امير نامدار

انتخابات رياست جمهوری اخير کاملا با انتخابات 25 سال گذشته متفاوت بود

مهدی کروبی، رئيس سابق مجلس و از شخصيت های مطرح جمهوری اسلامی که با وجود اقبال قابل توجه رای دهندگان به وی، در دور نخست انتخابات شکست خورد، در تدارک تشکيل يک حزب جديد است و با صدور بيانيه ای از مردم خواسته تا در تعيين نام برای اين حزب به او کمک کنند و نام های پيشنهادی خود برای اين حزب را برايش ارسال کنند.

اکبر هاشمی رفسنجانی، رئيس مجمع تشخيص مصلحت نظام که او نيز با وجود کسب بيشترين آرا در دور نخست، نهايتا عرصه را به نامزد جوان اصولگرايان که رای بيشتری بدست آورد، واگذار کرد، از تشکيل گروهی تحت عنوان "جبهه اعتدال اسلامی" سخن گفته است.

البته آقای هاشمی قصد خود برای تشکيل چنين گروهی را صبح روز رای گيری که هنوز قطعا مشخص نبود چه نتيجه ای از صندوق ها بيرون خواهد آمد اعلام کرده بود. اما در فاصله دور نخست تا دور دوم انتخابات، گروه های سياسی که تا پيش از اين به عنوان منتقدان سرسخت آقای هاشمی محسوب می شدند، از او حمايت کردند که ظاهرا در شکل گيری تفکر ايجاد "جبهه اعتدال اسلامی" بی اثر نبوده است.

ويژگی بارز اين دو نامزد انتخابات که هردو نسبت به ايجاد حزب و يا تشکل های سياسی تازه ابراز تمايل کرده اند، انتقاد به نحوه برگزاری انتخابات و متهم کردن گروه هايی به اعمال نفوذ در انتخابات يا تلاش سازماندهی شده برای تخريب آنها بوده است، همين انتقادات برخی ناظران را معتقد ساخته که موضعگيری های آتی اين افراد و احزابی که احتمالا تشکيل خواهند داد، غير حکومتی خواهد بود، مساله ای که در صورت وقوع، تحولی بزرگ در تاريخ جمهوری اسلامی محسوب خواهد شد. البته مهدی کروبی آشکارا از غير حکومتی بودن حرکت خود سخن گفته است.

اگرچه هم مهدی کروبی و هم اکبر هاشمی رفسنجانی عضو دو تشکل اصلی روحانيون (مجمع روحانيون مبارز و جامعه روحانيت مبارز) هستند اما تا کنون از فعاليت هاب حزبی به معنی مرسوم آن فاصله گرفته اند و با وجود اينکه در سال های اخير احزابی توسط نزديکان به هردوی آنها تشکيل شد اما نه مهدی کروبی و نه اکبر هاشمی رفسنجانی عملا به هيچيک از اين احزاب نپيوستند.

ساير تشکل های موجود در جبهه اصلاحات نيز از تحول دور نخواهند ماند. جبهه مشارکت و سازمان مجاهدين انقلاب اسلامی، دو حزب بزرگ اصلاح طلب، در مرحله نخست انتخابات با احزاب غير حکومتی مانند نهضت آزادی و برخی تشکل های ملی مذهبی ائتلاف کردند که خود تحولی بزرگ در آن زمان محسوب شد اما اين احزاب پس از شکست نامزد مورد حمايتشان در دور نخست (مصطفی معين)، به حمايت از اکبر هاشمی رفسنجانی پرداختند که حتی تحولی بزرگتر از ائتلاف نخست بود. اين احزاب در طول هشت سال گذشته از بزرگترين منتقدان اکبر هاشمی رفسنجانی محسوب می شدند اما در آستانه دور دوم انتخابات اعلام کردند که برای جلوگيری از پيروزی گروه های راستگرا، اختلاف های گذشته خود را ولو به طور موقت، کنار می گذارند.

پس از شکست اکبر هاشمی رفسنجانی در مقابل محمود احمدی نژاد، احزاب بزرگ اصلاح طلب اکنون آخرين اميدهای خود برای جلوگيری از يکدست شدن حاکميت را نيز از دست دادند و خواه ناخواه به احزاب منتقد خارج از حاکميت تبديل خواهند شد. اگرچه، تشکيل ائتلاف های تازه يا تقويت ائتلاف هايی که در دو دور انتخابات رياست جمهوری شکل گرفت نيز مورد تاکيد برخی فعالان سياسی اصلاح طلب قرار گرفته است.

اما به نظر می رسد دامنه تحولات تنها به احزاب بازنده در انتخابات محدود نخواهد ماند و دامنه آن، بسياری از احزاب پيروز را نيز در بر خواهد گرفت.

صف بندی های تازه در جبهه پيروز؟

محمود احمدی نژاد بدون برخورداری از حمايت گروه های اصلی اصولگرا وارد انتخابات شد

تنها گروه سياسی که در مرحله نخست انتخابات از محمود احمدی نژاد حمايت کرد، گروه آبادگران بود. اين گروه نيز تنها چند روز به برگزاری انتخابات مانده رسما به نفع آقای احمدی نژاد که در آن زمان نتايج کمتر نظر سنجی حاکی از احتمال پيروزی وی يا حتی راه يابی اش به مرحله دوم بود، وارد عمل شد.

در فاصله مرحله اول تا مرحله دوم چند گروه ديگر، از جمله "ايثارگران" در حمايت از محمود احمدی نژاد وارد صحنه شدند اگرچه ساير نامزدهای اصولگرا و برخی افراد و گروه های حامی آنها يا به طور ضمنی يا علنی از رقيب محمود احمدی نژاد حمايت کردند و حاضر به ائتلاف با نامزد هم جناح خود نشدند.

به نظر می رسد آثار رقابت های درون جناحی در ميان اصولگرايان، در هنگام معرفی کابينه جديد بيش از پيش نمايان خواهد شد.

محمود احمدی نژاد چه در طول فعاليت های انتخاباتی و چه در سخنانی که پس از پيروزی مطرح کرده، بر عدم وابستگی خود به احزاب تاکيد داشته است، اگرچه در نخستين مصاحبه رسمی وی پس از پيروزی قطعی در انتخابات، مهدی چمران، سخنگوی گروه آبادگران و رئيس شورای شهر تهران در کنار وی نشسته بود و يک روز پيش از آن نيز غلامعلی حداد عادل، ديگر عضو گروه آبادگران و رئيس مجلس، از رئيس جمهور منتخب دعوت کرد تا هنگام آغاز دوره رياست جمهوريش در ساختمان قديمی مجلس مستقر شود.

عشرت شايق، يکی از اعضای فراكسيون اصولگرايان مجلس که در انتخابات از محمود احمدی نژاد حمايت می کرد، گفته "ما زمانی از آقای احمدی نژاد حمايت كرديم كه هيچكس به پيروزی او اطمينان نداشت و مرتبا از ما خواسته می ‌شد كه از فرد ديگری حمايت كنيم."

شايد بی دليل نيست که وی در مورد دولت آقای احمدی نژاد گفته "كابينه محمود احمدی نژاد، مجموعه‌ ای از چهره‌ های دانشگاهی، گمنام و توانمند خواهند بود."

بدين ترتيب به نظر می رسد جبهه پيروز نيز تحولاتی را تجربه خواهد کرد. اگرچه برخی ناظران صدای تحول در اين جبهه را از پيش از انتخابات، يعنی همان زمانی که گروه های معروف به محافظه کار و اصولگرا نتوانستند در معرفی يک نامزد واحد به توافق برسند و نهايتا با 3 نامزد وارد انتخابات شدند، می شنيدند.