احمد زيدآبادی کارشناس مسائل ايران و خاورميانه

نگرانی گروههای سياسی که به نظر می‌رسد ديگر هيچکدامشان کنترلی بر دانشجويان فعال ندارند، ناشی از تجربه‌ای است که در طول هشت سال رياست جمهوری محمد خاتمی از حرکت‌های اعتراضی دانشجويی به دست آمده است.

دانشجويان ايران در ابتدا از فعال‌ترين حاميان محمد خاتمی بودند و برای حمايت از برنامه‌های اصلاحی وی تجمعات پرشوری برگزار می‌کردند. اين تجمعات اغلب توسط دفتر تحکيم وحدت که اتحاديه‌ای از انجمن‌های اسلامی دانشگاههای سراسر کشور است، سازماندهی می‌شد.

آغاز بی اعتمادی به سياستمردان

حادثه حمله به کوی دانشگاه تهران در تير ماه ۱۳۷۸و سرکوب شديد تظاهرات دانشجويان که در اعتراض به آن حادثه صورت گرفته بود، روابط دفتر تحکيم وحدت و خاتمی را دستخوش بی‌اعتمادی کرد.

	اعتراض به سياستهای وزارت علوم - عکس از ايسنا

دانشجويان از اينکه خاتمی در جريان حادثه کوی دانشگاه و سرکوب‌ها و دستگيری‌های گسترده پس از آن، واکنش قاطعی در برابر محافظه‌کاران از خود نشان نداد، دلگير شدند و خاتمی نيز به نوبه خود از اينکه دانشجويان به خلاف توصيه‌های مکرر فعالان سياسی با سابقه، تظاهرات خود را از داخل کوی به خيابان‌ها کشيدند و شعارهای تند عليه برخی از مقام‌های بلندپايه نظام دادند، دلخور شد.

روند بی‌اعتمادی بين خاتمی و دانشجويان به تدريج عميق‌تر شد و به روابط دانشجويان با گروههای سياسی حامی خاتمی از جمله جبهه مشارکت ايران اسلامی هم سرايت کرد.

درهم شکستن حرکتهای دانشجويی

در اين دوره‌ها هر نوع حرکت دانشجويان با عکس‌العمل تند محافظه‌کاران در هم شکسته می‌شد و دانشجويان بسياری سر از زندان‌ها در می‌آوردند.

اين وضعيت موجی از سرخوردگی را در بين دانشجويان دامن زد و بسياری از آنها را از کار سياسی در دانشگاهها روی گردان کرد.

بی‌تفاوتی سياسی در بين دانشجويان از يک سو کنترل نسبی گروههای سياسی حامی خاتمی بر دانشگاهها را به شدت تضعيف کرد و از ديگر سو، دفتر تحکيم وحدت را در برابر فشارهای محافظه‌کاران آسيب‌پذير ساخت به طوری که محافظه‌کاران در صدد برآمدند تا اين تشکل دانشجويی را از طريق دامن زدن به انشعاب در صفوف آن و ايجاد تشکل‌های موازی از قدرت تهی کنند.

سياست دولت احمدی نژاد در قبال دانشجويان

با اين همه، دفتر تحکيم وحدت با همه فراز و نشيب‌ها، تا کنون که حدود يک سال از تمرکز قدرت در دست محافظه کاران می‌گذرد، دوام آورده است.

	تا اطلاع ثانوی کلاسها تعطيل است - عکس از ايسنا

اينک اما برخی از تندروترين محافظه‌کاران که وزرات علوم، تحقيقات و فن‌آوری در دولت محمود احمدی‌نژاد را به کنترل خود درآورده‌اند، در برنامه‌ای که کاملا حساب شده به نظر می‌رسد، در حال انحلال و يا پيش‌گيری از تجديد انتخابات در بين انجمن‌های اسلامی دانشگاهها هستند تا بدين وسيله بدنه دانشجويی دفتر تحکيم وحدت را از بين برده و سرانجام شورای مرکزی اين تشکل دانشجويی را نيز منحل کنند.

محافظه‌کاران حاکم بر وزرات علوم در عين حال در برنامه‌ای که آن هم حساب شده به نظر می‌رسد در حال بازنشسته کردن استادان با سابقه دانشگاههای مختلف کشور هستند استادانی که عموما موضعی انتقادی در برابر نظام سياسی حاکم دارند.

اعتراض های اخير دانشجويی

اين دو رويداد در کنار ساير محدوديت‌هايی که محافظه‌کاران در برابر فعاليت‌های سياسی و فرهنگی دانشجويان پديد آورده‌اند، اعتراض دانشجويان را پس از يک دوره سکوت و احتياط برانگيخته است.

اعتراض‌های اخير دانشجويی که سبب بازداشت تنی چند دانشجويان شده است، اين نگرانی را در بين فعالان سياسی ايران دامن زده است که نظام سياسی ممکن است يک بار ديگر در برابر حرکت دانشجويان دست به خشونت بزند و با دستگيری گسترده و اخراج دانشجويان فعال از دانشگاهها موج تازه‌ای از ياس و نااميدی در بين جامعه دانشگاهی ظهور کند.

دولت و دانشجويان: مسالمت يا رويارويی

دانشجويان معترض نيز با آگاهی از همين نگرانی حرکت اخير خود را به صورتی مدنی و مسالمت‌آميز و بدون طرح شعارهای تند ضد حکومتی آغاز کرده‌اند، اما از آنجا که تشکل‌های دانشجويی بر همه دانشجويان کنترل ندارند، احتمال اينکه افرادی با حضور در جمع معترضان، اعتراض‌ها به سمت رفتارهای غير مسالمت‌آميز بکشانند، بسيار است.

در چنين صورتی، حکومت با انگشت گذاشتن بر رفتارهای غير مسالمت‌آميز می‌تواند ضمن سرکوب اعتراض‌ها، محدوديت‌های بيشتری در راه فعاليت‌های دانشجويی ايجاد کند و عملا نتيجه معکوسی برای اعتراض‌های جاری به بار آورد.

با اين همه، اين ديدگاه هم وجود دارد که نظام جمهوری اسلامی در شرايط رويارويی با تهديدهای بين‌المللی، برای اينکه به سرکوب و نقض فاحش حقوق بشر متهم نشود، راه انعطاف در برابر دانشجويان را در پيش گيرد و ضمن تجديد نظر در روند بازنشسته کردن استادان و انحلال انجمن‌های اسلامی، تيم حاکم بر وزارت علوم را نيز تغيير دهد.