پرویز کامیاب دفتر بخش فارسی بی بی سی در واشنگتن

کاندوليزا رايس وزير خارجه آمريکا، ايران را جدی ترين چالش پيش روی کاخ سفيد خواند. ديک چنی معاون رئيس جمهور آمريکا خبر از عواقب جدی عليه ايران داد و جان بولتون سفير آمريکا در سازمان ملل نسبت به تبعات دردناک برای ايران هشدار داد.

در همين حال مقام های ايرانی نيز متقابلا هشدار داده اند که آمريکا نيز آسيب پذير بوده و بهتر است مراقب اقدامات خود باشد.

به گفته کارشناسان، فقدان ثبات استراتژيک در منطقه خاورميانه و نيز لحن خصمانه مقام های ايران و آمريکا عليه يکديگر ممکن است دو کشور و يا حتی منطقه را در اثر يک اشتباه محاسباتی و بطور ناخواسته وارد معرکه جنگ نمايد.

"ابهام حساب شده"

جيمز راسل، استاد امنيت ملی دانشگاه نيروی دريايی آمريکا، می گويد که اظهارات مبهم اما محاسبه شده برخی مقام های آمريکايی شرايط حساسی را به وجود آورده است بطوریکه طی آن گروه های درگير يعنی ايران، آمريکا، اسرائيل و حتی کشورهای حوزه خليج فارس که ميزبان نيروهای آمريکايی هستند در مقابل بروز يک فاجعه، متعاقب يک اتفاق و يا يک اشتباه محاسباتی، بسيار آسيب پذير هستند.

کشورهايی که در آستانه بحران قرار دارند به منظور مديريت اين بحران و جلوگيری از بروز يک فاجعه نياز به کانالهای ارتباطی خاصی دارند. آمريکا و شوروی سابق بيش از ۵۰ سال با يکديگر درگير بودند اما هرگز تماس های خود را قطع نکردند جیمز راسل

او می گويد: "از انقلاب ۱۹۷۹به اين سو، ايرانيان از گروه های مختلف برای حمله به آمريکا استفاده کرده اند. انفجار ۱۹۹۶ در الخبر به گروه های لبنانی که از حمايت ايران برخوردارند منسوب است. در جريان حمله به پايگاه آمريکا در لبنان در ۱۹۸۳ گفته می شود که ايران دخالت داشته است. هنگاميکه گروه های غيردولتی در بحران ها درگير می شوند اوضاع بسيار خطرناک می شود. اين يکی از مکانيزم های آغاز يک جنگ وسيع است. اگر نگاه کنيد به حضور نيروی دريايی دو کشور، می بينيد که آنها در آب های يک منطقه مشغول کشتيرانی دايم هستند. می بينيد که چقدر امکان اينکه اشتباه يک افسر نيروی دريایی به يک درگيری جدی بيانجامد وجود دارد. موارد مختلفی نظير اين وجود دارند که ايران و آمريکا در اثر يک اشتباه محاسباتی می توانند به يک درگيری بزرگ کشيده شوند."

اهمیت حیاتی کانالهای ارتباطی

آقای راسل با تاکيد بر اينکه تنها نظرات شخصی خود را بيان می کند و نه ديدگاه دولت آمريکا را، گفت که کشورهايی که در آستانه بحران قرار دارند به منظور مديريت اين بحران و جلوگيری از بروز يک فاجعه نياز به کانالهای ارتباطی خاصی دارند.

به گفته او آمريکا و شوروی سابق بيش از ۵۰ سال با يکديگر درگير جنگ سرد بودند اما هرگز تماس های خود را قطع نکردند.

وی اهرم های ايران در عراق را بسيار مهم می داند و درباره اتفاق نظر بسياری از رسانه های آمريکا می گويد: "آمريکا به عراق حمله کرد و ايران برنده شد. البته اين نظر من نيست. اما بازيگران اصلی سياسی در عراق از روابط بسيار نزديکی با ايران برخوردار هستند. البته اين اشتباه است اگر تصور کنيم عراق به يک دولت اقماری ايران تبديل می شود. اما در هر حال اين هم يکی ديگر از نقاط حساس و خطرناک در روابط ايران و آمريکا تلقی می شود. بخصوص که ايران و آمريکا حاضر به گفتگو با يکديگر نيستند مگر از طريق روزنامه ها و يا سخنرانی ها. از ديد من، اين وضعيت بسيار خطرناکی است."

اگر ايران به درخواستهای اروپايی ها عمل کرده بود اين آمريکا بود که در دنيا منزوی می شد. اتفاقی که افتاد اين بود که ايران با اقدامات خود، خود را منزوی کرد جورج پرکوویچ

نقش رهبر ایران

جورج پرکوويچ کارشناس مسائل اتمی و معاون موسسه صلح بين المللی کارنگی در واشنگتن نيز نسبت به خارج شدن اوضاع از کنترل نگران است: "حکومت ايران منزوی است و ممکن است مرتکب چند اشتباه بزرگ شود و يک بحران جدی به وجود آيد. مگر آنکه رهبر ايران وارد معرکه شده و از وقوع يک بحران جلوگيری کند. در غير اينصورت ما ممکن است با يک بحران مواجه شويم."

او درباره احتمال تهاجم نظامی آمريکا به ايران می گويد: "جنگ همه جانبه ای در کار نخواهد بود. ايالات متحده آنقدر احمق نيست. آنها می دانند که نمی توانند با ايران جنگ زمينی داشته باشند. اما اين احتمال وجود دارد که به خاطر لحن خصمانه دوطرف، بحران بسيار جدی تری به وجود آيد که به صدمه به مردم بيانجامد."

آيت الله علی خامنه ای، رهبر جمهوری اسلامی ايران، پس از گزارش پرونده ايران به شورای امنيت سازمان ملل متحد گفت که اگر امروز ملت و دولت ايران از حق خود درباره انرژی هسته‌ ای عقب نشينی کنند، ماجرا پايان نمی يابد و آمريکايی‌ ها بهانه ديگری می تراشند.

اما آقای پرکوويچ می گويد: "آنها اشتباه می کنند. اگر ايران به درخواستهای اروپايی ها عمل کرده بود اين آمريکا بود که در دنيا منزوی می شد. اتفاقی که افتاد اين بود که ايران با اقدامات خود، خود را منزوی کرد."

جان بولتون مثل محمود احمدی نژاد است. اما همانطور که افراد باهوش تری در ايران هستند، افراد باهوشتری نیز در آمريکا هستند. مسئله اين است که چگونه افراد خردمند بتوانند نفوذ بيشتری برای حل اين مسئله پيدا کنند جورج پرکوویچ

"مشابهت بولتون و احمدی نژاد"

وی درباره اختلاف نظرهای موجود در حکومت آمريکا درباره نحوه برخورد با ايران می گويد همانگونه که در ايران درباره برخورد با آمريکا اختلاف نظر هست، در آمريکا هم درباره نحوه برخورد با ايران ديدگاه های گوناگونی وجود دارد.

"جان بولتون مثل محمود احمدی نژاد است. اما همانطور که افراد باهوش تری در ايران هستند، افراد باهوشتری نیز در آمريکا هستند. مسئله اين است که چگونه افراد خردمند بتوانند نفوذ بيشتری برای حل اين مسئله پيدا کنند."

کارشناسانی که در گذشته بحث مذاکره ايران و آمريکا را برای بهبود روابط بين دو کشور مطرح می کردند امروز هم توصيه مشابهی دارند اما اين بار نه برای از سرگيری روابط ديپلماتيک بلکه برای مديريت بحران به وجود آمده بين دو کشور که ممکن است طی چند ماه آينده وارد مراحل جدی تری شود.