آیا خروج نظامیان آمریکایی از عراق امکان‌پذیر است؟

پارلمان عراق به تاریخ ۵ جنوری ۲۰۲۰، در جلسه‌ی فوق‌‌العاده‌ی خود با ریاست عادل عبدالمهدی نخست وزیر مستعفی عراق، طرح خروج نیروهای آمریکایی از کشور عراق را بررسی کردند. در این نشست پارلمان که در غیاب نمایندگان کرد و برخی از نمایندگان اهل تسنن عرب بود، ۱۶۸ نماینده‌ی عرب از ۳۲۹ نماینده اشتراک کردند.

در این مجلس فوق‌العاده، نمایندگان حاضر و نه کل نمایندگان پارلمان عراق، سه لایحه را به تصویب رساندند: لایحه‌ی اول، الزام دولت عراق برای لغو درخواست کمک از ائتلاف بین‌المللی و پایان دادن به حضور نیروهای خارجی به خصوص نیروهای امریکایی در عراق، لایحه‌ی دوم، ممانعت از استفاده‌ی فضای هوایی عراق به هر سبب و علتی و لایحه‌ی سوم شکایت رسمی دولت عراق به سازمان ملل و شورای امنیت علیه اقدام نظامی آمریکا.

تصویب این لایحه فرصت را برای گروه‌های شیعی عراقی فراهم می‌کند تا پایان حضور نظامی ایالات متحده‌ی آمریکا را رقم بزنند و موازنه‌ را به نفع خود در عراق رقم زنند.

اما سوال اینجاست که آیا این طرح تصویب شده توسط نمایندگان شیعی عراقی در پارلمان عراق، می‌تواند زمینه‌ساز خروج نیروهای نظامی آمریکایی را از عراق کلید بزند؟ احتمال بسیار کمی وجود دارد که این طرح تصویب شده، باعث خروج نظامیان آمریکایی از عراق شود.

با در نظر داشت رابطه‌ی قوه‌ی اجرایی عراق و قوه‌ی مقننه‌ی عراق، لوایحی که از طرف پارلمان صادر و تصویب می شود، دولت به سادگی می‌تواند آنها را نادیده بگیرد زیرا لوایح تصویب شده، قانون نیستند، به خصوص که این لوایح تصویب شده از سوی پارلمان، محدودیت زمانی یا سازکار مشخصی برای اجرای آن تعیین نکرده است. همچنین وظیفه‌ی مجلس نمایندگان تصویب لوایح نه، بلکه تصویب قوانین می‌باشد. در مقابل، دولت عراق در صورت تصویب لایحه‌ای از سوی مجلس نمایندگان عراق، برای دولت عراق الزام‌آور نیست و دولت عراق موظف به اجرای آن نیست. همچنین بنا بر حقوق اساسی عراق، دادگاه فدرال عراق، لوایح تصویب شده از سوی پارلمان را از آن جهت که ارزش قانونی و حقوقی ندارد، به راحتی می‌تواند لغو کند.

یکی از مواد این لایحه تصویب شده، لغو توافق‌نامه‌ی سال ۲۰۱۶ مبنی بر عضویت عراق در ائتلاف بین‌المللی علیه داعش می‌باشد. این درحالی است که دولت عراق از آمریکا و ائتلاف بین‌الملل درخواست کرده بود که برای کمک به مبارزه علیه داعش وارد عراق شوند. بر این اساس، برای خروج نیروهای نظامی آمریکایی از عراق، این مسئولیت دولت عراق است که از ائتلاف بین‌المللی خارج شود و یا اینکه توافق‌های منعقد شده با برخی از کشورها از جمله ایالات متحده را لغو کند. از آنجایی که دولت فعلی عراق یک دولت موقت است و بحران هنوز هم بر سر تعیین نخست‌وزیر جدید ادامه‌ دارد، توانایی خروج از هرگونه ائتلاف بین‌المللی و لغو توافق‌های منعقد شده با برخی از کشورها را ندارد. بر علاوه، این لایحه نمی‌تواند موافقت‌نامه‌ی امنیتی بغداد-واشنگتن که در سال ۲۰۰۸ منعقد شده بود را لغو کند.

از سویی دیگر، با توجه به عدم اشتراک نمایندگان کرد و اهل تسنن عرب، یکی از موانع اجرایی شدن این لایحه، مخالفت ائتلاف‌های کردی و عرب تسنن می‌باشد. در صورت خروج نیروهای آمریکایی از خاک عراق، موازنه‌ به سمت نیروهای شیعه می‌رود و باعث می‌شود که کردها و عرب‌های اهل تسنن در ساختار قدرت عراق به حاشیه روند. در حقیقت برای نیروهای کرد و اهل تسنن عرب، حضور نیروهای آمریکایی در عراق، ضمانت اجرای قانون اساسی عراق و موازنه سازی میان کردها، عرب‌های شیعه و عرب‌های سنی است.

خروج فوری نیروهای آمریکایی از عراق در مجلس عراق به تصویب رسید

برمبنای مسایل مطرح شده، این سوال وجود دارد که نیروهای نظامی آمریکایی در چه صورتی خاک عراق را ترک خواهند کرد. سه سناریوی کلی در این باره وجود دارد:

۱- فسخ توافقنامه امنیتی بغداد-واشنگتن توسط دولت عراق

۲- در نظر گرفتن ارتش آمریکا به عنوان نیروهای اشغالگر یا مهاجم در خاک عراق

۳- رأی دادن برای اخراج نیروهای آمریکایی و استفاده از همه قابلیت های لازم برای اخراج این نیروها

با توجه به مسایل مطرح شده، این احتمال دور از تصور است که نیروهای آمریکایی با توجه به لایحه‌ی تصویب شده پارلمان از عراق خارج شوند. اما با توجه به اینکه عراق کشوری است که متغیرهای فراوانی در آن دخیل می‌باشد، در مورد سرنوشت نظامیان آمریکایی در عراق، باید دید که در آینده چه رویدادهای دیگری در عراق رخ می‌دهند که زمینه‌ساز خروج و یا عدم خروج نظامیان امریکایی از عراق گردد.