احمد زیدآبادی کارشناس مسايل خاورميانه

	معمولا در ایران چنین تصور می شود که مقام های جمهوری اسلامی همواره در موضوعات سیاست خارجی، زبانی دوگانه داشته اند که یکی مصرف داخلی و دیگری کارکرد خارجی داشته است

از جزئیات نامه آقای احمدی نژاد به آقای پرودی که سعید جلیلی، معاون وزرات خارجه ایران، آن را تسلیم نخست وزیر ایتالیا کرده است، تا کنون گزارشی منتشر نشده و دولت ایتالیا تاکید کرده است که مفاد نامه را به دقت بررسی خواهد کرد.

اگر مضمون نامه آقای احمدی نژاد به رومانو پرودی پیشنهادی شفاف برای همکاری ایران با اتحادیه اروپا به منظور کمک به استقرار صلح در خاورمیانه باشد، در آن صورت نامه وی را باید تحولی بنیادی در سیاست ایران در برابر بحران خاورمیانه بویژه اسراییل دانست.

این در حالی است که روند کلی سیاست در ایران و بخصوص اظهارات اخیر آقای احمدی نژاد در باره اسراییل، با اعلام آمادگی وی برای کمک به روند صلح در خاورمیانه، کاملا متناقض به نظر می رسد.

برای رفع این تناقض آیا باید چنین گمان کرد که آقای احمدی نژاد از یک سو برای جلب اطمینان هواداران افراطی خود در داخل کشور، بر شعار نابودی اسراییل تاکید می کند و از سوی دیگر، به منظور جلوگیری از انزوای بین المللی جمهوری اسلامی، پیام های متفاوتی در این باره به جهان خارج ارسال می کند؟

اگر چنین باشد، آنگاه این پرسش پیش می آید که سیاست واقعی محمود احمدی نژاد در برابر صلح خاورمیانه کدامیک از موضع گیری های وی است؟ آنچه در داخل به هواداران خود می گوید یا نامه ای که به نخست وزیر ایتالیا می نویسد؟

معمولا در ایران چنین تصور می شود که مقام های جمهوری اسلامی همواره در موضوعات سیاست خارجی، زبانی دوگانه داشته اند که یکی مصرف داخلی و دیگری کارکرد خارجی داشته است. از همین رو، برخی صاحب نظران آن دسته از مواضع خارجی ایران را که تند و رادیکال است چندان جدی نمی گیرند و در مقابل لحن ملایم و دیپلماتیک ایران در حوزه بین المللی را موضع واقعی جمهوری اسلامی تلقی می کنند.

تجربه گذشته اما نشان می دهد که چنین تصوری کاملا با واقعیت منطبق نیست و به راحتی نمی توان از زبان دوگانه مقام های ایرانی، موضع واقعی آنها را دریافت. همین مساله، تا اندازه زیادی سبب بی اعتمادی برخی از کشورهای جهان به پیام های آشتی جویانه جمهوری اسلامی شده است، موردی که می توان آن را از واکنش آقای پرودی به نامه آقای احمدی نژاد نیز دریافت، واکنشی که آشکارا نسبت به نیات واقعی رئیس جمهور ایران برای کمک به صلح خاورمیانه تردید آمیز بوده است.

هر چند که در آمادگی احتمالی ایران برای کمک به روند صلح خاورمیانه می توان تردید جدی داشت، با این همه به نظر می رسد که ایران خواهان وخامت بیشتر اوضاع در خاورمیانه نیست و نشانه هایی از این سیاست را می توان در دیپلماسی ایران دید.

به عبارت روشن تر، ایران با صلحی که منجر به پذیرش موجودیت اسراییل در خاورمیانه شود به شدت مخالف است، مگر آنکه در مواضع آن انقلاب رخ دهد. در عین حال، ایران با شدت یافتن درگیری های خاورمیانه دست کم در شرایط حاضر موافق به نظر نمی رسد و در مجموع ترجیح می دهد که روند کنونی ادامه یابد، روندی که نه صلح است و نه جنگ، بلکه تنشی است کم شدت و فرساینده.

احتمالا بر همین اساس است که سفارت ایران در بیروت برای پیشگیری از فرو غلتیدن لبنان در یک جنگ داخلی و یا بروز هرج و مرج کامل در آن کشور با سفارت عربستان سعودی رایزنی می کند و در عین حال، جهاد اسلامی فلسطین که گفته می شود روابط بسیار نزدیکی با تهران دارد، به پیشنهاد محمود عباس رئیس دولت خودگردان فلسطین برای پایبندی به یک آتش بس دو طرفه با اسراییل، به طور اصولی روی خوش نشان داده است.

در این میان، اما مساله اصلی این است که اتحادیه اروپا صرفا در پی پیشگیری از وخامت بیشتر اوضاع در خاورمیانه نیست، بلکه می خواهد با کمک به از سرگیری مذاکرات اسراییل و فلسطینی ها به استقرار صلح در خاورمیانه دست یابد، صلحی که ضمن ایجاد کشور مستقل فلسطینی، امنیت اسراییل را نیز تضمین کند.

با این حساب، پیشنهاد آقای احمدی نژاد به رومانو پرودی نمی تواند چیزی بیش از علاقه ایران به کمک به اروپا برای جلوگیری از شدت یافتن بحران خاورمیانه باشد، از همین رو، هنگامی که ایتالیا به عنوان یکی از مبتکران طرح صلح اروپایی، جزئیات پیشنهاد ایران را دریابد، به احتمال زیاد از آن ناامید خواهد شد.

با این حال اگر چشم انداز تحولات خاورمیانه به اندازه ای وخیم باشد که کمک ایران به پیشگیری از وخامت بیشتر اوضاع مثبت تلقی شود، در آن صورت اروپایی ها، نامه آقای احمدی نژاد را اندکی امیدوار کننده خواهند یافت.