یاسمن کیایی روزنامه نگار

هشتمین دو سالانه بین المللی کاریکاتور ایران از ۲۸ آبان کار خود را در مجموعه فرهنگی صبا آغاز کرد و برگزیدگان آن روز ۲۰ آذر در موزه هنرهای معاصر تهران معرفی خواهند شد.

این دوره از دوسالانه بین المللی کاریکاتور در چهار بخش برگزار شده که عبارتند از بخش موضوعی با سوژه پول، بخش آزاد، بخش چهره و بخش کمیک استریپ. پس از انجام مراحل داوری، ۶۴۴ اثر از هنرمندان ۸۵ کشور در این نمایشگاه روی دیوار رفته است.

کمیک استریپ که امسال برای اولین بار به دوسالانه کاریکاتور اضافه شده است به موضوع "بدشانسی" اختصاص داشت. پیش از برپایی دوسالانه، جواد علیزاده، هنرمند کاریکاتوریست و عضو هیات داوران دوسالانه پیشنهاد کرده بود بخشی نیز به کاریکاتور‌های مطبوعاتی اختصاص پیدا کند. اما دوسالانه هشتم نیز شاهد بخش جداگانه ‌ای برای کاریکاتورهای مطبوعاتی نبود.

در این دوره از دوسالانه کاریکاتور، آثار هنرمندان ایرانی ارائه شده در بخش آزاد، به مراتب قوی ‌تر از هنرمندان خارجی است. انتخاب سوژه‌های هوشمندانه و اجرای آنها با تکنیک خوب موجب شده تعداد آثار ایرانی راه یافته به مرحله نهایی دوسالانه نیز به همان تعداد آثار خارجی باشد.

در بخش موضوعی، جریانی کاملا بر خلاف بخش آزاد دیده می ‌شود. برخی از هنرمندان ایرانی در آثار خود با "پول" به عنوان موضوعی سیاسی برخورد کرده ‌اند که این رویکرد در آثار کاریکاتوریست‌های دیگر کشورها کمتر به چشم می ‌خورد. هنرمندان خارجی در این بخش، بیشتر با رویکردی انسانی به موضوع دوسالانه پرداخته و آثار خود را خلق کرده‌ اند. این گرایش در آثار هنرمندان اروپای شرقی بیشتر دیده می ‌شود.

یکی از مشکلاتی که در دوره‌های گذشته دوسالانه به چشم می ‌خورد اجراهای بسیار ضعیف برخی هنرمندان داخلی بود که در این دوره تعداد این آثار به میزان قابل توجهی کمتر از سال‌های پیش شده است.

با این حال به نظر می ‌رسد استفاده از کامپیوتر برای خلق کاریکاتور بیش از گذشته مورد توجه هنرمندان ایرانی قرار گرفته است. این مساله در بخش کاریکاتور چهره بیش از دیگر بخش‌ها به چشم می ‌آید.

بر اساس اعلام دبیرخانه دوسالانه کاریکاتور ایران در این دوره، چین با ۸۶ هنرمند بیشترین شرکت‌کننده را در بین کشورهای خارجی‌ دارد و پس از آن ترکیه با ۷۲، ایتالیا با ۶۱ و لهستان با ۳۴ هنرمند قرار دارند.

داوری آثار

با نگاهی به هفت دوره‌ گذشته دوسالانه کاریکاتور مشخص می‌شود گروه برگزار کننده این رویداد، تقریبا افراد ثابتی هستند که هر دو سال یکبار با کمی تغییر یا جابجایی سمت‌ها دست به کار برپایی دوسالانه تازه ‌ای می ‌شوند.

امسال نیز در هشتمین دوسالانه کاریکاتور ایران همان افراد همیشگی به داوری آثار پرداختند. با این تفاوت که برای اولین بار،‌ به جای در نظر گرفتن هیات انتخاب و داوری جداگانه، یک گروه داوری هر دو وظیفه را بر عهده گرفتند.

کامبیز درمبخش، جواد علیزاده، توکا نیستانی و بهرام عظیمی چهار داور ایرانی بودند که درکنار فلوریان دورو کریهانا از رومانی، ادواردو باپتسیتائو از برزیل و اولگ گودسول از بلاروس به قضاوت آثار پرداختند. در کنار این گروه هفت نفره، ووجیان ‌جو از چین نیز میهمان ویژه‌ این بخش محسوب می ‌شود.

در دوره‌ های پیشین دوسالانه کاریکاتور اعتراض‌هایی از سوی برخی هنرمندان به گروه ثابت برگزار کننده دوسالانه شده بود. دو سال پیش که هفتمین دوسالانه برگزار می‌شد، سایت رسمی خانه کاریکاتور به محلی برای بحث و جدل های بسیار در این باره تبدیل شده بود.

مسعود شجاعی طباطبایی، دبیر هشتمین دوسالانه کاریکاتور ایران در پاسخ به اعتراض‌های مطرح شده نسبت به شیوه داوری و گزینش آثار، معیارهای داوری این دوسالانه را متفاوت از رویداهای بین المللی مشابه عنوان کرده است: "معیارهای داوری این دوسالانه شاید با معیارهای مسابقات دیگر همخوانی نداشته باشد. سه ویژگی اصلی، مورد نظر هیات داوران بود. ویژگی اول ارائه مضمون و موضوع به شکل مناسب همراه با طنز، ویژگی دوم ساختار و تکنیک آثار و ویژگی سوم نوآوری و بدعت در آثار بود."

خانه کاریکاتور و منظم‌ ترین دوسالانه کشور

دوسالانه کاریکاتور یکی از معدود دوسالانه‌های هنری ایران است که در طول سال‌های گذشته همیشه در زمان مقرر خود برگزار شده و توانسته بسیاری از هنرمندان صاحب نام کاریکاتور دنیا را نیز به خود جذب کند.

یکی از دلایل موفقیت دوسالانه کاریکاتور در زمینه نظم برگزاری به این مساله بازمی‌گردد که هر چند با همکاری مرکز هنرهای تجسمی برپا می‌ شود اما زیر نظر این نهاد دولتی قرار ندارد. دبیر خانه دائمی دوسالانه در خانه کاریکاتور فعال است که نزدیک به یک دهه پیش از سوی شهرداری تهران شکل گرفت.

خانه کاریکاتور در طول این سال‌ها علاوه بر برپایی دوره‌های مختلف دوسالانه کاریکاتور در طول هر سال برنامه‌ها و مسابقه‌های مختلف دیگری نیز برگزار می ‌کند.

یکی از این رویدادهای هنری که سال گذشته برگزار شد و واکنش‌های بین المللی بسیاری نیز به همراه داشت، مسابقه کاریکاتور "هولوکاست" بود. این مسابقه پس از صحبت‌های محمود احمدی‌نژاد، رئیس جمهور ایران درباره اسرائیل و حادثه هولوکاست در جریان جنگ جهانی دوم برگزار شد.

روزنامه همشهری نیز در برپایی مسابقه هولوکاست با خانه کاریکاتور همکاری داشت و ارزش مجموع جوایز سه نفر اول مسابقه معادل ۲۵هزار دلاربود.