مهراد واعظی نژاد

در دور نخست انتخابات اکبر هاشمی رفسنجانی و محمود احمدی نژاد با بيشترين آرا به مرحله دوم راه يافتند

در دور اول انتخابات، از حدود ۳۰ ميليون رای به صندوق ريخته شده، اکبر هاشمی رفسنجانی با ۶ ميليون و ۱۰۰ هزار رای نفر اول شد. پس از او محمود احمدی نژاد با ۵ ميليون و ۷۰۰ هزار و مهدی کروبی با ۵ ميليون رای، به ترتيب دوم و سوم شدند. نکته جالب اينجاست که آقای هاشمی تنها در ۳ استان رای اول را کسب کرد در حالی که آقای احمدی نژاد در ۹ استان و آقای کروبی (نفر سوم) در ۱۱ استان بيشترين رای را داشتند.

رای شرکت کنندگان در مرحله نخست انتخابات چنان ميان نامزدها تقسيم شد که با اندک تغييری حتی تا نفر پنجم از هفت نفر هم شانس راه يابی به مرحله دوم را داشت. در حقيقت هيچ يک از گزينه های موجود، اکثريتی از ايرانيان را نمايندگی نمی کرده است. نگاهی به پراکندگی گاه بی قاعده آرا نشان می دهد که انگيزه های مشترک سياسی- اجتماعی نقش چندانی در اين انتخابات نداشته و هر ايرانی ساز شخصی خود را کوک کرده است.

رييس جمهور يا استاندار؟

شايد روشن ترين وجه رفتار سياسی شرکت کنندگان در مرحله نخست انتخابات را بتوان اقبال عمومی ايشان به نامزد بومی خود دانست. به جز آقای معين، همه نامزدها در استانی که زادگاه و بعضا خاستگاه سياسی شان بوده است، نفر اول شده اند: آقای هاشمی در کرمان، آقای احمدی نژاد در سمنان، آقای کروبی در لرستان، آقای قاليباف در خراسان رضوی، آقای لاريجانی در مازندران و آقای مهرعليزاده در آذربايجان شرقی. تنها استثنا در اين ميان مصطفی معين است که نه تنها در استان اصفهان مقامی بهتر از پنجمی به دست نياورده، بلکه در شهر نجف آباد نيز – پس از احمدی نژاد - نفر دوم شده است. می توان گفت که جذابيت هيچ يک از نامزدها آنقدر نبوده که بر احساس قومی، در استانی که خودش نامزد بومی داشته، غلبه کند.

رييس جمهور يا رييس منطقه؟

در نتايج به ظاهر شگفت انگيز انتخابات ۲۷ خرداد، دست کم نظمی جغرافيايی – نه سياسی اجتماعی– به چشم می خورد. مساحت ايران به ۴ منطقه نامساوی تقسيم شده که در هريک نامزدی حکمرانی می کند: در شمال غربی کشور محسن مهرعليزاده، در غرب و جنوب کشور مهدی کروبی و در استان های مرکزی ايران، محمود احمدی نژاد. در شرق ايران روی هم رفته اکبر هاشمی رفسنجانی بيشترين آراء را کسب کرده، اگرچه در خراسان شمالی و رضوی محمدباقر قاليباف نفر اول بوده است. سه استان شمالی کناره دريای خزر (گلستان، مازندران و گيلان) با آرايی نسبتا مغشوش، جايی در اين تقسيم بندی نمی يابند.

خاکستری: اکثریت آرا با اکبر هاشمی سبز روشن: اکثریت آرا با مهدی کروبی سبز تیره: اکثریت آرا با محسن مهرعلیزاده سياه: اکثریت آرا با محمود احمدی نژاد سفید: محدوده ای که هیچ یک از نامزدها اکثریت قاطع ندارند

رای قومی هر يک از نامزدها جای تعجبی ندارد. اما گسترده شدن آرای هر نامزد در يک منطقه، بدون هيچگونه گسست (تصوير روبرو)، محل درنگ است. در هر يک از اين مناطق گروه های مذهبی، غيرمذهبی، فقير يا مرفه و بالاخره تحصيل کرده يا بی سواد وجود دارد. بنابراين توزيع جغرافيايی آرا بر اساس هيچ يک از اين عوامل – دست کم به تنهايی– قابل توضيح نيست. اما آمار چه می گويد؟

ويژگيهای آماری مرحله نخست انتخابات

• در مرحله اول، آقای کروبی بيش از نيمی از کل آرای خود را در ۱۰ استان جنوبی و غربی کشور به دست آورد.

• آقای احمدی نژاد بيش از نيمی از کل آرای خود را در ۸ استان مرکز ايران به دست آورد.

• آقای هاشمی به شکل نسبتا يکنواختی در تمام سطح کشور رای خود را جمع کرد.

• بالاترين درصد مشارکت مربوط به استان های ايلام، خراسان جنوبی، کيگيلويه و بويراحمد، کرمان، قم و هرمزگان بود. (بين ۷۰ تا ۸۰ درصد)

• پايين ترين درصد مشارکت مربوط به استان کردستان (۳۷ درصد) و استان آذربايجان غربی (۴۴ درصد) بود. در همه استانهای ديگر دست کم نيمی از واجدين رای دادند.

• تفاوت آرای نفر اول و پنجم چيزی حدود ۷ درصد تعداد شرکت کنندگان بود. به بيان ديگر، رای مردم ايران با اختلاف کمی بين هر پنج نامزد پخش شده است.

• در بسياری از استانها، در مرحله نخست، از شهری به شهر مجاور نتايج به صورت غير قابل توضيح متغير بود. برای نمونه توجه کنيد به نفرات اول در چند شهر استان گيلان:
رشت: مهدی کروبی (قاليباف پنجم)
آستارا: مصطفی معين (کروبی چهارم)
بندر انزلی: اکبر هاشمی (معين چهارم)
طوالش: مصطفی معين (قاليباف چهارم)
رودسر: محمدباقر قاليباف(کروبی پنجم)

• به عنوان نمونه ای ديگر آقای لاريجانی که در شهر های استان کهکيلويه و بويراحمد غالبا رتبه ششم را داشت (رتبه اول کروبی)، در شهر کوهرنگ پس از محمود احمدی نژاد با فاصله بسيار کمی رای دوم را آورد.