وعده انتخاباتی؛ پرداخت ماهانه ۲۵۰ هزار تومانی بیکاران چقدر عملی است؟

با شروع تبلیغات ریاست جمهوری، محمد باقر قالیباف شهردار تهران و ابراهیم رئیسی تولیت آستان قدس رضوی، ضمن حمله به اقدامات دولت حسن روحانی، برای جلب نظر رای دهندگان وعده‌های درباره بهبود وضعیت اشتغال داده‌اند.

محمد باقر قالیباف که برای سومین بار نامزد انتخابات ریاست جمهوری شده، ابتدا وعده کرده بود که یارانه‌ها را سه برابر خواهد کرد اما به تازگی اعلام کرده که به بیکاران ماهانه ۲۵۰ هزار تومان به عنوان "کارانه" پرداخت خواهد کرد.

ابراهیم رئیسی دیگر نامزد انتخابات گفته که نرخ بیکاری باید از ۱۲ درصد به هشت درصد برسد و "امکان ایجاد شغل مناسب مطابق با کرامت جوانان فراهم است، این مهم، تلاش، مدیریت جهادی و چشم نداشتن به دست بیگانگان را می‌خواهد."

به گفته آقای رئیسی بنابر برنامه ششم توسعه که امسال شروع شده "باید سالی حداقل یک تا یک و نیم میلیون کار ایجاد شود."

بیکاران رسمی و غیر رسمی

آمار سال گذشته مرکز آمار ایران نشان می‌دهد که بیشتر از سه میلیون و ۲۰۰ هزار نفر در ایران بیکارند و نزدیک به همین تعداد نیز اشتغال ناقص دارند و به این ترتیب تعداد بیکاران به حدود شش میلیون نفر می‌رسد.

سالانه نیز بین یک تا یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفر نیز به تعداد افراد جویای کار اضافه می‌شود بنابر این حتی اگر دولت آینده سالی یک میلیون شغل هم ایجاد کند، تنها قادر به پاسخگویی جوانانی است که تازه وارد بازار کار می‌شوند.

با این روند تعداد بیکاران دستکم در حد سه میلیون نفر باقی خواهد ماند. حال اگر طرح آقای قالیباف اجرا شود، چه میزان بودجه نیاز دارد؟

یک حساب سر انگشتی نشان می‌دهد که اگر دولت آینده بخواهد به سه میلیون و ۲۰۰ نفر ماهی ۲۵۰ هزار تومان بدهد هر ماه حداقل ماهانه ۸۰۰ میلیارد تومان بودجه نیاز دارد. این رقم در طول سال به ۹ هزار و ۶۰۰ میلیارد تومان می‌رسد.

آقای قالیباف وعده کرده که پنج میلیون شغل در چهار سال آینده ایجاد کند که آقای جهانگیری معاون اول رئیس جمهور و یکی از نامزدهای انتخابات در پاسخ گفته" "ظرفیت اقتصاد مشخص است که چه مقدار شغل می توان ایجاد کرد بنابر این کسی که بگوید چند میلیون شغل ایجاد می‌کنم، معلوم است که می‌خواهد مردم را فریب بدهد."

آقای جهانگیری گفته "برخی می‌گویند و شعار می‌دهند که می‌خواهند این میزان شغل ایجاد کنند. این برادر عزیز یا شغل ایجاد نکرده یا عدد و رقم متوجه نمی‌شود."

در مقابل آقای قالیباف گفته که سامانه‌ای ملی به نام "کارانه" ایجاد می‌کند و بیکاران با ثبت نام در آن تا پیدا کردن شغل مبلغی را ماهیانه به عنوان حق کارانه دریافت می‌کنند.

مقایسه آمارهای بیست سال گذشته نشان می‌دهد که تعداد بیکاران به صورت میانگین بیشتر از دو و نیم میلیون نفر بوده است و تنها در سال‌های ۱۳۸۹ و ۱۳۹۵ این رقم به بالای سه میلیون و ۲۰۰ هزار نفر رسیده است.

سرعت کند ایجاد شغل

بنابر آمارهای رسمی، در سال ۱۳۷۶ وقتی دولت محمد خاتمی به قدرت رسید کل شاغلان کشور ۱۴ میلیون و ۹۰۰ هزار نفر بوده است و در پایان هشت سال ریاست جمهوری آقای خاتمی به تعداد شاغلان نزدیک به پنج میلیون نفر اضافه شد و آمار آن به ۲۰ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر در سال ۱۳۸۴ رسید.

اما بعد از آن در پایان دوره هشت ساله محمود احمدی نژاد این رقم تقریبا ثابت ماند در حالی که بین شش تا هفت میلیون نفر به جمعیت در سن کار اضافه شد اما تغییری در تعداد شاغلان کشور ایجاد نشد.

گزارش‌ها نشان می‌دهد که در پایان سال گذشته تعداد شاغلان بیشتر از ۲۲ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر بوده است.

نرخ مشارکت اقتصادی هم که در پایان دولت محمد خاتمی به ۴۱ درصد رسیده بود در پایان دولت محمود احمدی نژاد به به ۳۷.۴ درصد کاهش یافت یعنی در سال ۱۳۸۴ تعداد کسانی که در بازار کار شاغل یا دنبال کار بوده اند بیشتر بوده اما در سال ۱۳۹۲، بخشی از جمعیت احتمالا به دلایل بیکاری یا ناامید شدن از پیدا کردن شغل، از بازار کار خارج شده‌اند.

در مهر ماه سال گذشته مرکز پژوهش‌های مجلس افزایش جمعیت غیر فعال و روند افزایشی جمعیت جوان و تحصیلکرده را " هشداری جدی برای بروز انواع مختلفی از نابسامانی‌های اجتماعی" ارزیابی و در گزارشی تاکید کرده بود "تداوم این وضعیت بازار کار کشور، دو نتیجه محتوم گسترش فقر و افزایش نابسامانی‌‍‌های اجتماعی مانند افزایش اعتیاد، طلاق، جرم و ... را در پی دارد."

از بودجه شهرداری و تا بودجه دولت

بودجه سالانه شهرداری تهران، حدود ۲۰ هزار میلیارد تومان است ولی بخش عمده‌ای از بودجه عمومی دولت، خرج حقوق کارمندان آن می‌شود و دولت حتی به همین اندازه هم سالانه نمی‌تواند خرج پروژه‌های عمرانی کند.

بودجه عمرانی دولت سالانه بیشتر از دو برابر این رقم است اما به دلیل کسری بودجه، هر ساله دولت ناچار می‌شود تا بخشی از این بودجه را صرف پرداخت حقوق کارکنان دولت و بازنشستگان کند که بیشتر از دو سوم بودجه عمومی دولت را تشکیل می‌دهد.

آقای قالیباف می‌گوید حجم بودجه جاری دولت را که در چهار سال اخیر از ۱۰۴ هزار میلیارد تومان به ۲۸۲ هزار میلیارد تومان افزایش پیدا کرده است را کاهش خواهد داد هر چند او گفته "کاهش بودجه جاری کار بسیار سختی است اما این کار شدنی است همچنان که در دوره مدیریت من در سازمان‌های مختلف این کار صورت گرفته است."

پرداخت مبالغی به بیکاران در حالی از سوی آقای قالیباف مطرح شده که دولت هم اکنون در پرداخت یارانه نقدی با مشکل مواجه است. دولت اکنون سالانه حدود ۴۰ هزار میلیارد تومان یارانه را به صورت نقدی بین مردم توزیع می‌کند.