فريد پويا پژوهشگر و روزنامه نگار مستقل

	کتاب اروپا و ايران، چشم اندازهايی در مورد پيمان منع گسترش سلاح های هسته ای توسط انتشارات دانشگاه آکسفورد منتشر شده است

اين کتاب حاوی مقالات محققين و اساتيد آمريکايی، اروپايی و ايرانی است که در بيست و سه می ۲۰۰۴ در سميناری در تهران شرکت کردند و نقطه نظرات اروپا و ايران را در مورد برنامه هسته ای ايران بيان نمودند. هدف سمينار و بعدا کتاب، بيان هر چه روشن تر عقايد طرفين، بدون بحث بر سر موضوعاتی که معمولا صفحه اول رسانه ها را پر می کنند، عنوان شده است.

اين سمينار توسط موسسه پژوهشی صلح بين المللی استکهلم ، حمايت مالی وزارت امور خارجه ايرلند و فنلاند و همکاری موسسه ایرانی مطالعاتی سیاسی و بین المللی در تهران برگزار شد. موسسه پژوهشی صلح بين المللی استکهلم، مرکز پژوهشی مستقلی است که در سال ۱۹۶۶ بوجود آمد و در مورد مسايل خلع سلاح، جنگ و صلح در سطح بين المللی فعال است.

مذاکرات با ايران در مورد برنامه های هسته ای اين کشور، آزمايش بزرگی برای اتحاديه اروپا بوده است تا در عمل ببينند آيا سياست خارجی و امنيتی مشترک اروپا قادر به حل مشکلات هست يا خير.

شايد اولين بار است که ديدگاه های تعدادی از پژوهشگران و اساتيد ايرانی و غربی بدون آنکه به قصد پيشبرد نقطه نظر خاصی باشند در کنار هم منتشر می شوند.

ديپلماسی نرم

	ايران همواره بر صلح آميز بودن فعاليت های هسته ای خود پای فشرده است

از دسامبر ۲۰۰۳ منع گسترش سلاحهای کشتار جمعی در اولويت برنامه های اتحاديه اروپا قرار گرفت. اين امر نشان می دهد که در واقع کشورهای اروپايی برای امنيت خود احساس خطر جدی نموده اند.

هم اکنون اروپا چه در سياستی که در قبال همسايگان خود - برای نمونه با کشورهای مديترانه - در پيش گرفته و چه با ساير کشورها، گسترش روابط اقتصادی و غيره را مشروط به عدم توليد سلاح های کشتار جمعی توسط آنها دانسته است.

در مورد ايران، ديپلماسی به اصطلاح نرم اروپا که از يک سو با تهديد و از سوی ديگر با تشويق همراه بوده بجايی نرسيده و مانع گسترش فعاليت هسته ای ايران نشده است.

تهديد اروپا برای تحريم اقتصادی به نظر شانون کايل يکی از نويسندگان کتاب، می تواند بر تصميم گيری هسته ای ايران تاثير بگذارد. چرا که اتحاديه اروپا اولين شريک بازرگانی ايران است و در مقابل، ايران بيست و چهارمين شريک اقتصادی اروپا بشمار ميرود. همچنين اروپا قادر است در موسسات بين المللی را بر روی ايران ببند.

اما دکتر جليل روشندل استاد دانشگاه دوک آمريکا و از نويسندگان کتاب نظر ديگری دارد. او تاکيد می کند در کوتاه مدت تحريم اقتصادی به نفع ايران است چون باعث بالا رفتن قيمت نفت می شود، ولی در دراز مدت ايران مجبور است به علت تورم ايجاد شده در دنيا قيمت بالاتری برای کالا های وارداتيش بپردازد که اين امر شديدا به اقتصاد ايران ضربه خواهد زد.

به نظر آقای روشندل تحريم به ضرر همه است و بهتر است طرفين به مصالحه برسند. به گفته اين پژوهشگر، ايران در ابتدا از فرستاده شدن پرونده اش به شورای امنيت غافلگير شد ولی سپس متوجه شد که تحريم اقتصادی ايران چندان کارساز نخواهد بود.

'رفتار تبعيض آميز'

وقتی ملتی به توانايی قابل ملاحظه ای در زمينه فن آوری اتمی دست يافت ديگر فاصله چندانی با ساخت بمب اتم نخواهد داشت. جليل روشندل

تشويق های اروپا برای اينکه ايران دست از غنی سازی هسته ای بردارد چندان روشن و جذاب نبوده اند. حدود سه سال پيش زمانی که ايران فعاليت هسته ای خود را معلق کرد، اروپا نيز عنوان کرد که در آينده ايران می تواند از تکنولوژی جديد بهره ببرد. اما معلوم نشد آيا اروپا اين کمک تکنولوژيکی را به ايران ارائه خواهد کرد يا نه.

ديدگاه بيشتر پژوهشگران ايرانی کتاب بر دو محور فن آوری هسته ای صلح آميز که آنرا حق ايران می دانند و امنيت ملی می چرخد.

به گفته آنان يکدست جلوه دادن جامعه و نهادهای ايرانی نمايانگر ديدی ايديولوژيک به ايران است. اگر چه محافظه کاران هر مسامحه ای را در مورد مساله هسته ای مردود می دانند ولی برخی از اصلاح طلبان و شماری از استادان حقوق بين الملل، نفع ايران را در قبول توقف فعاليت های هسته ای می دانند.

از آنچه در اين کتاب منتشر شده به نظر می آيد ايرانيان احساس می کنند با آنان رفتاری تبعيض آميز می شود. در مقابل اروپايی ها نيز فکر می کنند که ايرانيان در مورد مساله اتمی مخفی کاری می کنند.

نکته جالب توجه در اين کتاب تفسير متفاوت اروپا و ايران از ان پی تی يا پيمان منع گسترش سلاح های هسته ای است.

ايران می گويد طبق اين پيمان ايران اجازه دارد به فن آوری صلح آميز هسته ای دست يابد و برای احتراز از وابستگی، حاضر نيست اورانيم غنی شده را از کشوری ثالث وارد نمايد.

از سوی ديگر اروپا می گويد برخی از فعاليتهای ايران از جمله غنی سازی اورانيم می تواند در توليد سلاح هسته ای بکار رود که طبق پيمان ان پی تی ممنوع است.

بر اساس همين باور، اروپا خواستار آن است که ايران غنی سازی اورانيم و فعاليت های مربوط به آن را مانند ساختن سانتريفوژ متوقف سازد.

ان پی تی

	پاکستان، هند و اسرائيل که در منطقه، به سلاح اتمی مجهزند پيمان ان پی تی را امضا نکرده اند

دکتر جليل روشندل درباره ان پی تی چندان خوشبين نيست و می گويد بطور يقين ان پی تی نمی تواند پاسخگوی روابط پيچيده اتمی قرن بيست و يکم باشد.

به گفته جليل روشندل اين پيمان در اوج جنگ سرد تصويب شد و تنها توانست در مقابل کشورهايی که وابستگی ساختاری به يکی از دو قطب سياسی جهان نداشتند مانعی اساسی قرار دهد.

"مساله اصلی اين است که تنها در مراحل اوليه است که می توان ميان استفاده صلح آميز و يا نظامی تفکيک قايل شد."

به باور آقای روشندل "وقتی ملتی به توانايی قابل ملاحظه ای در زمينه فن آوری اتمی دست يافت ديگر فاصله چندانی با ساخت بمب اتم نخواهد داشت". وی برای نمونه به وضعيت آفريقای جنوبی، آرژانتين و برزيل اشاره می کند. "اين کشورها در مقطعی که قادر به توليد بمب اتمی بودند جلوی اين پروسه را گرفتند. در واقع اراده سياسی آنان باعث توقف پروسه شد نه پيمان ان پی تی. بنا بر اين ترديدی نيست که مکانيسم های ان پی تی نمی توانند مانع قابل توجهی در مسير اتمی شدن کشورها بوجود آورد".

او می افزايد: "متاسفانه ايران بدليل فقدان هم صدايی و سياست های راديکال نمی تواند اعتماد جامعه بين المللی را به برنامه های اتمی خود جلب نمايد".

به باور تهيه کنندگان اين کتاب، تحول مذاکرات و بحران هسته ای ايران تاثيری مستقيم و حياتی بر ان پی تی و سياست کليدی منع گسترش سلاح های کشتار دست جمعی اروپا خواهد گذاشت.

مقاله های کتاب با عناوين زير منتشر شده اند: اختلاف نظر درباره بحران هسته ای ايران؛ تحول دکترين امنيت ملی ايران؛ استراتژی اروپا برای منع گسترش سلاحهای کشتار جمعی؛ مناقشه هسته ای در چارچوب استراتژی دفاعی در تحولات ايران؛ پروسه تصميم گيری برای امنيت ملی در ايران؛ ايران و اروپا بسوی گفتگوی جديد امنيتی و سياسی؛ تاملات آخر درباره ايران، اروپا و محدوديتهای مشروط.

کتاب 'اروپا و ايران، چشم اندازهايی در مورد پيمان منع گسترش سلاح های هسته ای'، سال ۲۰۰۵ توسط انتشارات دانشگاه آکسفورد منتشر شده است.