صادق صبا تحليلگر مسائل ايران در بی بی سی

اگر طرح روسيه موفق شود، آمريکا و اروپا به هدف خود دست می يابند و جمهوری اسلامی برای هميشه از حق غنی سازی اورانيوم محروم می شود، اگر طرح روسيه شکست بخورد باز هم غرب فکر می کند که به نفع خواسته های آن است زيرا روسيه نيز مجبور خواهد شد با غرب همسو شود

علی لاريجانی، دبير شورای امنيت ملی ايران در گفتگو با خبرنگاران گفته است که مذاکرات هسته ای با سه کشور اروپايی بريتانيا، فرانسه و آلمان در حدود دو هفته آينده آغاز می شود ولی تأکيد کرد که در اين نشست قرار نيست هيچ پيشنهادی از سوی روسيه بررسی شود.

در حالی که به نظر می رسد آژانس بين المللی انرژی اتمی در نشست اخير خود به جمهوری اسلامی فرصت ديگری داده است تا برای جلوگيری از ارجاع پرونده ايران به شورای امنيت طرح منسوب به روسيه را مورد توجه قرار دهد، سياستی که مقامات ايران در پيش گرفته اند اين است که اساساً وجود چنين طرحی را انکار کنند.

بنا بر اين طرح، ايران می تواند مرحله تبديل سنگ معدن اورانيوم (معروف به کيک زرد) به گاز هگزافلوئوريد اورانيوم را در خاک خود انجام دهد اما مرحله تزريق اين گاز به دستگاههای سانتريفوژ که به غنی شدن اين عنصر راديواکتيو می انجامد در روسيه صورت خواهد گرفت.

آقای لاريجانی می گويد اراده ای در جهان وجود دارد که طرح روسيه را بزرگ کنند اما چنين طرحی وجود ندارد و خود روسها نيز اين را بصراحت اعلام کرده اند.

پرسشی که مطرح می شود اين است که اگر چنين طرحی اصولاً وجود ندارد چرا آژانس بين المللی انرژی اتمی در اجلاس اخير موضوع ارجاع ايران به شورای امنيت را به رغم همه انتظارات از دستور کار خود خارج کرد و اعلام داشت که به ايران فرصت ديگری می دهد تا از طريق مذاکره مسئله هسته ای کشور را حل کند.

پاسخی که دولت احمدی نژاد و برخی طرفدارانش می دهند اين است که ايستادگی جمهوری اسلامی در اين قضيه باعث "پيروزی" در اين اجلاس و "شکست" غرب شد.

پس از اتمام اين نشست مقامات جمهوری اسلامی بارها تأکيد کردند که غنی سازی اورانيوم بايد در داخل کشور صورت گيرد و اين موضوع را خط قرمز ايران دانستند.

مقامات ايران همچنين از اينکه سه کشور اروپايی ظاهراً حاضر شده اند از شرط قبلی خود برای آغاز مذاکرات که توقف فعاليت تأسيسات فراوری اورانيوم در اصفهان بود صرف نظر کنند آن را نيز دستاورد ديپلماتيک ديگر خود می دانند.

شايد يکی از دلايل ديگری که علی لاريجانی به جای رد قاطعانه طرح روسيه اعلام می کند که چنين طرح مدونی به ايران ارائه نشده اين است که نمی خواهد غرب را خشمگين کند و راه مذاکره را ببندد

البته در ظاهر قضيه اينکه پرونده ايران به رغم ميل آمريکا به شورای امنيت ارجاع داده نشده می تواند موفقيتی برای ايران محسوب شود ولی عقب نشينی ظاهری غرب ممکن است گامی به پس باشد تا زمينه ای فراهم آيد که در مرحله بعدی دو گام به جلو برداشته شود.

مشکل بزرگ آمريکا و اروپا در اجلاس اخير آژانس بين المللی اين بود که کشورهايی مثل روسيه، چين و هند اصرار داشتند که فرصت بيشتری به ايران داده شود تا پرونده هسته ای ايران از طريق گفتگو در آژانس حل شود و به شورای امنيت نرود.

به نظر می رسد که غرب حال با عقب نشينی تاکتيکی به اصطلاح توپ را به زمين روسيه انداخته است که جمهوری اسلامی را قانع کند که مراحل حساس غنی سازی اورانيوم را به خاک روسيه انتقال دهد.

اگر طرح روسيه موفق شود، آمريکا و اروپا به هدف خود دست می يابند و جمهوری اسلامی برای هميشه از حق غنی سازی اورانيوم محروم می شود، اگر طرح روسيه شکست بخورد باز هم غرب فکر می کند که به نفع خواسته های آن است زيرا روسيه نيز مجبور خواهد شد با غرب همسو شود.

به نظر می رسيد موضوع طرح روسيه رهبران ايران را در وضعيت پيچيده ای قرار داده است و آنها برای ثصميم گيری با مشکل مواجهند.

شايد يکی از دلايل اينکه مقامات ايران وجود چنين طرحی را اساساً تکذيب می کنند همين دوراهی است که در مقابلش قرار گرفته اند.

البته جمهوری اسلامی برای اثبات ايستادگی اش بر سر موضوع هسته ای اقداماتی نيز انجام می دهد و برای نمونه شورای نگهبان طرح مجلس در مورد الزام دولت به تعليق اقدامات داوطلبانه در صورت ارجاع پرونده ايران به شورای امنيت را تأييد کرد.

يا اينکه دبير شورای عالی امنيت ملی ايران اعلام کرده که دولت سهام تأسيسات هسته ای ايران را بزودی در معرض فروش همگانی قرار می دهد و تأکيد کرده که هدف از اين اقدام اين است که بهانه ها در مورد شفافيت برنامه های هسته ای ايران از دست ديگران گرفته شود، بعضی از طرفداران تندرو دولت احمدی نژاد پيشنهاد می کنند که دولت هر چه سريعتر مرحله اصلی غنی سازی اورانيوم را در تأسيسات نطنز را شروع کند.

فعاليت اين تأسيسات از سال گذشته به دنبال توافق ميان ايران و سه کشور اروپايی متوقف شده است.

از سوی ديگر بعضی از گزارشها حاکی است که کشورهای اروپايی به ايران اعلام کرده اند که اگر حاضر نباشد در باره پذيرش طرح روسيه مذاکره کند نشست بين دوطرف معنايی نخواهد داشت.

شايد يکی از دلايل ديگری که آقای لاريجانی به جای رد قاطعانه طرح روسيه اعلام می کند که چنين طرح مدونی به ايران ارائه نشده اين است که نمی خواهد غرب را خشمگين کند و راه مذاکره را ببندد.