محمد قوام

رییس جمهور و وزیر امور خارجه اسبق ایران طی ساعات گذشته موضعی متفاوت با صدایی که طی ماه های اخیر از ایران شنیده می شود گرفته اند. اکبر هاشمی رفسنجانی از آمادگی ایران برای آغاز مذاکره با آمریکا و حل و فصل اختلافات سخن گفته و علی اکبر ولایتی به شکل تلویحی از احتمال پذیرش تعلیق غنی سازی اورانیوم خبر داده است.

نقش سوئیس در مذاکرات اتمی چیست؟

در شرایطی که علی لاریجانی، سرپرست مذاکرات اتمی ایران هفته جاری را برای مذاکره درباره پرونده اتمی در اروپا سپری کرد، مجموع تحولات اخیر امیدواری ها نسبت به مهار بحران فزاینده میان تهران و غرب را اندکی افزایش داده است. نقطه آغاز تحولات در جریان برگزاری مجمع جهانی اقتصاد در داووس سوئیس بود که محمد خاتمی رییس سابق ایران و محمد البرادعی مدیر کل آژانس بین المللی انرژی اتمی نیز در آن حضور داشتند.

آقای برادعی در جریان این اجلاس، بندی از قطعنامه ۱۷۳۷ که تعلیق همزمان تحریم ها با تعلیق غنی سازی اورانیوم را پیش بینی کرده است، به عنوان پیشنهادی تازه مطرح کرد تا طرفین به شکلی "آبرومندانه" از بن بست کنونی خارج شوند.

ایران نسبت به اين پيشنهاد هيجان نشان نداد و ایالات متحده نيز آن را مغاير قطعنامه شورای امنيت دانست، اما با استقبال مقام های مسکو مواجه شد چنانکه رییس جمهور روسیه با اعزام فرستاده ای ویژه به تهران از این طرح حمایت کرد.

طرحی که دو کشور در حال کار بر روی آن هستند به گفته دیپلمات های غربی شامل استفاده از گاز خنثی به جای هگزافلوراید اورانیوم در سانتریفوژهای ایرانی یا به کار گیری آن ها در خلاء در طول مذاکرات با ایران است. به این ترتیب فعالیت سانتریفوژها برای رضایت ایران ادامه می یابد و در عین حال غنی سازی اورانیوم نیز برای جلب اعتماد غرب برای مدتی صورت نمی گیرد

علی اکبر ولایتی، از مشاوران عالی رتبه رهبر جمهوری اسلامی که اخیرا پاسخ رهبران ایران را به روسیه برده است، در گفتگو با روزنامه های اروپایی، خبر داده که درباره تعلیق همزمان تحریم ها و غنی سازی اورانیوم با ولادیمیر پوتین گفتگو کرده و اختلافی با روسیه وجود ندارد. آقای ولایتی به شکل تلویحی از احتمال پذیرش تعلیق غنی سازی اورانیوم خبر داده اما در تهران سخنگوی وزارت خارجه "تعلیق" را خط قرمز ایران عنوان کرده است.

از آنجایی که طی ماه های اخیر دولت محمود احمدی نژاد ادامه غنی سازی اورانیوم در سطح تحقیقاتی را مساله ای حیثیتی عنوان کرده است، پذیرش احتمالی تعلیق با دشواری هایی برای جمهوری اسلامی رو به رو است.

ورود سوئیس به سلسله مذاکرات اتمی ایران و گفتگوی مستقیم دو کشور از جمله دیدار علی لاریجانی با رییس جمهور سوئیس، جهت یافتن راه حلی برای این مشکل است تا دو طرف به شکلی که مدیر کل آژانس آن را "آبرومندانه" توصیف کرده است، از بن بست موجود خارج شوند.

سوئیس؛ حافظ منافع آمریکا و واسطه ایران

سوئیس طی ۲۸ سال گذشته که روابط دیپلماتیک ایران و آمریکا به طور کامل قطع بوده، حافظ منافع ایالات متحده در جمهوری اسلامی بوده و به گفته مقام های ایرانی بیشتر ارتباطات دو کشور از قبیل نامه نگاری و ارسال و دریافت پیام از طریق سفارت این کشور در تهران انجام می شده است.

از دیگر سو در حالی که کشورهای اروپایی از مذاکره با ایران تا اجرای تعلیق غنی سازی اورانیوم خودداری می کنند، سوئیس میزبان آقای لاریجانی سرپرست پرونده اتمی جمهوری اسلامی شده و در حال تنظیم پیشنهادی است که ظاهرا ایران برای پذیرش آن اعلام آمادگی کرده است.

طرحی که دو کشور در حال کار بر روی آن هستند به گفته دیپلمات های غربی شامل استفاده از گاز خنثی به جای هگزافلوراید اورانیوم در سانتریفوژهای ایرانی یا به کار گیری آن ها در خلاء در طول مذاکرات با ایران است. به این ترتیب فعالیت سانتریفوژها برای رضایت ایران ادامه می یابد و در عین حال غنی سازی اورانیوم نیز برای جلب اعتماد غرب برای مدتی صورت نمی گیرد.

نفوذ سوئیس در میان کشورهای اروپایی و روابط خاص این کشور با آمریکا و ایران طی ۲۸ سال گذشته این امکان را فراهم کرده تا مقام های سوئیس ضمن اجابت توقعات آمریکا، راهی برای حل بحران با ایران بیابند و در عین حال دیگر کشورهای اروپا را راضی به توافق احتمالی با ایران کند.

ایالات متحده تا کنون درباره این طرح سکوت کرده و وزیر خارجه آلمان آن را قابل بررسی دانسته اما وزیر خارجه فرانسه گفته که این پیشنهاد به هیچ وجه درخواست‌های شورای امنیت را برآورده نخواهد کرد و ابزاری برای اعتمادسازی نیست.

به این ترتیب در قبال این طرح که مورد حمایت روسیه و آژانس است، در اروپا موضعی واحد وجود ندارد و واکنش ایالات متحده می تواند سرنوشت این پیشنهاد که را که به "طرح سوئیس" مشهور شده روشن کند.

اکبر هاشمی رفسنجانی اخیرا از آمریکا خواسته تا با حسن نیت زمینه رفع اختلافات موجود را فراهم کند.

به نظر می رسد اشاره آقای رفسنجانی به "حسن نیت" آمریکا درخواست چراغ سبز این کشور به طرح موسوم به سوئیس باشد که می تواند جمهوری اسلامی را از یکی از دوره های دشوار خود خارج کند و شرایط را به حالت عادی درآورد.