چرا مقام‌های ایرانی در واکنش به کشتن قاسم سلیمانی فقط بر 'انتقام' تاکید می‌کنند؟

پس از آن که آمریکا با حمله‌ای پهپادی قاسم سلیمانی، فرمانده شاخه برون‌مرزی سپاه پاسداران را در عراق کشت، مقام‌های ایرانی، از شخص آیت‌الله علی خامنه‌ای، تا فرماندهان نظامی و دیپلمات‌های ارشد، بر "انتقام" و "تلافی" حمله آمریکا تاکید کرده‌اند.

دو مقام ارشد گفته‌اند پیامی که آمریکا از طریق سوئیس به ایران فرستاده این بوده که واکنش ایران به این حمله "متناسب" باشد.

مقام‌های مختلف، از جمله مجید تخت روانچی، سفیر ایران در سازمان ملل، گفته‌اند که ایران خود درباره زمان، مکان و چگونگی واکنش تصمیم خواهد گرفت. آقای روانچی هم تاکید کرده است که ایران برای "انتقام" عمل خواهد کرد.

مصاحبه روز شنبه مجتبی ذوالنور، رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس ایران، تا حدی روشن می‌کند که چرا موضع مقام‌های ایرانی، دست کم تاکنون، بر "انتقام" بوده است.

آقای ذوالنور گفته: "هدف ما صرفا انتقام است و قصد جنگ نداریم."

نکته قابل توجه این است که این مضمون، یعنی آغاز نکردن جنگ، در حرف‌های دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا هم بود.

آقای ترامپ در سخنرانی خود پس از صدور دستور کشتن فرمانده ایرانی گفت: "این حمله برای جلوگیری از جنگ بود، نه شروع آن."

مجتبی ذوالنور هم روز شنبه به تسنیم گفته است: "ما هیچ‌ وقت شروع‌کننده جنگی نیستیم، بلکه پاسخ را متناسب با جنایت دشمن می‌‌‌دهیم، لذا ما هیچ‌وقت آغازکننده جنگ نبوده و هیچ علاقه‌ای به جنگی نیز نداریم."

آقای ذوالنور، که پیشتر جانشین نماینده ولی فقیه در سپاه بود، گفته است واکنش ایران به آمریکا "احساسی و هیجانی" نخواهد بود.

سخنگوی ستادکل نیروهای مسلح ایران هم گفته ایران عجله‌ای برای تلافی ندارد.

ابوالفضل شکارچی گفته: "آمریکایی‌ها باید بدانند که ایران در پاسخگویی حتما عجله نخواهد کرد. ما حتما فکر می‌کنیم و یک برنامه‌ریزی خواهیم کرد که با حوصله پاسخ این اقدام تروریستی را در آینده به‌شکل کوبنده و پرقدرت بدهیم."

به این ترتیب به نظر می‌رسد مقام‌های ایرانی برای انجام یک اقدام نظامی تلافی‌جویانه عجله‌‎ای ندارند و در عین حال نسبت به خطر شروع یک جنگ تمام عیار با آمریکا نیز محتاطند.

در نیمه بهار سال جاری خورشیدی، که آمریکا نیروهایش در منطقه را تقویت کرد و چند نفتکش هم در خلیج فارس و دریای عمان مورد حمله قرار گرفت، آیت‌الله خامنه‌ای گفت: "جنگ نخواهد شد، مذاکره نخواهیم کرد."

آقای خامنه‌ای تنها دو روز قبل از کشته شدن قاسم سلیمانی هم موضع مشابهی را تکرار کرد و گفت: "ما هرگز کشور را به سمت جنگ نمی‌بریم." او البته هشدار داد که در صورت تحمیل جنگ از طرف دیگر "با قدرت تمام مقابل آنها می‌ایستیم."

دست کم دو مقام ایرانی می‌گویند آمریکا به ایران پیغام داده که در پاسخ به کشتن قاسم سلیمانی "واکنش متناسب" نشان بدهد.

روز جمعه و ساعاتی پس از کشته شدن قاسم سلیمانی کاردار سوئیس به عنوان حافظ منافع آمریکا در تهران دو بار به وزارت خارجه ایران رفت تا پیام آمریکا را به مقام‌های ایرانی منتقل کند و پاسخ ایران را بگیرد.

سرتیپ علی فدوی، جانشین فرمانده سپاه، گفته است آمریکایی‌ها "به روش دیپلماسی و غیره متوسل شدند و حتی گفتند اگر می‌خواهید انتقام بگیرید، متناسب با کاری که ما کردیم، انتقام بگیرید."

احمد خاتمی، عضو هیات رئیسه خبرگان رهبری نیز به طور مشابهی گفته آمریکایی‌ها "پیغام دادند همان طور که انجام داده‌ایم انتقام بگیرید."

سخنگوی وزارت خارجه آمریکا جمعه شب حاضر نشد به بی‌بی‌سی فارسی درباره محتوای پیام‌های رد و بدل شده با ایران توضیحی بدهد.

علی فدوی درباره پیام آمریکا گفته که "آنها نمی‌توانند چیزی را تعیین کنند" و احمد خاتمی هم می‌گوید مقام‌های وزارت خارجه ایران به آمریکا گفته‌اند "هر طور که بخواهیم انتقام می‌گیریم."

محمدجواد ظریف، وزیر خارجه ایران، روز جمعه بدون بیان محتوای پیام آمریکا گفت که ایران به این پیام "گستاخانه" پاسخ مناسب داده است.

مجید تخت‌روانچی، معاون پیشین آقای ظریف و نماینده کنونی ایران در سازمان ملل هم هرچند که حمله آمریکا را "اعلان جنگ" خوانده، گفته ایران اقدام آمریکا را در زمان و مکانی که تشخیص بدهد "انتقامی سخت" خواهد گرفت.

مقام‌‎های ایرانی پیش از این هم در مواردی دیگر از عبارت "واکنش در زمان و مکان مناسب" استفاده کرده‌اند. در مواردی چون حملات پیاپی اسرائیل به اهداف ایرانی در سوریه، واکنش‌ قابل ملاحظه‌ای از طرف ایران گزارش نشد، اما ایران در مواردی چون توقیف نفتکش ایرانی در جبل‌الطارق مقابله به مثل کرده است.

هرچند کشته شدن فرمانده‌ای به بلندپایگی قاسم سلیمانی در حمله‌ مستقیم آمریکا بی‌سابقه است، اما به نظر می‌رسد مقام‌های ارشد ایرانی در اظهارنظرهای فعلی خود این موضع را برجسته کرده‌اند که می‌خواهند در پاسخ به چنین ضربه‌ای اقدامی تلافی‌جویانه داشته باشند که پیامدهایش محدود و قابل کنترل خواهد بود؛ همان طور که دونالد ترامپ هم با بیان اینکه جنگ را شروع نکرده، خواسته پیامدهای کشتن قاسم سلیمانی را محدود کند.

در این میان مشخص نیست که از یک سو ایران چه اقدامی را انتقامی در خور می‌داند و از سوی دیگر چه چیزی برای آمریکا واکنش متناسب تلقی خواهد شد. به این ترتیب همان طور که ایران می‌گوید آمریکا با هدف گرفتن قاسم سلیمانی دچار "خطای محاسباتی" شده، آمریکا هم واکنش احتمالی ایران را عبور از خط قرمز بداند و تاکید مقام‌های دو طرف بر آغاز نکردن جنگ نتواند مانع از یک جنگ تمام عیار شود.