'چالش‌های عمده' دولت ایران از زبان سازمان برنامه و بودجه

سازمان برنامه و بودجه ایران گزارشی از بودجه چهار سال اخیر را منتشر کرده و در آن ضمن بررسی وضعیت بودجه عمومی دولت و میزان بودجه بخش‌های مختلف، "چالش‌های عمده" دولت را معرفی کرده است.

این گزارش، بودجه سال های ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۵ را بررسی کرده و مبنای این گزارش برای سال آینده نیز لایحه بودجه‌ای است که هم اکنون مجلس در حال بررسی آن است.

بودجه عمومی دولت در سال ۱۳۹۲ که به تصویب مجلس رسیده بود بیشتر از ۲۱۰ هزار میلیارد تومان بوده که امسال این رقم با ۴۰ درصد افزایش به بیشتر از ۲۹۴ هزار میلیارد تومان رسیده است.

البته این بودجه مصوب بوده اما آنچه در عمل اتفاق افتاده فاصله زیادی با بودجه مصوب مجلس دارد. به گونه‌ای که عملکرد بودجه سال ۱۳۹۳ از بودجه مصوب ۶۳ هز ار میلیارد تومان و عملکرد بودجه سال ۱۳۹۵ از بودجه مصوب بیشتر از ۵۷ هزار میلیارد تومان کمتر بوده است.

در لایحه بودجه سال آینده بودجه عمومی دولت ۳۲۰ هزار میلیارد تومان پیش بینی شده است که نسبت به بودجه مصوب سال ۱۳۹۲ بیشتر از ۵۰ درصد افزایش نشان می‌دهد.

بیشترین افزایش بودجه طی چهار سال اخیر مربوط به بخش دفاعی بوده است که با رشدی ۸۶ درصدی از بیشتر از ۱۷ هزار میلیارد تومان در سال ۱۳۹۲ به بیش از ۳۲ هزار میلیارد تومان در سال جاری افزایش یافته است. بنابر لایحه بودجه سال آینده، بودجه بخش دفاعی به بیش از ۳۹ هزار میلیارد تومان خواهد رسید. این یعنی بودجه نظامی ایران در فاصله پنج سال به بیشتر از دو برابر افزایش یافته است.

بخش آموزش و پژوهش در رتبه بعدی قرار دارد و بودجه این بخش با رشدی حدود ۸۲ درصدی از بیش از ۲۳ هزار میلیارد تومان در سال ۱۳۹۲ به بیش از ۴۲ هزار میلیارد تومان در سال جاری رسیده است. بودجه بخش آموزش و پژوهش در لایحه بودجه سال آینده بیشتر از ۴۷ هزار میلیارد تومان پیش‌بینی شده است.

بخش‌های "بهداشت و سلامت" و "رفاه اجتماعی" در رتبه‌های بعدی قرار دارند که هر کدام به ترتیب رشدی ۷۵ و ۶۶ درصدی را تجربه کرده‌اند. بودجه بخش بهداشت و سلامت در سال ۱۳۹۲ بیشتر از ۹ هزار میلیارد تومان بوده که اکنون به بیشتر از ۱۶ هزار میلیارد تومان رسیده است و بودجه رفاه اجتماعی نیز از بیشتر از ۳۷ هزار میلیارد تومان به بیشتر از ۶۲ هزار میلیارد تومان افزایش پیدا کرده است. در بودجه سال آینده بوجه بخش سلامت بیش از ۱۶ هزار میلیارد تومان و بودجه رفاه اجتماعی بیش از ۷۲ هزار میلیارد تومان پیش‌بینی شده است.

مشکلات دولت

سازمان برنامه و بودجه "چالش‌های عمده" دولت در بخش بودجه را تورم نیروی انسانی و افزایش هزینه‌های سالانه، تعهدات ناشی از پرداخت یارانه‌ها و خرید‌های تضمینی و انبوه طرح‌های عمرانی ناتمام معرفی کرده است.

به غیر از کارکنان شرکت‌های دولتی، حدود سه میلیون و ۵۰۰ هزار نفر حقوق بگیر دولت هستند و علاوه بر این، دولت بخش عمده‌ای از حقوق پنج میلیون بازنشسته را نیز می‌پردازد.

سال‌هاست که دولت به دنبال کاستن از تعداد کارکنان و کوچک سازی است اما طرح‌هایی نظیر تعدیل نیرو کمکی به کوچک شدن نظام اداری ایران نکرده است.

از شش سال پیش که پرداخت یارانه آغاز شده، یک مشکل دیگر هم به مشکلات قبلی اضافه شده است و دولت مجبور است هر ماه حدود سه هزار و ۴۰۰ میلیارد تومان یارانه نقدی به خانوارها بدهد.

آمار نشان می‌دهد که دولت در شش سال اخیر بیشتر از ۲۵۰ هزار میلیارد تومان یارانه نقدی به خانوارها پرداخت کرده است. بنابر گزارش‌ها، درآمدهای حاصل از افزایش قیمت مواد سوختی کفاف یارانه‌های نقدی را نمی‌دهد و دولت مجبور است برای تامین یارانه نقدی از بودجه بخش‌های دیگر استفاده کند.

با وجود پرداخت این حجم یارانه نقدی، گزارش اخیر مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد که برخلاف پیش بینی‌ها در چند سال گذشته با توزیع یارانه نقدی نه تنها وضعیت فقرا بهتر نشده بلکه سطح رفاه فقرا به دلیل افزایش تورم نسبت به گذشته کمتر شده است.

پروژه‌های ناتمام

در گزارش سازمان برنامه و بودجه یکی از چالش‌های دولت "انبوه طرح‌های عمرانی ناتمام" عنوان شده است. این سازمان توضیحی در باره جزئیات طرح‌های نیمه تمام نداده است اما گزارش‌ها نشان می‌دهد که دولت برای اجرای طرح‌های نیمه تمام حدود ۴۰۰ هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد.

غلامرضا شافعی معاون سازمان برنامه و بودجه تعداد طرح‌های نیمه تمام را ۷۰ هزار طرح عنوان کرده و گفته است که "برای تکمیل طرح‌های نیمه تمام در کشور با اعتبارات کنونی حداقل ۱۰ سال زمان نیاز است."

بودجه عمرانی امسال ۵۷ هزار میلیارد تومان است اما مقایسه بودجه مصوب عمرانی و عملکرد بودجه عمرانی در چند سال اخیر نشان می دهد که در خوش بینانه ترین وضعیت نیمی از این بودجه تامین شده است و دولت به دلیل کسری بودجه هیچ‌گاه نتوانسته بودجه عمرانی پیش‌بینی شده را به تمامی بپردازد.

اگر دولت بتواند حتی به اندازه یارانه نقدی سالانه، بودجه عمرانی به طرح‌های نیمه تمام اختصاص دهد و اگر هیچ پروژه تازه‌ای هم شروع نشود، ده سال دیگر این پروژه‌های نیمه تمام به پایان می‌رسد.

این در حالی است که بسیاری از پروژه‌های عمرانی به دلیل طولانی شدن، دیگر صرفه اقتصادی نخواهند داشت و برای همین هم دولت به دنبال واگذاری اجرای طرح‌های نیمه تمام به بخش خصوصی است.

گزارش سازمان برنامه و بودجه نشان می‌دهد که دولت تا کنون بیشتر از ۲۵۰۰ پروژه نیمه تمام به ارزش بیشتر از ۱۹ هزار میلیارد تومان را به بخش خصوصی واگذار کرده است.

غیر از این، مشکل بزرگ‌تر دولت حجم عظیم بدهی است. علی طیب نیا وزیر اقتصاد اخیرا اعلام کرده که دولت حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ هزار میلیارد تومان بدهی دارد. این رقم تقریبا دو برابر بودجه عمومی سال آینده دولت است.

از جمله دیگر مشکلات اقتصادی ایران، خشکسالی و بحران آب، آلودگی هوا، بیکاری و بحران صندوق‌های بازنشستگی است.

دو ماه دیگر انتخابات ریاست جمهوری در ایران برگزار می‌شود و کارشناسان اقتصادی می‌گویند دولت آینده، با انبوهی از مشکلات اقتصادی رو به رو خواهد بود که در سال‌های اخیر روی هم انباشته شده و اگر برنامه دقیق و حساب شده‌ای برای آن نداشته باشد، به راحتی نخواهد توانست از پس این همه مشکل ریز و درشت بر بیاید.