امید حبیبی نیا

	ژان بودریار از نظر بسیاری از تحلیل گران ارتباطات مهمترین اندیشمند نظریه های انتقادی بود

بودریار به عنوان یکی از پیشگامان اندیشه پست مدرن شناخته می شد و بیش از همه برای مفاهیمی جدیدی که وارد فسلفه و نظریه های انتقادی ارتباطات و فرهنگ کرده بود، به شهرت رسیده است.

وی پس از مرگ متفکرانی چون فرانسوا لیوتار و برخی دیگر از بنیانگذاران اولیه مکتب فکری پست مدرنیسم در فرانسه، یکی از مهمترین اندیشمندان این نظریه در حوزه های ارتباطات و فرهنگ به شمار می رفت که رویکرد وی به چگونگی بازنمایی واقعیت در رسانه ها، سبب شد تا همواره از او به عنوان منتقد فرهنگ عامه و رسانه ها یاد شود.

او کتاب بسیار مشهوری درباره جنگ خلیج فارس و نقش رسانه ها در آن نوشته است که عنوان آن چنین است: (La guerre du Golfe n'a pas eu lieu ) "جنگ خلیج رخ نداده است".

به اعتقاد وی، بیش از آنکه این جنگ در عرصه عالم واقع رخ دهد، در عرصه رسانه ها رخ نموده است.

دوران کاری

ژان بودریار در سال 1929 و در یک خانواده روستایی به دنیا آمد، در دانشگاه در رشته ادبیات آلمانی تحصیل کرد و به آموزش آن نیز پرداخت و پس از آن در رشته های فلسفه و جامعه شناسی به ادامه تحصیل پرداخت و تز دکترای خود را با عنوان "سیستم ابژه ها" در سال 1966 به پایان برد و پس از آن به تدریس جامعه شناسی در دانشگاه پرداخته و شش سال بعد به رتبه استادی رسید.

از سال 1986 تا 1990 او مدیر علمی انستیتوی مطالعات اقتصادی- اجتماعی در دانشگاه پاریس بود و همچنین در طی این سالها با مرکز ملی مطالعات علمی فرانسه همکاری داشت.

به علاوه وی در بسیاری از دانشگاه های اروپایی نیز به تدریس در رشته های فرهنگ و ارتباطات از جمله دانشکده اروپایی ارتباطات در سوئیس پرداخت.

مفاهیم

بودریار برای عرضه دو مفهوم "حاد واقعیت" (Hyper Reality) و "وانموده" (Simulacra) در اندیشه های انتقادی فرهنگی مشهور است.

وی از حاد واقعیت برای بیان کارکرد رسانه ها در نمایان سازی واقعیت استفاده کرد، زیرا به اعتقاد وی رسانه ها با بزرگنمایی یا تحریف اطلاعات در باره یک رخداد واقعی، سبب می شوند تا دیگر اثری از واقعیت اولیه در گزارشهای رادیویی، تلویزیونی یا مطبوعاتی باقی نماند.

بسیاری از اندیشمندان معاصر می گویند مفاهیم نظریه های بودریار از واقعیت، جهان مجازی و بدیل سازیهای آن، ارکان اندیشه معاصر در فلسفه امروزین را تشکیل می دهند و او برجسته ترین نظریه پرداز انتقادی ارتباطات در عصر حاضر بود که درگذشت.

جنگ خلیج فارس ویازدهم سپتامبر

مشهورترین کارهای بودریار در باره وقایع سال های اخیر مربوط به اولین حمله آمریکا به عراق برای بیرون راندن نیروهای عراقی از کویت در سال 1991 بود که وی در همان زمان سلسله مقالاتی در روزنامه چپ گرای لوموند نوشت. این مجموعه بعدها تحت عنوان " جنگ خلیج (فارس) رخ نداده است" به چاپ رسید و یکی از مشهورترین کتاب های وی شد.

وی در این کتاب می گوید که جنگ واقعی در خلیج فارس در صحنه رسانه ها رخ داده است و در واقع جنگ از همین نقطه آغاز شده است و این رسانه ها بوده اند که به عنوان ماشین جنگی غرب عمل کرده اند.

وی در باره یازدهم سپتامبر و تصویر مشهور برخورد يکی از هواپیماها با برج دوم مرکز تجارت جهانی می گوید این همان تصویری است که رسانه های غرب برای اسطوره سازی از واقعیت نیاز دارند.

کتاب ها

بودریار در طول دوران فعالیت علمی خود بیش از 50 جلد کتاب و دهها مقاله تحلیلی در نشریات تخصصی به چاپ رسانده است که از آن میان کتاب "آمریکا" ی وی اخیرا در ایران به چاپ رسیده است.

با این حال بسیاری از اندیشمندان معاصر می گویند مفاهیم نظریه های بودریار از واقعیت، جهان مجازی و بدیل سازیهای آن، ارکان اندیشه معاصر در فلسفه امروزین را تشکیل می دهند و او برجسته ترین نظریه پرداز انتقادی ارتباطات در عصر حاضر بود که درگذشت.

از کتاب های مشهور بودریار می توان به سیستم ابژه ها (1968) ، جامعه مصرفی : افسانه ها و ساختارها (1970) ، آینه تولید (1973) ، فوکو را فراموش کنید (1977) ، اغوا( 1979) ، وانموده و وانمودگی(1981) ، فریبندگی ارتباطات (1987) ، شفافیت شیطان(1990)، پس وردها (2000) روح تروریسم و رکوئیم برای برج های دوقلو (2002) ، اشاره کرد.

تیم فوتمن در گاردین آن لاین نوشته خود را در باره مرگ بودریار با این جمله شروع کرده است: بیایید فکر کنیم "ژان بودریار نمرده است"، که اشاره ای است کنایه آمیز به کتاب معروف او در باره جنگ خلیج فارس.