جمشيد برزگر کارشناس مسايل سياسی ايران

مقامهای جمهوری اسلامی اميدوارند شمار هرچه بيشتری از مردم را جذب صندوقهای رای کنند

پخش اولين سری از مجموعه برنامه‌های معرفی نامزدهای انتخابات رياست جمهوری از شامگاه يکشنبه با معرفی احمد توکلی، نماينده تهران در مجلس هفتم و يکی از نامزدهای احتمالی در جناح محافظه کار آغاز شد.

احمد توکلی در اين برنامه ضمن معرفی برنامه های خود، به پرسشهای چند تن از کارشناسان راديو تلويزيون پاسخ گفت. البته جهت گيری برنامه و سوالات مطرح شده کلی تر و عمومی تر از آن بود که ديدگاه های احمد توکلی را درباره موضوعات حساس داخلی و بين الملل به چالش بکشد.

معرفی نامزدهايی که فعلا از آنان به عنوان "نامزدهای احتمالی" ياد می شود تا چند شب ديگر ادامه خواهد داشت و طی آن علاوه بر آقای توکلی، محسن رضايی، علی لاريجانی و محسن مهرعليزاده به معرفی خود خواهند پرداخت.

آغاز زودهنگام معرفی نامزدهای 'احتمالی'

پخش برنامه های تلويزيونی برای معرفی نامزدهای انتخابات رياست جمهوری در شرايطی آغاز شده که هنوز مشخص نيست چه کسانی به طور قطعی در رقابت های انتخاباتی حضور خواهند يافت.

در فاصله کمتر از سه مانده به برگزاری انتخابات، نه تنها ابهامات مربوط به کانديداهای احتمالی برطرف نشده، بلکه بروز نشانه هايی از افزايش اختلاف نظرهای داخلی در هر دو جناح درون حاکميت، اين گمان را تقويت کرده که رايزنی ها برای معرفی نامزدهای اصلی تا آخرين روزهای پيش از مهلت ثبت نام به طول خواهد انجاميد.

پخش برنامه های تلويزيونی، اگرچه ممکن است با هدف ايجاد فضای گرم انتخاباتی در جامعه صورت بگيرد، ولی می تواند به دليل طرح عمومی برخی مسايل، پيامدهايی چون اثرگذاری بر نتايج نظرسنجی های پيش بينی شده، افزايش اختلاف نظرها و در نتيجه سخت تر شدن انتخاب نامزدی واحد را به همراه داشته باشد

به همين دليل، معرفی نامزدهای احتمالی عمدتا وابسته به يک جناح از سوی صدا و سيما که از آن به عنوان رسانه ملی ياد می شود، می تواند حامل پيام ها و پيامدهای گوناگونی باشد.

در اين برنامه‌ها كه از قرار معلوم در روزهای پايانی سال گذشته ضبط شده، ابتدا به هر نامزد فرصت داده می شود تا در مهلتی 15 دقيقه ای ديدگاه ها و برنامه‌های خود را برای اداره قوه مجريه مطرح كند و سپس به سوالاتی در زمينه های سياست داخلی، اقتصادی، سياست خارجی و فرهنگی پاسخ دهد.

يکی از مسئولان راديو تلويزيون ايران گفته که علاوه بر نامزدهايی که در دور نخست اين برنامه ها معرفی می شوند، دعوتنامه هايی نيز برای تعداد ديگری از نامزدها ارسال شده است. وی اشاره ای به نام اين افراد و اينکه برنامه های معرفی آنها چه زمانی آماده پخش خواهد شد نکرده است.

اما اين نامزدهای احتمالی، در حالی به تشريح برنامه ها و ديدگاه های خود می پردازند که نه تنها هنوز هيچيک از مراحل قانونی (طبق مقررات جمهوری اسلامی) برای احراز نامزد شدن در انتخابات را طی نکرده اند، بلکه اساسا ترديدهايی جدی در اصل حضور آنها در رقابت های انتخاباتی وجود دارد.

طبق قوانين انتخاباتی، تنها کسانی کانديدای انتخابات رياست جمهوری شناخته می شوند که صلاحيت آنان پس از ثبت نام از سوی مراجع قانونی، از جمله شورای نگهبان تاييد شده باشد.

اگرچه تاييد صلاحيت کسانی چون احمد توکلی، علی لاريجانی، محسن رضايی و ساير نامزدهای احتمالی محافظه کاران تقريبا قطعی به نظر می رسد، اما نهايی شدن حضور هريک از آنان در رقابت های انتخاباتی مشروط به نتايج رايزنی ها و تحولاتی است که در مناسبات درونی محافظه کاران به دست می آيد.

در آخرين روزهای سال گذشته، گفته شد شورای هماهنگی نيروهای انقلاب اسلامی، به عنوان ستاد اصلی و تصميم گير در جناحی که خود را اصولگرا می نامد، نهايی شدن نامزدی علی لاريجانی را تاييد کرده است.

انتشار اين خبر، با واکنش هايی منفی در طيف های مختلف جناح محافظه کار روبه رو شد. اين درحالی بود که علی اکبر ولايتی، يکی ديگر از نامزدهای مطرح در اين جناح، پيشتر بر حضور مستقل خود در انتخابات تاکيد کرده بود.

از سوی ديگر، احمد توکلی، محسن رضايی، محمد باقر قاليباف و محمود احمدی نژاد اعلام کرده اند که با امضای ميثاقی پذيرفته اند در پی يک نظرسنجی که قرار است در ارديبهشت ماه آينده برگزار شود، به سود فردی که با اقبال بيشتری مواجه است از رقابت ها کنار بکشند.

بنابراين، پخش برنامه های تلويزيونی، اگرچه ممکن است با هدف ايجاد فضای گرم انتخاباتی در جامعه صورت بگيرد، ولی می تواند به دليل طرح عمومی برخی مسايل، پيامدهايی چون اثرگذاری بر نتايج نظرسنجی های پيش بينی شده، افزايش اختلاف نظرها و در نتيجه سخت تر شدن انتخاب نامزدی واحد را به همراه داشته باشد.

از سوی ديگر، مبهم ماندن مساله کانديداتوری اکبر هاشمی رفسنجانی و ابهام در اين مورد که آيا صدا و سيمای تحت کنترل محافظه کاران حاضر است فرصتی مشابه در اختيار مهدی کروبی و مصطفی معين، دو نامزد اصلاح طلبان درون حاکميت قرار دهد و يا اصلاح طلبان در شرايط کنونی حاضر به شرکت در چنين برنامه هايی خواهند شد، می تواند موجب شود که برنامه های نسبتا زودهنگام تلويزيونی برخی نامزدهای احتمالی، چندان موثر واقع نشود.

ابهام درباره نامزدهای خارج از حاکميت

از سوی ديگر، به نظر نمی رسد که در حال حاضر حاکميت تمايلی داشته باشد که به فعالان سياسی مستقل و بيرون از قدرت، که مايل به حضور در رقابت های انتخاباتی هستند، امکان استفاده از "رسانه ملی" را برای بيان ديدگاه هايشان بدهد.

به عنوان مثال، ابراهيم يزدی، دبيرکل نهضت آزادی ايران، اواخر سال گذشته در کنفرانسی مطبوعاتی اعلام کرد که در صورت برآورده شدن برخی شروط نظير آزادی زندانيان سياسی، رفع توقيف از مطبوعات و استعفای اعضای شورای نگهبان، نامزد انتخابات رياست جمهوری خواهد شد، اما روزنامه های نزديک به جناح محافظه کار اساسا خبر اين نشست را منتشر نکردند و با بی اعتنايی از کنار آن گذشتند.

به همين دليل، در شرايطی که حتی اصلاح طلبان درون حاکميت از سهم اندک خود در "رسانه ملی" گلايه می کنند، بعيد به نظر می رسد که نيروهای دورتر از قدرت امکان بهره گيری از اين تريبون پر مخاطب را بيابند.