بی‌سوادی، چالش بزرگ پایتخت جهانی کتاب

گینه‌ای‌ها قول معروفی دارند که می‌گوید: "اگر بخواهی پولت را مخفی کنی و کسی آن را ندزدد، بهترین راه، گذاشتن پول لای کتاب است، چون هیچ کس سراغ کتاب نمی‌رود!" اما شاید بتوان گفت که با نامگذاری شهر کوناکری، پایتخت گینه، به عنوان "پایتخت جهانی کتاب" در سال ۲۰۱۷، و اجرای برنامه‌هایی در این زمینه، این روزها کمتر کسی در گینه‌، کتاب را مخفی‌گاه امنی برای پول بداند.

در ژوئن دو سال پیش، زمانی که شهر کوناکری از سوی کمیته‌ای در سازمان علمی، فرهنگی و آموزشی ملل متحد (یونسکو) به عنوان "پایتخت جهانی کتاب" در سال ۲۰۱۷ انتخاب شد، ارینا بوکووا، دبیرکل یونسکو با تأکید بر "اهمیت حیاتی کتاب، آموزش و مطالعه" گفت: "سرمایه‌گذاری بزرگ جمهوری گینه در گسترش صنعت کتاب و سوادآموزی، نشان‌دهنده نگاه روشن این کشور به فرهنگ و آموزش به عنوان نیروی محرک توسعه است و یونسکو با جدیت از این تلاش‌ها حمایت می‌کند."

"پایتخت جهانی کتاب" چیست؟

هر سال سازمان علمی، فرهنگی و تربیتی ملل متحد (یونسکو) و سه سازمان بین‌المللی دیگر در حوزه صنعت نشر کتاب، شامل اتحادیه بین‌المللی ناشران (IPA)، فدارسیون بین‌المللی کتابفروشان (IBF) و فدارسیون بین‌المللی انجمن‌ها و مؤسسات کتابخانه‌ای (IFLA) از میان شهرهای مختلفی که نامزدی خود را اعلام کرده‌اند، پایتخت جهانی کتاب را برای مدت یک سال انتخاب می‌کنند.

این مدت از روز ۲۳ آوریل، روز جهانی کتاب و کپی‌رایت آغاز شده و تا ۲۲ آوریل سال بعد، به مدت دوازده ماه ادامه دارد.

بیشتر بخوانید:

اجرای ابتکار "پایتخت جهانی کتاب" در سال ۲۰۰۱ با انتخاب شهر مادرید آغاز شد و پس از آن، شهرهای اسکندریه (مصر)، دهلی‌نو (هند)، آنور (بلژیک)، مونترال (کانادا)، تورین (ایتالیا)، بوگوتا (کلمبیا)، آمستردام (هلند)،‌بیروت (لبنان)، لیوبلیانا (اسلوونی)، بوئنوس آیرس (آرژانتین)، ایروان (ارمنستان)، بانکوک (تایلند)، پورت هارکورت (نیجریه)، اینچئون (کره جنوبی) و ورشو(لهستان) به ترتیب در سال‌های ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۶ پایتخت جهانی کتاب بودند.

همچنین شهر آتن پایتخت یونان به عنوان پایتخت جهانی کتاب در سال ۲۰۱۸ انتخاب شده است.

در این دوره یک ساله، سازمان‌های مختلف در حوزه کتاب برنامه‌هایی را با هدف گسترش صنعت نشر و ترویج کتابخوانی برگزار می‌کنند.

به عنوان نمونه، در سال ۲۰۰۷، زمانی که بوگوتا به عنوان پایتخت جهانی کتاب انتخاب شده بود، جشنواره سالانه ادبیات و هنرهای های (Hay Festival) که در شهر Hay-on-Wye در ولز برگزار می‌شود، با همکاری یونسکو، طرحی را با نام "بوگوتا ۳۹" به اجرا گذاشت.

در این طرح ۳۹ نویسنده آمریکای جنوبی انتخاب شدند و آثار آنان در پایتخت جهانی کتاب معرفی شد. موفقیت این طرح موجب شد که سه سال بعد، طرح مشابهی با نام "بیروت ۳۹" درباره نویسنده جهان عرب و در سال ۲۰۱۴ طرح مشابه دیگری با نام "آفریقا ۳۹" برای معرفی نویسندگان آفریقای سیاه در پورت هارکورت (نیجریه) اجرا شود.

کوناکری، هفدهمین پایتخت جهانی کتاب

کوناکری، هفدمین شهر جهان، سومین شهر آفریقا و اولین شهر آفریقای فرانسوی‌زبان است که عنوان پایتخت جهانی کتاب را از آن خود می‌کند.

دولت گینه از چند ماه پیش، فعالیت‌هایی را برای تدارک و آماده‌سازی شهر کوناکری به عنوان پایتخت جهانی کتاب آغاز کرد؛ از نظافت خیابان‌های پایتخت گرفته، تا نصب بیلبوردها با شعارهایی درباره کتاب و کتابخوانی: "بخوانیم برای بهتر فهمیدن و کامل شدن"، "پایتخت جهانی کتاب، یک افتخار" و "تمام لذت‌ها در مطالعه".

همچنین پوسترهایی از نویسندگان معروف آفریقایی مثل لئوپولد سدار سنگور، شاعر سنگالی، احمدو همپاته با، نویسنده اهل کشور مالی، احمدو کوروما، نویسنده اهل ساحل عاج و به ویژه نویسندگان گینه‌ای، نظیر ویلیامز ساسین، تییرنو موننیمبو، برنده جایزه رونودو در سال ۲۰۰۸ و کامارا له، نویسنده رمان مشهور "کودک سیاه" و برنده جایزه ادبی شارل وییون، بر دیوارهای شهر ساحلی کوناکری دیده می‌شود.

مراسم رسمی آغاز فعالیت‌های کوناکری به عنوان پایتخت جهانی کتاب نیز، روز یکشنبه ۲۳ آوریل، با حضور الفا کندی، رئیس جمهوری گینه و چند شخصیت جهان فرهنگ در محل نمایشگاه‌های این شهر برگزار شد.

رئیس جمهوری گینه با اشاره به برنامه‌هایی که در این زمینه تا آوریل ۲۰۱۸ تدارک دیده شده، گفت که این برنامه‌ها بیش از آن که تشریفاتی باشد، برای ۲.۵ میلیون ساکن شهر کوناکری و همچنین همه ۱۲ میلیون جمعیت کشور گینه اهمیت دارد. او تأکید کرد: "انتخاب شهر کوناکری به عنوان پایتخت جهانی کتاب، فرصتی تاریخی به مردم ما هدیه کرده تا نوزایش فرهنگی خود را آغاز کنند و جایگاه گذشته خود را در عرصه فرهنگ آفریقا بازیابند."

در نمایشگاهی که به همین مناسبت برپا شده، بخش‌هایی نیز به نمایش کتاب به زبان‌های محلی آفریقا اختصاص داده شده است.

بی‌سوادی، مهم‌ترین چالش

انتخاب شهر کوناکری به عنوان پایتخت جهانی کتاب در حالی است که بنا بر اعلام رسمی وزارت آموزش گینه، تنها ۳۵ تا ۴۰ درصد مردم این کشور باسواد هستند و این تعداد نیز، به غیر از کتابهای درسی، چندان مطالعه نمی‌کنند.

مامادو بایلو دیالو، رئیس انجمن کتابفروشان گینه معتقد است که یک گینه‌ای چندان علاقه‌مند مطالعه نیست.

لامین کامارا، رئیس انجمن نویسندگان گینه نیز ابراز امیدواری می‌کند که انتخاب کوناکری به عنوان پایتخت جهانی کتاب، به کاهش میزان بی‌سوادی در گینه بیانجامد. او در این زمینه دولت را متهم می‌کند و می‌گوید "گینه در این زمینه نسبت به کشورهای مشابه عقب‌تر است. ما باید علاوه بر زبان فرانسه به زبان‌های ملی نیز در آموزش توجه کنیم."

رئیس انجمن نویسندگان گینه می‌گوید که هنوز مدارس گینه کتابخانه ندارند و حتی اگر جوانان این کشور میل به مطالعه داشته باشند، زیرساخت‌هایی در این زمینه وجود ندارد. او خواستار تصویب یک سیاست جامع از سوی دولت در حوزه کتاب است تا هر شهروند گینه‌ای با هر درآمدی، به این کالای فرهنگی دسترسی داشته باشد.

با این حال دولت گینه برنامه‌های مختلفی را برای علاقه‌مند کردن مردم این کشور به مطالعه کتاب در نظر گرفته است؛ از برگزاری کنفرانس‌های مختلف درباره کتاب و دعوت از نویسندگان خارجی گرفته، تا توزیع کتاب و جزوه در مدارس و دانشگاه‌ها.

همچنین بزرگداشت‌ نویسندگان گینه‌ای همچون فودبا کئیتا، ابراهیما بابا کاکه و جبرئیل تمسیر نیان در شهرهای مختلف این کشور برگزار می‌شود.

نشر الکترونیک، راه‌حل؟

دولت گینه قصد دارد با اجرای یک پروژه هفت میلیون یورویی، چندین کتابخانه و همچنین مراکزی برای مطالعه در هر محله شهر کوناکری تأسیس کند.

اما در شرایطی که صنعت نشر کتاب چندان در گینه پیشرفته نیست، کارشناسان امیدوارند که با توسعه نشر الکترونیکی، نسل جدید این کشور را با کتاب مأنوس کنند. دولت در این زمینه در نظر دارد یک کتابخانه دیجیتالی راه‌اندازی کند.

در یکی از غرفه‌های نمایشگاه کوناکری با عنوان "خواندن با تلفن‌های همراه هوشمند" به بازدیدکنندگان توضیح داده می‌شود که چگونه کتاب‌های الکترونیک را حتی به صورت مجانی دانلود کنند.

بر اساس آمار دولت گینه، ۹۹ درصد مردم این کشور در سال ۲۰۱۵ دارای تلفن همراه بودند، اما هنوز فقط یک چهارم گینه‌ای‌ها به اینترنت دسترسی دارند.

فیرمین ماتوکو، مدیرکل آفریقای یونسکو، می‌گوید که کوناکری امیدوار است که در زمینه کتاب، همان جایگاهی را در عرصه فرهنگ قاره آفریقا به دست بیاورد که شهر آواگادوگو در بورکینافاسو با برگزاری جشنواره فیلم آفریقا و شهر برازاویل در جمهوری کنگو با برگزاری جشنواره موسیقی محلی آفریقایی به دست آورده‌اند.