BBCPersian.com

شهروند يکی از پر تيراژترين نشريات فارسی زبان کانادا و مطمئنا يکی از حرفه ای ترين و نامدارترين آنها ست و همزمان در آمريکا نيز چاپ می شود.

شهروند تمام خانواده زرهی را درگير کار کرده است و از اين جهت يک نشريه خانوادگی است و شبيه ديگر کارهای خانوادگی ايرانيان در کانادا ست. آنها کار مطبوعاتی را نزديک به دو دهه پيش همراه با مسعود منصورزاده و شکيبا ديلمقاني آغاز کرده اند. پيش از آن نشريه ای به نام سايبان را با همکاری سليمان واثقی منتشر می کردند.

نسرين الماسی (زرهی) می گويد: "سايبان نشريه ای ادبی بود. ما شبها صندوقداری می کرديم و روزها به نشريه می رسيديم. تايپ هم بلد نبوديم و انگشتی تايپ می کرديم و کند پيش می رفتيم. ولی جو بسيار خوبی بود گرچه بعد از 4 سال کار تعطيل شد. اما بعد، آن مسير به شهروند رسيد."

با اينهمه دايره کار و گستره موضوعات و نويسندگان شهروند به هيچوجه خانوادگی نمانده است. گروه زيادی از نويسندگان و روزنامه نگاران با شهروند همکاری می کنند و اين نشريه همکاران سرشناسی در ونکور، دالاس، اورلاندو و نيز دفتری در اروپا دارد.

بخش ادبی اين نشريه بويژه دارای اعتبار خاصی است که ناشی از همکاری و رايزنی رضا براهنی نويسنده و منتقد سرشناس ايرانی با شهروند است.

در يک نشست دوستانه در دفتر نشريه برای گفتگو از شهروند و رسانه های مهاجرت، با شهرونديان اما نه به کمال و تمام که تنها با بخشی از هيئت تحريريه دور هم نشستيم.

در کانادا نشريه های بسياری رايگان به دست خواننده می رسد. حتی نشريات بزرگ نشريه های ضميمه رايگان چاپ می کنند. نشريات فارسی از جمله شهروند نيز به صورت رايگان توزيع می شوند. تنها در خارج از تورنتوست که اين نشريات برای کمک به هزينه حمل و نقل با قيمت اندکی به فروش می رسند.

طبعا نشريات رايگان از طريق آگهی تامين می شوند و از آنجا که در کانادا 16 نشريه فارسی منتشر می شود معنای آن اين است که کسب و کار آنقدر پر رونق هست که بتواند اين شمار نشريات رايگان را تغذيه کند.

با اينهمه، حسن زرهی سردبير شهروند می گويد تعداد نشرياتی که تعطيل می شوند هم کم نيست: "در نمايشگاهی که اخيرا بر پا شده بود طبق شمارش من 30 نشريه در طول چند سال منتشر و تعطيل شده اند. اين نشان می دهد که برخی با گمانه زنی نادرست به اين ميدان می آيند و از حرفه روزنامه نگاری چيز زيادی نمی دانند و احتمالا تنها به قصد سود بردن از چاپ آگهی وارد اين عرصه می شوند."

در واقع منتقدان اين نشريات می گويند که نشريه های رايگان بيشتر حکم يلوپيج هفتگی پيدا می کنند و کمتر خصلت ژورناليتستی دارند.

خانم الماسی می گويد شايد در اوايل اين روش هم برای نشريات و هم برای کسب و کار ايرانيان خوب بوده است اما الان با توجه به شمار اين نشريات که همه با آگهی های مشابه در می آيند قابل قبول نيست چرا که به کار روزنامه نگاری ضربه می زند: "فکر کنم الان بايد اين شيوه را بازنگری کرد تا بازدارنده کار توليد روزنامه نگارانه نشود".

خانم الماسی تاکيد دارد که مطالب نشريه شهروند توليدی است و بجز بخش خبری، مقالات و گزارش ها اساساً برای شهروند نوشته می شود.

حسين افصحی از نويسندگان شهروند به اين نکته توجه می دهد که کثرت نشريه های فارسی نشانه رشد ژورناليسم نيست زيرا "امروز انتشار نشريه ديگر به ژورناليست ها اختصاص ندارد چرا که هر کسی می تواند با اتکا به اخبار موجود در اينترنت نشريه منتشر کند و در واقع با گلچين کردن نوشته های سايتهای خبری کوچک و بزرگ نشريه ای برای گرفتن آگهی جور کند."

رضا براهنی می گويد فقط نشريات ايرانی نيستند که به آگهی اتکا دارند: "اين سنت رسانه های شمال آمريکاست. حتی مجلات با سابقه مثل ويليج وويس را که من مقايسه می کنم می بينم همان مجله 30 سال پيش نيست؛ امروز اگر نشريه آگهی نتواند بگيرد ورشکست می شود."

ولی دکتر براهنی معتقد است که نشريه خوب ميان توليد محتوا و آگهی تناسب و تعادل برقرار می کند و مطالب در ميان آگهی گم نمی شود: " فرق است بين نشريه ای که برای دخل و خرج کردن آگهی چاپ می کند و نشريه ای که اصلا برای آگهی چاپ کردن منتشر می شود."

شهروند دارای سايت هم هست و اين به گسترش حوزه مخاطبان نشريه کمک کرده است. آقای زرهی می گويد: "31 درصد خوانندگان وب سايت ما از ايران می آيند، 22 در صد از کانادا، 14 درصد از آمريکا و 7 درصد از آلمان و بعد ديگر کشورها.

شمار زيادی از سايت های فارسی به مطالب شهروند توجه دارند و به آن لينک می دهند. مطالب ادبی در اين ميان خواستار زيادی دارد. آقای زرهی می گويد شهروند تنها نشريه غيرادبی فارسی مهاجران است که به طور جدی به قصه و شعر و ادبيات و نقد و تئاتر توجه دارد.

شهروند در زمينه فعاليتهای اجتماعی هم پر کار است: "بيش از 100 سخنرانی برگزار کرده ايم در طول عمر شهروند که همه هزينه های سخنران اصلی و رفت و آمد و اقامت اش بر عهده نشريه بوده است."

رضا براهنی می گويد شهروند تعدادی از حرفه ای ترين نويسنده ها را دارد يا گرد هم آورده است: "کسانی که به سرنوشت نوشتن اهميت می دهند".

به نظر او ميزان توليد اين نويسندگان از مجموع آثاری که نويسندگان مهاجر ايرانی در نشريات فارسی کشورهای ديگر عرضه می کنند بالاتر است. او ادب مهاجرت در کانادا را نيز دارای ويژگيهای خاص خود می شمارد: "نوع ادبياتی که در کانادا و مخصوصا در تورنتو نوشته می شود متفاوت است از ديگر جوامع ايرانی و در آن شهروند تاثير داشته است."

او در توضيح به ويژگی ادبيات مهاجرت اشاره می کند: "مساله تبعيد و ذهنيت تبعيد و بينابين بودن مساله مهمی است. اشخاص با آمدن به جای دوم بايد حافظه شان شکل بگيرد و تطبيق پيدا کند. ذهنيت مهاجر يک ذهنيت بينابينی است. رابطه اين دو حافظه قديم و جديد و انعکاس آن در ذهنيت مهاجر که کار رسانه است و نوع خاصی از زبان و فرهنگ را به وجود می آورد. نقاشی و موسيقی جديد و روزنامه نگاری تازه. نوعی آميزش که در يک کشور سنتی هم اتفاق نمی افتد در کشوری مثل کانادا اتفاق می افتد که حافظه خودش هم مرتبا در حال دگرگون شدن است و مرتبا تغيير می کند."

او ويژگی کانادا را اصولا در همين می داند که نظام تثبيت شده و سنگواره شده ای ندارد. به روی ايده های جديد باز است و اين باعث می شود که مهاجر ايرانی هم در اين کشور با ذهنيت و انتظارات تازه ای به کار و خلاقيت بپردازد.

فرح طاهری دبير بخش اجتماعی و ويراستار شهروند است. او برای نشان دادن ميزان نفوذ کلام شهروند در ميان خوانندگان خود به نمونه چارشنبه سوری سال گذشته اشاره می کند: "قرار بود مقامات شهر مانع برگزاری چارشنبه سوری شوند و ما ديگر نتوانيم اين مراسم را برگزار کنيم. ولی با انتشار موضوع در شهروند واکنش خيلی خوبی داشتيم از مردم و مردم به مقامات نوشتند و آنها را وادار به تسليم کردند و وقتی هم که مراسم برگزار شد 12 هزار نفر شرکت کردند و مردم خودشان به تقاضای ما برای نظم دادن به مراسم کمک کردند.

الگوی کار مطبوعاتی شهروند کناره گيری از مسائل حاد ايران نيست. دنا رباطی یکی از قدیمی ترین اعضای تحريریه و نويسنده ای که داستانهايش در شهروند چاپ می شود، به توجه شهروند به موضوعات حاد سياسی اشاره می کند و می گويد: "شهروند به جنبه هايی از زندگی ايرانيان و تاريخ دو سه دهه اخير توجه دارد که ديگر نشريات کمتر دارند يا ندارند. مثلا در توجه به قتل عام زندانيان در سال 1367 هستند نشرياتی که حتی حاضر نيستند در اين زمينه حتی آگهی چاپ کنند چون می گويند برخی از آگهی دهندگان خود را از دست می دهند. تنها نشريه ای که در اين زمينه ها فعال است شهروند است."

در يک نگاه کلی می توان گفت که جامعه مهاجر ايرانی در تورنتو دارای اتکا به نفس زيادی است و بتدريج آموخته است که چگونه در اين جامعه روی پای خود بايستد و يا از حقوق خود دفاع کند.

با اينهمه سوی ديگر اين سکه نظری است که می گويد ايرانی ها از هم می گريزند و ترجيح می دهند به فارسی صحبت نکنند و با غير ايرانی ها ارتباط داشته باشند.

سارا و سحر دو دختر روزنامه نگار خانواده زرهی حرفهای جالبی در اين زمينه دارند. سارا می گويد: "خيلی از بچه ها که مثل ما اينجا بزرگ شدند می خواسته اند بيشتر کانادايی باشند مثلا ما فکر می کرديم بايد مراسم آنها را دنبال کنيم و کريسمس بگيريم و کانادايی باشيم. اما هر قدر بزرگتر شديم مثل ديگر جوانهای ايرانی سعی می کنيم به فرهنگ خودمان نزديک شويم و چيزهايی که به آن توجه نکرده بوديم دارد برای ما جالب می شود. می خواهيم ايرانی باشيم خيلی از اين بچه های نسل دومی فارسی نمی دانند و نمی خوانند پس فکر کرديم بخش انگليسی شهروند را برای اين گروه از مخاطبان راه بيندازيم و اين نياز را جواب بدهيم. حالا 6 ماه است که بخش انگليسی شهروند را منتشر می کنيم."

می پرسم الان گرايش جوانترها چگونه است؟ آيا مثل آن موقعی است که شماها کوچک تر بوديد يا فرق کرده است؟ می گويد: "حالا جامعه ايرانی آنقدر بزرگ و قوی هست که بچه ها از سنت هاشان و فرهنگشان احساس شرمساری نمی کنند بلکه به آن افتخار می کنند. در همين چارشنبه سوری خيلی از جوانترها بودند که از ماجرا حمايت کردند و در مدارس و دانشگاهها از آن صحبت می کردند. اين کاری نبود که فقط بزرگترها کرده باشند."

سارا و سحر نمونه روزنامه نگاران جوان نسل دومی هستند. آن دو همين اواخر گفتگوی مفصلی با طارق علی روزنامه نگار سرشناس بريتانيايی درباره مسائل ايران و خاورميانه داشتند.

سحر با ديدی سياسی می گويد: "بعد از 11 سپتامبر مهاجران با شرايط تازه ای روبرو شدند. ما مهاجران به اين نتيجه رسيديم که ما هر چقدر سعی کنيم کانادايی خالص نخواهيم شد. درست است که صد در صد ايرانی و عرب و هندی هم نخواهيم بود اما کانادايی شدن هم به آن آسانی نبوده است که فکر می کرده ايم. پس مهاجران شروع کردند به مراجعه به سنت های خود تا صدای خود را پيدا کرديم و حقوق خودمان را خواستيم. ما نسل جوان داريم برمی گرديم به ايران و هند و کشورهای مادری مان. شهروند انگليسی هم به فرهنگ مهاجر و فرهنگ مهاجر ايرانی توجه دارد. فرهنگی که به فرهنگ ديگر مهاجران نزديک تر است تا به فرهنگ خود ايران."

با اينهمه اضافه می کند که "ما داريم سعی می کنيم نام های بزرگ تاريخ خودمان را بشناسيم و بشناسانيم. برای ما مهم است که آنچه را ياد نگرفته ايم حالا ياد بگيريم."

اما رسانه مکتوب تا چه اندازه می تواند آن خلا فرهنگی را برای مهاجران پر کند؟

داريوش افراسيابی از ديگر نويسندگان شهروند نوع مخاطبان يا مهاجران را متفاوت می بيند و می گويد: "مهاجرانی که 10-15 سال پيش آمدند با جديدها که در اين 5 سال آمده اند فرق دارند. مهاجران نسل اول از ايران کندند چون نمی توانستند خيلی چيزها را تحمل کنند اما مهاجران جديد در دو سو زندگی می کنند هم اينجا هستند هم آنجا هستند. برای آنها سهولت رفت و آمد مهم است که بتوانند بروند ايران و بيايند. نمی خواهند خود را درگير مسائل اينجا کنند از آنچه آنجا نيست و اينجا هست استفاده می کنند و چيزهای ديگری آنها را جذب می کند نوعی ژورناليسم سطحی درباره مد و ستارگان و موسيقی تا چيزهای ديگر."

آقای افراسيابی نسبت به امکان تماس با مهاجران نسل دوم هم زياد خوش بين نيست: "اينکه افراد در چه سنی مهاجرت کرده اند در ارتباطی که با نشريه می گيرند مهم است. اگر کوچک بوده اند و فارسی نمی دانند نخواهند توانست با رسانه ايرانی تماس بگيرند."

حسين افصحی نيز معتقد است که بايد ميان دو نسل مهاجر تفاوت قائل شد: "مسائل اينها با هم فرق می کند. نسل اول که تبعيدی يا مهاجر بود نسلی است که شهروند مثلا می تواند بر او تاثير بگذارد ولی در نسل دوم حتی از طريق بخش انگليسی اش نمی تواند."

او مشکل را فقط زبان نمی داند بلکه به جهان متفاوت دو نسل توجه می دهد: "نسل دوم دارای آن بيم ها و وحشت های نسل اول نيست. مشکل زبان انگليسی ندارد. مشکل تحصيل و کار و انطباق ندارد. درک بهتری از حقوق خودش و شهروندی خودش دارد. اين نسل نشريه های خودش را می خواهد آنها زبان و خواست هاشان چيز ديگری است و ديد ديگری دارند. از نسل "ما" چيزی قبول نمی کنند. خود همان نسل بايد روزنامه آنها را بچرخاند. اگر اين طور باشد شايد به نتيجه برسد."

نسل قديم هنوز درگير معيارها و خط کشی های خود است. خانم طاهری می گويد: "اوايل مرا از همکاری با نشريه پرهيز می دادند و می گفتند که اين يک نشريه توده ای است؛ بعد ما را به دوم خردادی بودن متهم می کردند. اما ما از نظر سياسی سعی کرده ايم با رهبران همه گروههای سياسی مصاحبه کنيم و آنها را در صفحه سياسی نشريه خود کنار هم بنشانيم."

می گويم شايد اين جامعه ايرانی است که به اين درک رسيده است که آن گروه بازی ها را رها کند و راه ديگری را برود. دکتر براهنی چندان موافق نيست و می گويد: "ايرانی های اينجا ديگر ايرانی به آن معنا نيستند چون در خارج از ايران اند، در کانادايند. اين محيط کاناداست که به آنها امکان رشد متفاوتی می دهد. اين امکان را می دهد که شما تحت يک نظام تثبيت شده قرار نگيريد. تجربه آنها ممکن است که به داخل ايران هم برسد ولی ممکن هم است که نرسد."

بعد مثال می زند: "بچه سوم من ممکن است که هيچ يک از رمانهای من را نخواند. بچه دوم من هم که در ايران آنها را خوانده اينجا ديگر رمان خواندن را رها کرده است. چون فضا عوض شده است."

خدمات