رضا تقی زاده کارشناس مسايل ايران

	ایران قطعنامه شورای امنیت را غیرقانونی خوانده و از اجرای آن خودداری کرده است

اما ایران طی این مدت نه تنها بر دامنه فعالیت های هسته ای خود بلکه بر سرعت اجرای طرحهای توسعه آن نیز افزود. بی نتیجه بودن قطعنامه های تنبیهی شورای امنیت در قبال ایران، تغییر روش رویاروئی با برنامه هسته ای این کشور را اجتناب ناپذیر ساخته است.

شورای امنیت سازمان ملل متحد به منظور متوقف ساختن برنامه های هسته ای ایران، ابتدا در ۲۳ دسامبر سال ۲۰۰۶ و سپس در بیست و چهارم مارس، پس از گفتگوهای طولانی، قطعنامه های تنبیهی ۱۷۳۷ و 1747 را تصویب کرد. در این قطعنامه ها، ایران متهم به نقض خواسته های سازمان ملل متحد شده و با استناد به بند ۴۱ فصل ۷ منشور ملل متحد مکلف شده بود که حداکثر طی ۶۰ روز برنامه های هسته ای خود را متوقف سازد.

عکس العمل ایران در قبال قطعنامه 1737، بی اعتنائی و "غیر قانونی" خواندن مفاد آن بود. پیش از پایان اولین مهلت ارائه شده به ایران، جمهوری اسلامی اعلام داشت که بر تعداد سانتریفیوژهای خود افزوده است و بزودی "جشن هسته ای" نیز برگزار خواهد کرد. گزارش دبیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی به شورای امنیت در این زمینه، حاکی از تائید گسترش فعالیتهای هسته ای ایران بود.

بی اعتنایی ایران

قطعنامه 1474 و مهلت ۶۰ روزه آن نیز، نظیر مصوبه قبلی، در عمل با بی اعتنائی کامل ایران مواجه شد و در پایان به نتایجی بیش از قطعنامه قبلی دست نیافت.

این احتمال وجود دارد که در قطعنامه بعدی شورای امنیت سازمان ملل تنبیهات گستره تری علیه ایران در نظر گرفته شود

بی نتیجه بودن قطعنامه تنبیهی شورای امنیت علیه ایران، ادامه روشهای تجربه شده برخورد با برنامه های هسته ای جمهوری اسلامی را با تردید های جدی روبرو ساخته است.

با توجه به اینکه مصوبات شورای امنیت سازمان ملل متحد، با هدف جلوگیری از دستیابی ایران به تکنولوژی غنی سازی اورانیوم به اجرا گذاشته شده بود، عملا با دستیابی ایران به امکان بالقوه غنی سازی در اندازه های صنعتی، اینک این روشها به بن بست رسیده اند.

از این لحاظ، انتظار پیگیری سیاستهای ناموفق گذشته و تکرار روشهای آزموده در شورای امنیت علیه ایران، انتظاری منطقی به نظر نمی رسد، مگر آنکه اعضای شورای امنیت به رغم اشراف بر بی نتیجه بودن روش های گذشته، همچنان بر ادامه این روش و موثر بودن آن اصرار داشته باشند.

البته این احتمال نیز وجود دارد که در قطعنامه بعدی، تنبیهات گستره تری علیه ایران در نظر گرفته شود و مثلا در زمینه ارتباطات دیپلماتیک، ارتباطات هوائی، دریایی و زمینی با ایران محدودیت هایی اعمال شود.

در کنار این برخوردها، اتخاذ روشهای سخت تر علیه ایران می تواند به محاصره حدود مرزهای آبی و خاکی ایران بیانجامد- موضوع بند۴۱ فصل هفت منشور ملل متحد. ولی مشکل آنجا است که در منطقه جغرافیائی ایران و در شرایط جاری، نه سازمان ملل دارای امکانات گردآوری نیرو و یافتن کشور یا کشورهای داوطلب برای مشارکت دراجرای طرحهای محاصره است و نه شرایط سیاسی حاکم بر نظام بین الملل گرایشی به این سمت دارد.

	قطعنامه های شورای امنیت علیه برنامه هسته ای ایران بی نتیجه بوده است

گام بعدی

با این حال هنوز مقابله قهر آمیز، یکی از راههایی است که همچنان برخی از رهبران غربی از آن به عنوان "یکی از گزینه ها" نام می برند. لیکن خطر عمده مقابله شدیدتربا ایران و اتخاذ روشهائی نظیر محاصره و یا هجوم نظامی یقینا به خروج ایران از ان-پی-تی و اخراج ناظران آژانس بین المللی انرژی اتمی از آن کشور می انجامد.

اتفاقی که در صورت بروز می تواند آخرین مانع عمده برای دست یافتن ایران به سلاح هسته ای را ازمیان بردارد. این تجربه ای است که در سال ۲۰۰۳ کره شمالی پیش روی جهان قرار داد و در فاصله سه سال پس از اخراج ناظران سازمان بین المللی انرژی اتمی، مدعی شد که اولین بمب اتمی خود را ساخته است.

تلاش برای باز نگاه داشتن راه دیپلماسی با ایران و تشویق گفتگوهای سیاسی با دولت جمهوری اسلامی – منجمله کفتگوهای ایران و آمریکا که قرار است در روز بیست و هشتم ماه مه جاری در بغداد برگزار شود و همچنین دیدار آینده علی لاریجانی با خاویر سولانا مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا که برای روز سی و یکم ماه می تدارک شده – به نوعی ادامه وضع موجود است.

ولی با توجه به ناموفق ماندن تحریم ها و سرعت گرفتن برنامه های هسته ای ایران، تلاشهایی از این دست را فقط می توان در تدارک برنامه هایی نامحسوس و پنهان در سایر زمینه ها توجیه کرد.

از نگاه جمهوری اسلامی، این کشور به تولید صنعتی اورانیوم دست پیدا کرده و باید در ردیف یک قدرت اتمی به آن کشور نگریسته شود. این نگاه آرمانی ایران، اگر چه در غرب نیز طرفدارانی دارد اما، پذیرفتن ایران به عنوان یک کشور دارای توان اتمی نیز موضوعی است که مخالفانی سرسخت و جدی در جهان دارد و می تواند تعادل قدرت منطقه ای را به هم بریزد.