بوده و از باقی مانده طرح ها و مصالح دسته اول با ابعاد کوچکتر بناهایی احداث کردند و هر جا به مشکلی بر خوردند با تغییراتی سطحی، نسبت به حل مشکل اقدام کردند.

نمونه آن سیستم های تاسیساتی و دفع فاضلاب است که بدلیل برخورد سطحی سازندگان آن دوره با این مسئله بناهای این دوره، اکثراً دارای گرفتگی در شریان های فاضلابی است و از مشکل کمبود فشار آب در لوله ها یا توزیع نامناسب هوای گرم در زمستان و هوای سرد در تابستان رنج می برد.

در کنار آنها بناهایی ساخته شده اند که در آنها اصول ساختمان سازی رعایت نشده و خیلی از آنها پس از گذشت زمان کوتاهی در حال تخریبند.

خانه هایی که در عرض یکی دوشب ستونگذاری شدند و به جهت فرار از پرداخت عوارض ساخت و ساز و تصاحب زمین های بدون مالک یکباره و در عرض چند هفته ساخته شدند. عمده ساکنان این ساختمانها مهاجرانی هستند که از نقاط مختلف کشور بدنبال کار به شهر بزرگی مثل تهران آمده اند و ناگزیر در چنین ساختمان هایی زندگی می کنند.

دهه سوم ساخت و سازهای شهر تهران دیگر با مشکلات دهه گذشته روبرو نبود، چرا که گذشت زمان باعث شد هم سازنده ها با مشکلات ساخت و ساز آشنا شوند و هم بروز حوادث و مشکلات ناشی از ضعف ساخت و سازهای بی رویه به سختگیری بیشتر سازمان های شهری منجر شد و باعث شد تا این سازمان ها طرح ها را با دقت بیشتری بررسی کنند.

در دهه سوم ، ساخت و سازها نسبتاً از کیفیت قابل قبول تری نسبت به گذشته برخوردار شدند و با تسهیلات ویژه ای که بانک های خصوصی در اواسط این دهه دراختیار مردم قرار دادند قدرت خرید مسکن از طرف مردم بالا رفت ولی افزایش تقاضا به تورمی منجر شد که دیگر اقشار متوسط جامعه شاید به این زودی ها نخواهند توانست مسکن مناسبی برای زندگی تهیه کنند.