احمد زيدآبادی کارشناس مسائل ايران و خاورميانه

مجموعه مشوقهای اروپايی که به درجات مختلف از حمايت آمريکا، روسيه و چين نيز برخوردار است، در واقع جمهوری اسلامی را در برابر دو گزينه پذيرش مشوق‌ها و يا روبرو شدن با يک سلسله تحريم‌های بين‌المللی مخير می‌کند.

قاعدتا پذيرش مشوق‌ها و يا رد آنها از سوی جمهوری اسلامی، روابط آينده ايران با نظام جهانی را دستخوش تحولی ژرف خواهد کرد.

وارد شدن به خانواده جهانی يا پشت کردن به آن؟

رد پيشنهادهای اروپايی از سوی ايران به معنای ورود به مرحله‌ای از رويارويی بين جمهوری اسلامی بخصوص با جهان غرب است که به نظر می‌رسد با يک سلسله از تحريم‌های ديپلماتيک و محدوديت‌های اقتصادی «هوشمند» عليه ايران آغاز شود و در صورت ادامه يافتن بحران، به تحريم‌های اقتصادی شديدتر و در بدترين حالت به درگيری نظامی بيانجامد.

گر چه هيچکدام از طرفين بحران به وقوع چنين سناريويی علاقه مند نيستند و آن را راهی پرهزينه برای تمام طرف‌های درگير در بحران می‌دانند، اما در صورت پافشاری دو طرف بر مواضع خود، «منطق بحران» راهی جز اين برايشان باقی نمی‌گذارد.

اما پذيرش بسته تشويقی اروپا از سوی ايران به معنای آغازی برای عادی‌سازی روابط ايران و جهان غرب و يا به تعبير برخی مقام‌های اروپايی «ورود ايران به خانواده بين‌المللی» است.

هر گاه مقام‌های اروپايی از «لزوم ورود ايران به خانواده بين‌المللی» سخن می‌گويند، منظورشان صرفا دست کشيدن جمهوری اسلامی از غنی‌سازی اورانيوم نيست، بلکه منظور آنها تطبيق تدريجی رفتار جمهوری اسلامی با آن دسته از «قواعد بين‌المللی» است که به زعم آنان، ايران آنها را نقض می‌کند.

بر اين اساس، درگيری متقابل جمهوری اسلامی و غرب به غنی‌سازی اورانيوم در مقياس آزمايشگاهی در خاک ايران محدود نمی شود که با انعطاف اندکی از سوی هر کدام از طرفين، بحران به آسانی فروکش کند.

ارزشهای نمادين پايه مناقشه ايران و اروپا

جمهوری اسلامی، برخورداری از صنعت غنی‌سازی حتی در مقياس آزمايشگاهی را به منزله نمادی از اقتدار و هويت خود در برابر جهان غرب فرض می‌کند و صرف نظر کردن از آن را آغازی برای دست کشيدن از ساير سياست‌های خود که مورد اعتراض غرب است، می‌داند.

در واقع همين ارزش نمادين غنی‌سازی است که باعث شده جمهوری اسلامی به صورتی غير قابل درک، بر حق برخورداری از مقياس کوچکی از اين صنعت، به بهای رويارو شدن با نظام جهانی اصرار ورزد.

برای آمريکا و اتحاديه اروپا نيز غنی‌سازی اورانيوم در ايران بيشتر مفهومی نمادين و سمبليک دارد. از نظر آنها، اصرار ايران بر اين مساله به معنای سرسختی جمهوری اسلامی بر ادامه سياست‌هايی است که از نظر آنان باعث بی‌ثباتی خاورميانه و جدا ماندن ايران از تحولات سياسی و اقتصادی خاورميانه می‌شود.

تصميم دگرگونساز

از اين رو، بسته تشويقی اروپا به ايران نيز جنبه سمبليک پيدا کرده است. پذيرش اين بسته از سوی جمهوری اسلامی که راه را بر عادی‌سازی روابط سياسی و اقتصادی ايران با اروپا و احيانا در مراحل بعد با آمريکا می‌گشايد، به نوعی يک تصميم استراتژيک است که به طور تدريجی نه فقط به تعديل مواضع ايران در مورد اسراييل و گروههايی نظير حزب‌الله لبنان و جهاد اسلامی فلسطين منجر می‌شود، بلکه وضع حقوق بشر و آرايش نيروهای سياسی حاکم بر ايران را نيز به کلی دگرگون می‌کند.

به نظر می‌رسد هدف اصلی اروپا از ارائه بسته تشويقی به ايران نيز همين است. اروپا از مدت‌ها قبل سياست «همکاری توام با تعهد و التزام متقابل» با ايران را به اميد تعديل و تغيير رفتار داخلی و خارجی جمهوری اسلامی، در دستور کار خود داشته، اما در عمل به دليل سرسختی ايران و بدبينی آمريکا نسبت به اين سياست، کاری از پيش نبرده است.

موضع آمريکا در قبال پيشنهادهای اروپا

آمريکا اما اکنون به دلايل گوناگون از سياست اروپا در برابر ايران حمايت می‌کند، شايد - در بدبينانه‌ترين فرض - با اين نيت که دولت ايران با شعارهای تند خود در موقعيتی قرار گرفته که قادر به پذيرش بسته تشويقی اروپا نيست.

در هر حال، وحدت نظر آمريکا و اروپا در حمايت از ارائه مشوق‌های سياسی، اقتصادی و احتمالا امنيتی به ايران، توپ را به زمين جمهوری اسلامی پرتاب کرده و در انظار بين‌المللی پيامدهای بازی را از اين به بعد به دوش ايران انداخته است.