جمشيد برزگر

	به دنبال کمک های گسترده جهانی به زلزله زدگان بم، يک حادثه طبيعی به عنوان عاملی در سياست مطرح شد تا آنجا که از ديپلماسی زلزله سخن به ميان آمد

پيش از اين آمريکا در جريان زلزله بزرگ رودبار در سال 1369، کمک هايی را به ايران ارسال کرده بود.

چند سال بعد و پس از زلزله مرگبار بم در سال 1382، آمريکا نه تنها کمک هايی را برای زلزله زدگان ارسال کرد، بلکه دولت ايران نيز از ورود يک تيم پزشکی و امدادرسان آمريکايی به منطقه زلزله زده بم جلوگيری نکرد.

در پی پذيرش اين کمک ها، آمريکا اندکی بعد برای آنچه تسهيل کمک رسانی به زلزله زدگان بم خوانده شد، بخشی از تحريم های اقتصادی عليه ايران را برای سه ماه به حالت تعليق در آورد.

اين اقدام آمريکا نيز با استقبال رهبران جمهوری اسلامی مواجه شد، تا آنجا که حتی کسی چون اکبر هاشمی رفسنجانی، رييس مجمع تشخيص مصلحت نظام از علايم مثبتی سخن گفت که به گفته وی آمريکا از خود نشان می دهد.

با وجود اين، در عمل تغييری عمده در مناسبات تيره دو کشور پديد نيامد و در سال های بعد، بر شدت موضع گيری های دو طرف عليه يکديگر به ويژه در جريان پرونده فعاليت های هسته ای ايران افزوده شد.

سال گذشته نيز، آمريکا در پی وقوع زلزله ای ديگر در ايران، پيشنهاد ارايه کمک به اين کشور را مطرح کرد، اما جمهوری اسلامی اين پيشنهاد را نپذيرفت.

در شرايطی که رهبران جمهوری اسلامی، آمريکا را دشمن اصلی منافع ملی ايران معرفی می کنند و اصرار دارند که آمريکا تمايلی به پيشرفت ايران ندارد، دولتمردان آمريکايی در مقابل می کوشند با تفکيک بين سياست های جمهوری اسلامی و مردم ايران، نشان دهند که نه تنها تقابل و مخالفتی با مردم ندارند، بلکه خود را در کنار آنان می بينند

اکنون نه تنها رييس جمهوری و وزير امور خارجه آمريکا ضمن ابراز همدردی با زلزله زدگان از آمادگی خود برای کمک به آسيب ديدگان سخن گفته اند، بلکه نيکلاس برنز، معاون وزير امور خارجه اين کشور نيز مستقيما با محمد جواد ظريف، نماينده دايم ايران در سازمان ملل متحد تماس گرفته و پيشنهاد کمک رسانی آمريکا را رسما مطرح کرده است.

مقامات جمهوری اسلامی هنوز نسبت به اين اقدام و نيز پيشنهاد آمريکا واکنشی نشان نداده اند و به گفته سخنگوی وزارت امور خارجه آمريکا، آقای ظريف نيز در گفت و گوی خود با نيکلاس برنز به تشکر بسنده کرده و روشن نساخته که آيا جمهوری اسلامی اين کمک ها را خواهد پذيرفت يا خير.

از سوی ديگر، اين تماس مستقيم پس از آن صورت گرفته که رهبران جمهوری اسلامی چند هفته پيش اعلام کردند که پيشنهاد آمريکا برای مذاکره مستقيم درباره عراق را پذيرفته اند.

با آنکه هر دو طرف تاکيد کرده اند که مذاکرات مستقيم تنها به موضوع عراق محدود خواهد ماند، اما اين امر از سوی شماری از ناظران به معنای پيشرفتی قابل توجه در مسير باز کردن روزنه هايی برای ترميم مناسبات ايران و آمريکا تلقی شد.

اين همه در حالی جريان دارد که با بالا گرفتن بحث ها در مورد سرنوشت پرونده فعاليت های هسته ای ايران، آمريکا و جمهوری اسلامی بر شدت لحن خود در قبال يکديگر افزوده اند.

بايد با آمريکا روابط حسنه برقرار و موضوعات مورد اختلاف را دوستانه حل کرد آيت الله حسينعلی منتظری

از اين رو، بايد ديد که در شرايط کنونی منطقه ای و بين المللی و در پی تحولات ماه های اخير در سياست داخلی ايران، تازه ترين پيشنهاد و اقدام آمريکا در رابطه با ايران به سرنوشت کمک رسانی های قبلی دچار می شود، يا اينکه اين بار ديپلماسی زلزله، به اهداف ديگری در حوزه مناسبات دو کشور منجر خواهد شد.

در عين حال، ممکن است اقداماتی از اين دست از سوی آمريکا، در شرايط فعلی بيشتر افکار عمومی در داخل ايران را در نظر داشته باشد.

در شرايطی که رهبران جمهوری اسلامی، آمريکا را دشمن اصلی منافع ملی ايران معرفی می کنند و اصرار دارند که آمريکا تمايلی به پيشرفت ايران ندارد، دولتمردان آمريکايی در مقابل می کوشند با تفکيک بين سياست های جمهوری اسلامی و مردم ايران، نشان دهند که نه تنها تقابل و مخالفتی با مردم ندارند، بلکه خود را در کنار آنان می بينند.

جرج بوش، رييس جمهوری آمريکا، در همين زمينه بار ديگر تاکيد کرده است:"پيداست که ما اختلافات خود را با دولت ايران داريم، اما به رنج مردم ايران اهميت می دهيم."

اما به نظر می رسد که اتخاذ چنين موضعی، همزمان ناخرسندی فزاينده رهبران جمهوری اسلامی را نيز به دنبال داشته است.

در اين ميان، نبايد از نظر دور داشت که در منازعات درون حاکميتی در جمهوری اسلامی، جناح های رقيب همواره درصدد بوده اند که دست بالا را در حل مشکل رابطه با آمريکا از آن خود کنند و از اين رهگذر، موقعيت خود را در مناسبات قدرت در کشور تثبيت کنند.

در حالی که گروه های اصلاح طلب به صورت آشکار و پنهان از ضرورت مذاکره با آمريکا حمايت کرده اند، اما موفق به برداشتن گام های عملی در اين زمينه نشده اند و هر اقدام آنان، از همان ابتدا به تندی از سوی رقبای محافظه کار که از ابزارهای نيرومندی در ساختار قدرت بهره مند بوده اند، مورد حمله قرار گرفته است.

حال آنکه، محافظه کاران خود با چنين شرايطی روبه رو نبوده اند و به عنوان نمونه، ابراز تمايل آنان به مذاکره با آمريکا در مورد عراق، از سوی جناح اصلاح طلب با مخالفت موثری روبه رو نشده است.

مشخص نيست که در شرايط کنونی منطقه ای و بين المللی و در پی تحولات ماه های اخير در سياست داخلی ايران، تازه ترين پيشنهاد و اقدام آمريکا در رابطه با ايران به سرنوشت کمک رسانی های قبلی دچار می شود، يا اينکه اين بار ديپلماسی زلزله، به اهداف ديگری در حوزه مناسبات دو کشور منجر خواهد شد

با وجود اين، هنوز در جناح محافظه کار صحبت از مذاکره مستقيم و تلاش برای عادی سازی روابط با آمريکا، دست کم آنگونه که از سوی اصلاح طلبان مطرح می شود، چندان آشکار و پر رنگ نيست.

در تازه ترين نمونه از اين اظهارات، آيت الله حسينعلی منتظری، بلندپايه ترين روحانی ناراضی در جمهوری اسلامی تاکيد کرده است که بايد با آمريکا روابط حسنه برقرار و موضوعات مورد اختلاف را دوستانه حل کرد.

آيت الله منتظری، در گفت و گويی با تلويزيون اتريش، ضمن اشتباه خواندن اشغال سفارت آمريکا گفت مخالف آن است که ايران با آمريکا رابطه نداشته باشد.

به گفته وی، اگر بين دو کشور ايران و آمريکا روابط حسنه برقرار بود، پرونده هسته ای جمهوری اسلامی نيز به اين مرحله نمی رسيد.

با اين همه، به نظر نمی رسد که در وضعيت کنونی، اظهار نظرهايی از اين دست، از سوی کسانی که نقشی موثر در تصميم گيری ها در جمهوری اسلامی ندارند موجب تغييری در رويکرد های موجود نسبت به آمريکا شود و تحقق چنين امری، بيشتر وابسته به تصميم هسته مرکزی قدرت در ايران و شرايط آينده منطقه است.