قیمت نفت در بازار پس از تحریم‌های آبان ماه به کدام سو می‌رود؟

با نزدیک شدن به موعد تحریم‌ نفتی آمریکا علیه ایران که قرار است از چهارم نوامبر (سیزدهم آبان ماه) اجرایی شوند، ایران به دنبال راه‌هایی است که میزان صادرات خود را تا حد امکان حفظ کند یا از کاهش چشمگیر آن جلوگیری کند.

اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس جمهور ایران روز یکشنبه (بیست و دوم مهر) بدون اشاره به نام کشورها از یافتن مشتریان جدید نفتی خبر داده است.

معاون اول رئیس جمهور صراحتا گفته این کشورها "شرکای سنتی" ایران نیستند.

او گفته: "با وجود اینکه برخی از کشورها با آمریکا هم‌صدایی کرده‌اند و به ۱۳ آبان نرسیده برداشت نفت خود را صفر کرده‌اند؛ اما ما شرکای جدیدی پیدا کرده‌ایم و با شرکای سنتی خود صحبت‌هایی برای فروش نفت کرده‌ایم."

آقای جهانگیری از این مشتریان جدید نامی نبرده است.

از زمان خروج آمریکا از برجام، مقام‌های آمریکایی مکررا گفته‌اند تصمیم دارند فروش نفت ایران را به صفر برسانند.

در حالیکه بعضی از کشورها نظیر کره جنوبی ماه‌ها پیش از رسیدن موعد تحریم‌های نفتی، خرید نفت از ایران را متوقف کرده‌اند، بعضی دیگر از کشورها چشم به معافیت موردی آمریکا برای مشتریان نفت ایران دارند که مقام‌های کاخ سفید در حال بررسی آن هستند.

اخیرا دو شرکت هندی برای خرید نفت از ایران در ماه نوامبر سفارش داده‌اند ولی دارمندرا پرادان وزیر نفت هند هفته پیش گفت هنوز مشخص نیست که آمریکا به این کشور معافیت تحریم‌های نفتی برای خرید از ایران را خواهد داد یه نه.

بعضی از فعالان بازار نفت می‌گویند در ماه‌های آینده و پس از اجرایی شدن تحریم‌های نفتی آمریکا علیه ایران باید انتظار افزایش قیمت در بازار را داشت.

هر چند عربستان سعودی گفته کاهش عرضه نفت ایران در بازار را جبران می‌کند.

بنابر اطلاعات جمع آوری شده توسط بلومبرگ، هنگام اعلام خروج آمریکا از توافق هسته‌ای با ایران در ماه مه، ایران روزانه بیش از ۲ میلیون و ۷۵۰ هزار بشکه نفت صادر می‌کرد و همزمان قیمت هر بشکه نفت خام برنت در بازارهای جهانی کمتر از ۷۵ دلار بود.

طی این مدت صادرات نفت ایران بطور مستمر کاهش یافته و قیمت نفت هم بالا رفته است.

بر این اساس اواخر سپتامبر (۲۰۱۸) صادرات نفت ایران به حدود یک میلیون ۷۲۰ هزار بشکه در روز کاهش یافت و همزمان قیمت نفت برنت به حدود بشکه‌ای ۸۵ دلار (اواخر سپتامبر) نزدیک شد.

تخمین ۸۱ دلاری آمریکا برای نفت برنت در سه ماهه آخر سال ۲۰۱۸

رویایی ایران و عربستان در عرصه دیگری غیر از یمن، در ماه‌های اخیر در بازار نفت شدت یافته است.

در حالی که کاهش عرضه نفت ایران در ماه‌های پیش رو ممکن است به افزایش قیمت نفت در بازارهای جهانی منجر شود؛ عربستان از افزایش تولید برای جبران خلاء نفت ایران در بازار خبر داده است.

محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان حدود ده روز پیش (۵ اکتبر) گفته بود کشورش به ازای هر بشکه نفتی که از سوی ایران کاهش یافته، دو بشکه نفت جایگزین کرده است.

این اظهارات البته از طرف ایران بی‌پاسخ نماند و بیژن زنگنه، وزیر نفت این کشور گفت: "چنین گزافه‌گویی‌ها ممکن است آقای ترامپ را راضی کند، اما بازار هرگز چنین ادعاهایی را باور نمی‌کند."

اخیرا دو گزارش درباره وضعیت بازار نفت و چشم انداز قیمت آن منتشر شده است که آینده مثبتی برای بازار نفت ترسیم نکرده‌اند.

آژانس بین‌المللی انرژی هفته پیش در تازه‌ترین گزارش خود اعلام کرد که در شرایط کنونی عرضه نفت در بازارهای جهانی کافی بنظر می‌رسد اما این صنعت بتدریج با فشار رو‌به‌رو می‌شود.

این سازمان همچنین گفته است این فشارها ممکن است برای مدتی ادامه یابد و "احتمالا افزایش قیمت را در پی خواهد داشت که بالقوه تاثیر منفی بر اقتصاد جهانی خواهد گذاشت."

در این گزارش ظرفیت مازاد نفت در جهان اکنون کمتر از ۲ درصد از تقاضای جهانی اعلام شده که بگفته این سازمان "ممکن است کاهش بیشتری در راه باشد."

اعضای سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) از ماه مه در مجموع روزانه ۷۳۵ هزار بشکه تولید خود را افزایش داده‌اند؛ در این میان کشورهای عربستان و امارات متحده عربی تولید نفت خود را برای جبران کسری عرضه نفت توسط ایران و ونزوئلا بیشتر کرده‌اند.

همزمان هفته پیش اداره اطلاعات انرژی آمریکا در گزارشی به چشم‌انداز کوتاه مدت بازار انرژی پرداخته است و برآورد خود از قیمت دو شاخص نفت خام "وست تگزاس اینترمدیت" و "برنت" را ارائه کرده است.

در این گزارش پیش بینی میانگین قیمت برای هر دو شاخص نفتی در سال‌های ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ افزایش یافته است.

اداره اطلاعات انرژی آمریکا میانگین قیمت شاخص نفت خام برنت در سال ۲۰۱۸ میلادی را ۷۴ دلار و ۴۳ سنت اعلام کرده.

در سال ۲۰۱۹ میانگین قیمت نفت خام برنت با افزایش نسبت به سال قبلی ۷۵ دلار و ۶ سنت اعلام شده.

در گزارش این سازمان به افزایش اخیر قیمت نفت در پی نگرانی‌ها از کاهش عرضه نفت ایران اشاره شده و گفته شده نگرانی‌هایی درباره جبران کاهش عرضه نفت ایران و ونزوئلا توسط اعضای اوپک، عربستان و روسیه وجود دارد.

بر همین اساس متوسط قیمت نفت برنت در سه ماهه آخر سال جاری میلادی (۲۰۱۸) حدود ۸۱ دلار در هر بشکه تخمین زده شده است.

نگاه ایران به نفت گران و دور زدن تحریم‌ها

گزارش‌های اخیر که حکایت از افزایش قیمت نفت در پی کاهش عرضه نفت ایران در بازار دارند، چشم انداز مثبتی برای بازار نفت دست‌کم در کوتاه مدت ترسیم نکرده‌اند.

بهمین دلیل افزایش قیمت نفت شاید مرهمی بر زخم صنعت نفت ایران در ماه‌های پیش رو باشد.

اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس جمهور ایران صراحتا به افزایش قیمت نفت در بازارهای جهانی اشاره کرده است و از آن استقبال کرده است.

او گفته: "رییس جمهوری آمریکا فکر می کند سعودی‌ها و دیگر کشورها قادرند با جایگزینی نفت ایران، نگذارند بهای نفت افزایش یابد اما می بینید با اینکه هنوز به موعد اعمال تحریم ها نرسیده‌ایم، نفت ایران به بشکه ای بالای ۸۰ دلار رسیده است یعنی اگر نصف نفت گذشته را صادر کنیم، به همان میزان درآمد خواهیم داشت."

آقای جهانگیری همچنین گفته: "آمریکایی ها با اینکه ادعا کرده اند می خواهند صادرات نفت ایران را به صفر برسانند، نمی‌توانند این کار را انجام دهند زیرا روش های مختلفی برای این کار پیدا شده و فعالان بخش خصوصی و شرکت های داخلی به میدان آمده‌اند."

منظور او از بخش خصوصی، طرح عرضه نفت خام در رینگ صادراتی بورس انرژی است که اواخر شهریور ماه در شورای عالی هماهنگی اقتصادی، به ریاست حسن روحانی، رئیس جمهور ایران تصویب شد.

هدف از این طرح آن است که بخش خصوصی نفت را در بورس بخرد و آن را صادر کند؛ هر چند جزئیاتی برای مقابله با تحریم‌های آمریکا و مکانیزم صادرات این کالا در پی این تحریم‌ها اعلام نشد.

اوایل مهر ماه بیژن زنگنه، وزیر نفت ایران گفت در عرضه "آزمایشی و محدود" نفت در بورس هشتاد درصد تسویه‌ها ارزی خواهد بود؛ با اجرای این طرح بخشی از ارز خانگی به بورس خواهد آمد.

عده‌ای معتقدند دور زدن تحریم‌های نفتی آمریکا به این طریق تا حد زیادی امکان پذیر نیست چون از دید آمریکا فرقی نمی‌کند که این صادرات با چه مکانیزمی صورت گیرد.

یکی دیگر از مواردی که معاون اول رئیس جمهور ایران به آن اشاره کرده دور زدن مجدد تحریمهاست؛ اقدامی که ایران با آن بیگانه نیست.

اسحاق جهانگیری گفته: " این موضوع عجیبی نیست که کشورهایی که تحریم می‌شوند به دنبال راهکارهایی برای دور زدن تحریم ها باشند."

معاون اول رئیس جمهور ایران همچنین گفته: "آمریکایی ها باید بدانند کشوری که مورد تحریم قرار می‌گیرد، راهکارهایی را پیدا می کند که بتواند در این مسیر موفق شود."

در زمان تحریم‌های نفتی ایران در دوران ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد، ایران البته از روش‌هایی برای دور زدن تحریم‌ها استفاده می‌کرده است اما مشتریان اصلی ایران هند و چین بودند که معامله با آنها بی دردسر نبود.

در زمان تحریم‌های دوران محمود احمدی نژاد، هند پول نفت ایران را دو قسمت می‌کرد؛ بخشی را به حساب یورویی و بخشی را به حساب روپیه واریز می‌کرد.

پولی که به حساب یورویی واریز می‌شد، توقیف می‌شد چون ایران نمی‌توانست با آن خرید کند؛ ایران از پولی که در حساب روپیه قرار داشت باید از هند و به قیمت‌هایی که آنها می‌گفتند کالای هندی می‌خرید.

یکی دیگر از اتفاقاتی که ایران به آن چشم دارد اعطای معافیت‌های موردی توسط آمریکا در مورد خریداران نفت ایران است.

مقام‌های آمریکایی، از جمله مایک پومپئو وزیر امور خارجه، اخیرا از امکان اعطای معافیت از تحریم خبر داده بودند.

بعضی منابع در دولت آمریکا می‌گویند که واشنگتن این معافیت‌ها را به شرطی به کشورهای دیگر می‌دهد که آنها نشان دهند خرید نفتشان از ایران به طور قابل ملاحظه‌ای پایین می‌آید.

هفته پیش و با اعلام بررسی اعطای معافیت موردی برای بعضی مشتریان نفتی توسط آمریکا قیمت نفت در بازارهای جهانی که بالا رفته بود، کمی کاهش یافت.

بخشی از علت این کاهش قیمت، تغییر در انتظار بازار بود؛ به این معنی که ممکن است ایران بتواند بخشی از نفت خود را حتی بعد از اعمال تحریم‌های یکجانبه آمریکا صادر کند و قسمتی از کاهش عرضه نفتی ایران به بازار جبران شود.