نيما پورنيک روزنامه نگار

بسياری از طلاب مدرسه فيضيه قم مايل هستند کسی در انتخابات پيروز شود که تمايلی به حکومتی شدن حوزه علميه نداشته باشد

ورود به اين مدرسه علوم دينی برای زنان ممنوع است. اما خبرنگاران می‌توانند با هماهنگی ساده‌ای وارد شوند و فيلم و عکس بگيرند.

مدرسه فيضيه در حال حاضر ۳۰ هزار طلبه دارد. شرايط امروز اين مدرسه علوم دينی نسبت به سال ۱۳۱۳ که عبدالکريم حائری پايه‌گذار حوزه علميه درگذشت و تعداد طلبه‌ها به ۴۰۰ نفر هم نمی‌رسيد، تفاوت بسيار دارد.

رويکردهای نوين در عين تاکيد بر سنت

مديريت مدرسه فيضيه قم گرچه سعی کرده است، طلبه‌ها به فناوری‌های روز مجهز باشند و دسترسی طلبه‌ها به اينترنت هم نشانگر آن است، اما به هر حال تلاش می‌کند تا سنت حوزه که توجه به فقه و اصول است، حفظ شود و روش‌های تدريس و زندگی طلاب شبيه دانشگاه‌ها نشود.

مدرسه فيضيه در سال‌های پس از انقلاب و با برآمدن روحانيون، توسعه بسياری يافته است. در کنار مدرسه فيضيه مدرسه ديگری به نام دارالشفا و بر مبنای معماری مدرسه فيضيه ساخته شده است که گنجايش بيشتری نسبت به مدرسه قديمی دارد.

گرچه طلبه‌ها عمدتا ديگر ساکن حجره‌های مدرسه فيضيه نيستند و در خوابگاه‌هايی که در شهر قم پراکنده است، زندگی می‌کنند، اما اين حجره‌ها نيز هنوز ساکنانی دارد. حجره‌هايی که سال‌های پيش از انقلاب اسلامی بسياری از شخصيت‌های کليدی جمهوری اسلامی در آن درس می‌خواندند، هنوز باقی است.

حجره‌ای که آيت‌الله خمينی در ابتدای ورودش به قم سکونت داشته حالا محلی است که کلاس‌های روزانه طلبه‌ها در آن برقرار است. حجره‌ها اتاق‌های کوچکی هستند که طلبه‌ها به سليقه خود اسباب و اثاثيه‌شان را در آن چيده‌اند و عکس‌هايی که به در و ديوار زده‌اند به نوعی می‌تواند، نوع نگاهشان به دين و ديانت را نشان دهد.

عکس‌های کوچک‌آيت‌الله سيستانی را بر شيشه برخی حجره‌ها می‌توان يافت. اگر در نظر بگيريم که آيت‌الله سيستانی مرجع شيعيان عراق از سياست دوری می‌کند و قصد دارد، حوزه دين را خارج از دسترس حکومت نگاه دارد، اين عکس‌های کوچک شايد بتواند نظر بخشی از طلاب را که به قول خودشان "روحانی حکومتی" نيستند، نشان دهد.

انتخابات رياست جمهوری و حوزه علميه

انتخابات رياست جمهوری از آن بزنگاه‌هايی است که برای چند روزی سياست را محور اصلی مباحثات طلبه‌ها می‌سازد. در حياط قديمی مدرسه فيضيه، تقريباً هرجا که چند نفری نشسته‌اند، بحث انتخابات در جريان است. اين بحث‌ها نشانگر اين است که طلاب فيضيه چندان هم در انتخاب رئيس‌جمهور آينده هم نظر نيستند. گرچه به نظر نمی‌رسد در مدرسه فيضيه قم تحريم انتخابات به علت واجب شرعی قلمداد شدن شرکت در انتخابات از سوی برخی مراجع، طرفداری داشته باشد، اما تنوع و کثرت ديدگاه‌ها در جايی که پايگاه سنت و اصولگرايی به نظر می‌رسد چشمگير است. در حجره‌ای که تنها عکسی از علامه طباطبايی (از روحانيونی که به‌رغم نظر رسمی حوزه علميه، به تدريس فلسفه و تفسير قرآن می‌پرداخت و سياسی هم به‌شمار نمی‌رفت) بر ديوار است، طلبه‌هايی گردهم آمده‌اند که طرفدار سه کانديدای رياست‌جمهوری هستند؛ اکبر هاشمی‌ رفسنجانی، علی لاريجانی و مصطفی معين.

اين طلبه‌ها که نمی‌خواهند نامشان در گزارش ذکر شود، معتقدند که حوزه علميه قم اگرچه مديريتی دولتی دارد اما بنا بر تلاش معنادار روحانيون عالی‌رتبه و مراجع تقليد، از حکومتی‌شدن حذر می‌کند.

اگرچه نظر فراگير طلبه‌های حوزه علميه قم بر کانديدای اصلی اصلاح‌طلبان نيست، اما آنان چندان تمايلی هم به نامزدهای معروف به اصولگرا ندارند.

در واقع بخش اصلی طرفداران محمود احمدی‌نژاد و محمدباقر قاليباف (دو نامزد اصولگرا) در مدرسه ای ديگر به نام پژوهشکده امام خمينی هستند که با تفاوت‌های اساسی نسبت به حوزه علميه قم و زيرنظر آيت الله مصباح‌ يزدی، از مخالفان اصلی اصلاح‌طلبان اداره می‌شود.

شايد بتوان گفت که طلاب مدرسه فيضيه قم بيشتر مايل هستند کسی در انتخابات پيروز شود که تمايلی به حکومتی شدن حوزه علميه نداشته باشد و از طرفی در جامعه دست به تغييرات و اصلاحات ساختاری نزند. روحانيان عالی‌رتبه که مدرسان مدرسه فيضيه به شمار می‌روند هم بيشتر متمايل به نامزدی محافظه‌کار هستند تا اصولگرا يا اصلاح‌طلب. اين نکته را طلبه‌هايی می‌گويند که اين روزها بر سر درس اساتيد خود حاضر می‌شوند و پس از درس، نظر استادانشان را جويا می‌شوند.

به نظر می‌رسد حوزه علميه قم که بزرگترين مرکز شيعی و همپايه با حوزه علميه نجف در عراق است، اين روزها سعی دارد که فاصله ‌معناداری با حکومت اسلامی داشته باشد و شايد به همين خاطر است که جامعه مدرسين حوزه علميه قم، به‌عنوان صاحب نفوذترين گروه داخل حوزه، در انتخاباتی که تنها چند روز به برپايی آن مانده، از نامزدی خاص حمايت نکرده است.