احمد زيدآبادی تحليلگر مسايل ايران و خاورميانه

	هنوز مشخص نيست که شورای راهبردی روابط خارجی برياست کمال خرازی تحت نظارت چه نهاد حکومتی کار خواهد کرد

هم اکنون در جمهوری اسلامی مراکز پژوهشی و تحقيقاتی متعددی تحت مديريت نهادهای قدرتمند حاکم در حال فعاليت هستند، اما کمتر کسی در مورد ميزان تاثيرگذاری آنها بر تصميم‌گيری‌های کلان و استراتژيک نظام واقف است.

مرکز مطالعات استراتژيک وابسته به مجمع تشخيص مصلحت نظام، دفتر مطالعات سياسی وابسته به وزارت خارجه و مرکز گفتگوی تمدن‌ها وابسته به نهاد رياست جمهوری از جمله مراکز پژوهشی مشهور در ايران هستند که فعاليت‌های آنها در برهه‌های مختلف بدون جنجال سياسی نبوده است.

ظاهرا اين مراکز مطالعاتی به نهادهای متبوع خود درباره موضوعات مختلف مشاوره می‌دهند و هر کدام نشريه‌ای را نيز به صورت فصلنامه منتشر می‌کنند.

آنچه در مورد مراکز تحقيقاتی و مطالعاتی فوق جلب نظر می‌کند اين است که آنها به ندرت از استادان مشهور دانشگاه و يا چهره‌های برجسته آکادميک برای پژوهش و يا اظهار نظر درباره مسائل تخصصی استفاده می‌کنند و اغلب، چهره‌های اجرايی دولت‌های قبلی را به کار می‌گيرند.

پس از به قدرت رسيدن محمود احمدی‌نژاد در ايران، اکثر وزيران و صاحب منصبان دولت‌های قبلی بيکار شده اند. تشکيل شورای راهبردی با بودجه مشخص، قاعدتا می‌تواند باعث جذب بسياری از اين افراد در يک نهاد وابسته به دولت شود به گونه‌ای که فاصله آنها از حکومت به درجه‌ای نرسد که در صف منتقدان جدی آن قرار گيرند

شورای راهبردی روابط خارجی نيز که قرار است «برای کمک به تصميم‌گيری‌های کلان» در روابط خارجی جمهوری اسلامی تشکيل شود، متشکل از وزيران سابق دولت‌های خاتمی و هاشمی رفسنجانی از قبيل علی‌اکبر ولايتی، علی شمخانی و محمد شريعتمداری است که به جز تجربه‌های اجرايی در امور خارجی، دفاعی و بازرگانی، از دانش آکادميک در زمينه سياست خارجی برخوردار نيستند.

افزون بر اين، هنوز مشخص نيست که شورای راهبردی روابط خارجی تحت نظارت چه نهاد حکومتی کار خواهد کرد و نتيجه مطالعات خود را در اختيار چه کسانی قرار خواهد داد.

حتی اگر اين مساله نيز به زودی مشخص شود، باز هم تاثيرگذاری احتمالی اين شورا در هاله‌ای از ابهام خواهد بود، زيرا چنين به نظر می‌رسد که مراکز تحقيقاتی وابسته به دولت در ايران اساسا کارويژه‌ای متفاوت از همتايان خود در ديگر کشورها دارند.

	به نظر می‌رسد که هدف از تشکيل شورای راهبردی نزديک کردن برخی از چهره‌های ميانه‌رو دولت‌های خاتمی و هاشمی رفسنجانی به نظام سياسی ايران است

در اغلب کشورهای جهان، تصميم‌های سياسی معمولا پس از جمع‌بندی نظرات کارشناسی مراکز تحقيقاتی که توسط پژوهشگران مستقل و بی‌طرف صورت می‌گيرد، گرفته می‌شود و از همين رو مراکز پژوهشی در تصميم‌سازی‌ها بسيار موثراند.

در ايران اما، وضع به گونه‌ای معکوس است بدين صورت که برای اغلب ناظران روشن نيست که تصميم‌های استراتژيک در کجا، توسط چه کسانی، باچه مکانيسمی و مبتنی بر چه مطالعات و تحقيقاتی اتخاذ می‌شود، ولی اين موضوع کمابيش معلوم است که مراکز مطالعاتی و تحقيقاتی صرفا بايد در چارچوب تصميم‌های اتخاذ شده به پژوهش و اظهار نظر بپردازند و در عمل اختيار انجام پژوهش‌هاو اظهارنظرهای متفاوت و يا مغاير با سياست‌های حاکم را ندارند.

اين مساله باعث شده است که مراکز تحقيقاتی و به طور کلی کارهای پژوهشی در ايران از کارويژه اصلی خود دور شده و فقط به صورت ابزاری برای توجيه تئوريک و يا کمک به عملی شدن تصميم‌های پيشاپيش گرفته شده در آيند.

به اين ترتيب، احتمال اينکه تشکيل شورای راهبردی روابط خارجی تاثيری در نوع عملکرد مراکز تحقيقاتی دولتی در ايران و يا تجديد نظر در روند تصميم‌گيری‌ها داشته باشد، بسيار بعيد است.

با اين همه، به نظر می‌رسد که هدف از تشکيل شورای راهبردی نزديک کردن برخی از چهره‌های ميانه‌رو دولت‌های خاتمی و هاشمی رفسنجانی به نظام سياسی ايران است.

پس از به قدرت رسيدن محمود احمدی‌نژاد در ايران، اکثر وزيران و صاحب منصبان دولت‌های قبلی بيکار شده اند. تشکيل شورای راهبردی با بودجه مشخص، قاعدتا می‌تواند باعث جذب بسياری از اين افراد در يک نهاد وابسته به دولت شود به گونه‌ای که فاصله آنها از حکومت به درجه‌ای نرسد که در صف منتقدان جدی آن قرار گيرند.