نسرين علوی پژوهشگر و مولف 'وبلاگ ايرانی'

دوگانگی، کار شادی يوسفيان برای کتاب وبلاگ ايرانی (حقوق محفوظ)

امروزه ايران يکی از بزرگترين جوامع وبلاگی جهان را دارد که نشان می دهد اگر فرصت و ميدان کافی و برابر به ايرانيان داده شود آنها می توانند حريفان قابلی در هر زمينه باشند؛ اينجا وب نويسی به خوبی در نقش نابرابری ستيزی ظاهر شده است.

در ارديبهشت سال 1379 شمسی رهبر ايران اعلام کرد که مطبوعات به دروازه تهاجم فرهنگی و پايگاه دشمن تبديل شده اند. پس از آن حرکتی آغاز شد که در نتيجه 100 نشريه بتدريج بسته شدند. اما اکنون با وجود 100 هزار وبلاگ رسانه تازه ای ظهور کرده است که کنترل سياسی را به چالش گرفته است.

اسلام روزمره ايرانی با فاصله ای بعيد از افراط گرايی

در زمانی که بيشتر توجه دنيا به جهان اسلام و خشونت و تروريسم جلب شده است، جهان وبلاگی چشم اندازی متفاوت از زندگی مردان و زنان عادی ايران ارائه می کند که گويای تقلای روزمره برای زندگی در ايران امروز است.

بسياری اين روزها دنبال بهانه ای هستند تا به مردم خاورميانه به چشم نفرت بنگرند. بالاخره هر چه نباشد يکی از اصول جنگ اين است که دشمن خود را "شرور" بنامی. ولی با اينکه بعدی افراطی از اسلام معاصر واقعا وجود دارد اما به هيچوجه نماينده عموم ايرانيان يا 1.2 ميليارد مسلمان نيست. من در پژوهش خود کوشيدم اين نکته را روشن سازم.

در قلمرو جهان وبلاگ ايرانی که افراد بی نام برای بيان آرای خود آزادند يک ناظر وبگرد می تواند هماهنگی در نفرت از افراط گرايی را به وضوح مشاهده کند.

در عين حال آنها در نوشته های خود به اين آگاه اند که شکاف عميقی بين آنچه آنها نسبت به عقيده خود احساس می کنند با آنچه بقيه دنيا در باره آنها می انديشد وجود دارد.

چگونه اينترنت به رسانه اصلی ضدسانسور تبديل شد

با اينهمه قلمرو وبلاگ های ايرانی طيف رنگارنگی است از وبلاگ های عاشقان فوتبال، منتقدان فيلم، دوستداران موسيقی تا وبلاگ های جوانانی که در سرتاسر ايران از زندگی روزمره خود حرف می زنند.

صدها کتاب سانسور نشده که با کوشش شخصی و تايپ دستی آماده سازی شده اند نيز آماده مراجعه است. بسياری از کتابهايی که پشت ديوار سانسور وزارت ارشاد می مانند نهايتا سر از اينترنت در می آورند.

به همين ترتيب نيز، مسابقات اينترنتی مابين وبلاگ نويسان گذاشته می شود که شماری از سرشناس ترين نويسندگان ايرانی مانند عباس معروفی در هيات داوران آن هستند. خود معروفی يکی از آخرين رمانهايش را که در ايران برای چاپ شدن با 200 مورد سانسور روبرو شده بود روی اينترنت منتشر ساخت: فريدون سه پسر داشت.

فضای هابرماسی گفتگو/ اعتراض

يکی از جنبه های جالب توجه در باره اين جامعه مجازی آن است که به پيدايش نوعی فضای عمومی هابرماسی منجر شده است که در آن بحث کنندگان می توانند مسائل مورد توجه افکار عمومی را آزادانه و "به شيوه ای کنترل نشده" مطرح کنند.

دو شادی ايستاده، کار شادی يوسفيان برای کتاب وبلاگ ايرانی (حقوق محفوظ)

گزارشگران بدون مرز در گزارش خود با عنوان "اينترنت زير مراقبت" برای سال 2004 می گويد:

"وبلاگ چه فردی چه جمعی جايی است که مردم در باره مسائل جاری نظر می دهند و انتظار می رود که رشد و گسترشی پيدا کنند که بر جامعه (ايرانی) تاثيری بزرگ داشته باشد. بر اساس تجربه چند ساله، وبلاگ ها در مواقع بحرانی بسيار پرتکاپو می شوند. چنانکه در تظاهرات دانشجويی سال 2003 اتفاق افتاد. در آن زمان منبع اصلی خبر در باره اعتراضات دانشجويی بودند و به دانشجويان برای سازماندهی کمک می کردند."

همچنين در سال 2003 جايزه صلح به شيرين عبادی حقوقدان ايرانی فعال در زمينه حقوق بشر تعلق گرفت. رسانه های دولتی چندان علاقه مند نبودند که به اين خبر پوشش دهند يا حتی به وجود کسی مثل او اذعان کنند. در اينجا وبلاگ ها به عنوان رسانه جانشين عمل کردند و اخبار و تفسيرهای مفصلی در باره او و زندگی اش منتشر کردند.

واکنش وبلاگ ها به بردن جايزه صلح نوبل شيرين عبادی به سازماندهی جشن عمومی برای خوشامدگويی به او انجاميد که در آن دهها هزار نفر از مردم برای استقبال از او به فرودگاه مهر آباد تهران رفتند. عکس ها و شرح اين مراسم در بسياری از وبلاگ ها منتشر شد.

در زمينه اجتماعی نيز وبلاگ ها همبستگی خود را به هنگام وقوع زلزله بم با آسييب ديدگان نشان دادند. در اين زمان تقريبا تمام وبلاگ ها به زلزله توجه نشان دادند و از طريق سازمانهای غيردولتی به کمک زلزله زدگان شتافتند، به ديدار آنها در بيمارستانها رفتند و به بسيج داوطلبان برای رفتن به بم پرداختند.

وبلاگ ها رسانه کثرت گرايی و دموکراسی

شماری از ناظران مسائل اجتماعی ويژگی نسل جديد ايران را از نگاهی انتقادی در اين می بينند که آنها آلترناتيو تازه ای يا برنامه و رهبری تازه ای عرضه نمی کنند -که به نظر من نمی تواند نقصی به شمار آيد و برعکس اسباب رستگاری آنها هم هست. اگر بخواهيم به جريان نظرنويسی های جوانان وبلاگ نويس توجه کنيم بايد بگوييم آنچه دارد اتفاق می افتد جانشين شدن ايده آل ها به جای ايدئولوژی هاست.

اگر بتوان ويژگی يی برای وبلاگ های ايرانی شمرد اين ويژگی تداوم خواست شفافيت و پاسخگويی در جهان وبلاگی آنان است؛ خواستی که در گفت و گوی کثرت گرا و دموکراسی خواه آنها خود را نشان می دهد.

اين وبلاگ نويسان جوان با ترجيح آشکارشان برای گفت و شنود نمايندگان نسل تازه ای هستند که بيش از 70 درصد جامعه ايران را تشکيل می دهد. آنها صداهای پيشگام در دموکراسی خواهی اند. اين اکثريت در نهايت آينده ايران را رقم خواهد زد.