قرارگاه سپاه برای مقابله با گرانی؛ میدان مشق یا رزم؟

در آستانه سالگرد اعتراض‌های آبان‌ماه سال گذشته، گرانی‌ها از گوشت و مرغ و گوجه تا پوشاک بچه، باعث شده آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران برای چندمین بار از افزایش قیمت‌ها انتقاد کند و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی برای تحقق خواسته فرمانده کل قوا وارد عمل شود.

سپاه با تشکیل قرارگاه ۱۷ربیع می خواهد افزایش قیمت‌ها را کنترل کند و سر و سامانی به گرانی‌های بی رویه بازار خرید و فروش بدهد.

نام قرارگاه از روز سخنرانی آیت‌الله خامنه ای در هفدهم ربیع الاول به مناسبت تولد پیامبر اسلام گرفته شده و قرارگاه هم از وزرای جهاد کشاورزی، صمت، دادگستری، دادستان کل کشور و دستگاه های نظارتی و امنیتی تشکیل شده است.

رهبر ایران روز سه‌شنبه گذشته گفت با وجود اجناس در بازار و انبار "گرانی‌های اخیر واقعاً توجیهی ندارد و مسوولان باید با هماهنگی و جدیت این دشواری‌ها را از زندگی مردم بردارند "و "وزارت صمت، هم مسئولین تعزیرات، هم بسیج، هم بعضی از دستگاه‌های دیگری که مرتبط با قضیه هستند، [مثل] گمرک و دیگران، با همدیگر همکاری کنند و این مشکل را از جلوی پای مردم بردارند".

او در دهم مردادماه امسال هم از افزایش قیمت ها انتقاد کرده بود و به طور مشخص درباره افزایش قیمت ارز گفته‌بود " اینکه ارز افسار پاره کند و قیمتش روزبه‌روز بالاتر رود اصلا قابل قبول نیست والبته در گزارشاتی که دریافت کرده‌ام این ماجرا بیش از اینکه دلایل اقتصادی داشته باشد دلایل امنیتی سیاسی دارد."

گرانی و اعتراض های خیابانی

به نظر نمی‌رسد رهبر حکومت ایران نگران شرایط سیاسی کشور باشد اما تاکیدها و توصیه‌های او درباره اقتصاد مقاومتی نشان می‌دهد او در این زمینه نگرانی جدی دارد و گرانی و ادامه افزایش قیمت‌ها می‌تواند تبدیل به پاشنه‌آشیل حکومتش شود زیرا با اقشاری روبروست که فقیر و ناتوان شده‌اند و اعتمادی به بهبود شرایط اقتصادی ندارند و شرایط بروز ناآرامی و زد وخوردهای خیابانی در آنها وجود دارد.

آیت‌الله علی خامنه‌ای در سه سال اخیر دو بار تجربه اعتراض این قشر از مردم را دارد. آبان‌ماه سال گذشته با افزایش قمیت بنزین، ایران شاهد راهپیمایی و اعتراض‌های گسترده در سراسر کشور بوده. چنانکه مقام های رسمی اعلام کرده‌اند بیش از صد شهر صحنه اعتراض‌های خیابانی و درگیری بود. شمار و اسامی کشته‌ها و زخمی‌ها به طور رسمی اعلام نشد اما با فشار رسانه‌ها و افکار عمومی وزیر کشور حدود کشته ها را اعلام کرد و در نهایت در حالی که انتظار می‌رفت شورای عالی امنیت ملی آمار دقیق را اعلام کند، رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس دهم اعلام کرد ۲۳۰ نفر کشته و دو هزار نفر زخمی شده ‌اند.

اما سازمان عفوبین الملل شمار کشته‌ها را ۳۰۴ نفر، سایت کلمه ۶۳۱ نفر و خبرگزاری رویترز هزار و ۵۰۰ نفر اعلام کرد و گفته می شود حدود هشت هزار نفر هم بازداشت شدند.

در جریان اعتراض‌های دی‌ماه ۹۶ هم راهپیمایی‌ها با "نه به گرانی" آغاز شد در این راهپیمایی‌ها که از مشهد شروع شد و به شهرهای دیگر کشیده شد، مردمی در خیابان‌ها حضور داشتند که از فقر و بیکاری، گرانی و فساد حکومتی به ستوه آمده‌ بودند.

اعتراض‌های اخیر نشان داد جنس اعتراض و قشر معترضان در خیابان‌ها، با معترضان سال‌های انتخابات ۸۸ و حادثه کودی دانشگاه در تیرماه ۷۸ تفاوت دارد و اعتراض به گرانی می‌تواند خیلی سریع مثل انبار باروت فراگیر و سراسری شود.

استقبال سازمان تعزیرات از ورود بسیج

خبر تشکیل قرارگاه ۱۷ ربیع را فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد. سایت خبری سپاه نیوز از قول حسین سلامی گفت این قرارگاه با هدف کنترل قیمت‌ها تشکل شده است و قرار است بسیج در نظارت و بازرسی وهمچنین عرضه مستقیم کالا نقش داشته ‌باشد. فرمانده سپاه پاسداران گفته در این جلسه سازوکار مشارکت همه نهادها برای کنترل زودهنگام و موثر قیمت‌هایی که بی رویه بالا رفته بررسی شده ‌است و از همین فردا، تمامی تصمیمات عملیاتی می‌شود اما نگفته این تصمیمات "زودهنگام" و "موثر" چیست.

ورود سپاه پاسداران به زمینه های نظارتی در حالی صورت می‌گیرد که سازمان تعزیزات حکومتی که زیر مجموعه وزارت دادگستری است، به عنوان یک مرجع اختصاصی رسیدگی به تخلفات اقتصادی، صنفی و بهداشتی معرفی می شود. این سازمان در سال ۶۲ با هدف مبارزه با گرانفروشی و احتکار شکل گرفت و براساس مصوبه مجمع تشخیص مصلحت نظام در سال ۷۳ همه امور تعزیرات حکومتی در بخش دولتی و غیر دولتی، اعم از بازرسی و نظارت، رسیدگی و صدور حکم قطعی و اجرای آن به دولت محول شده و مبارزه با قاچاق کالا و ارز هم سال های بعد به وظایف این سازمان اضافه شد.

در کنار سازمان تعزیرات حکومتی چندین سازمان و نهاد دیگر هم در تنظیم اوضاع اقتصادی نقش دارند، از جمله شورای عالی هماهنگی اقتصادی سران قوا، ستاد هماهنگی اقتصادی دولت، و ستاد تنظیم بازار کشور.

سپاه پاسداران و گرانی‌ها

با وجود چندین سازمان‌ و ستادهای مختلفی که بازار تولید، توزیع و مصرف کشور را دراختیار دارند، قیمت‌ها از یک طرف بالا می رود و از طرف دیگر قشر محروم هم متناسب با افزایش تورم، قدرت خریدشان کمتر و کمتر می شود. در شرایطی که قیمت‌ها به قول آقای خامنه‌ای افسار پاره کرده‌اند و دولت قادر به مهار گرانی نیست، سپاه پاسداران و بسیج چه نقشی می‌توانند در کنترل قیمت‌ها داشته باشد؟

درخواست رهبر ایران برای ورود بسیج و یک سازمان نظامی برای کنترل بازار و گرانی‌ها، بیش از هر چیز به معنای امنیتی کردن یا امنیتی شدن مقوله گرانی‌ها برای حکومت است.

سپاه پاسداران وظیفه اصلی خودش را حفظ "انقلاب اسلامی" می‌داند و در اعتراض‌های سال‌های گذشته از جمله آبان‌ماه ۹۸ و دی‌ماه ۹۶ نقش کلیدی در فروکش کردن آتش خشم معترضان داشت و حالا می‌خواهد به نوعی در پیشگیری از بروز ناآرامی‌های احتمالی آینده نقش داشته‌ باشد. به عبارت دیگر، وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دست‌اندرکار به نوعی با هدایت و سیاست‌های قرارگاه ۱۷ ربیع حرکت خواهند کرد و نقش محوری دولت- به دلیل ناتوانی در کنترل بازار یا دلایل دیگر-به قرارگاه و ستادی واگذار می‌شود که سپاه‌ پاسداران مرکزیت آن را برعهده دارد.

جواد کریمی‌قدوسی، نماینده اصولگرای مجلس گفته است با اقتصاد افسار گسیخته چاره‌ای نیست جز آن که به ستون محکم سپاه رام شود. او اضافه کرده که در دولت سازندگی هم سپاه برای کنترل قیمت‌ها وارد بازار شد.

با وجود استقبال سازمان تعزیزات حکومتی از ورود بسیج به برخورد با گرانفروشی و احتکار، جایگاه حقوقی و قانونی این قرارگاه مشخص نیست، دولت هم مشخص نکرده که آیا با تشکیل چنین قرارگاهی موافق است و آیا حاضر است وظایف قانونی‌اش را واگذار کند یا نه.

فعلا با توجه به نتایج انتخابات آمریکا، شرایط اقتصادی ایران ممکن است باثبات‌تر شود اما قیمت‌های نجومی کالاها می‌تواند برای هر دولت و حکومتی نگران‌کننده ‌باشد.