سندباد بحری

حکايات سندباد بحری، حکاياتی منسجم و يکدست از لحاظ تخيل و نمونه ای کامل از قصه های ماجراجويانه است که در آن، عنصر اعجاب آفرينی ( merveilleux ) نقشی اساسی دارد و شايد به ظاهر، حکاياتی تخيلی می نمايند، اما بر عکس، حاکی از حقايق روان شناختی و حتی بيش از آنکه می توان پنداشت، داستانی واقع گراست، چون در واقع حقيقتی انسانی را در کسوت خيال پردازی و داستان سرايی، بيان می کند، بسان حکايت زندگانی بسياری از شخصيت های هزار و يک شب که صورت ظاهر وهم انگيزی دارد، ولی در اصل، حکايت واقعيتی عينی در پرده رمز و سر است و بنابراين می توان گفت که حکايتی زمان گذر است، و از اين قبيل است داستان علاء الدين و چراغ جادو.

اما داستان سندباد، رمزی نيست. بلکه بيشتر حکايتی تمثيلی است، يعنی شرح و وصف واقعيت زندگانی پرتلاش سوداگری کوشا و ماجراجو و هوشمند در قالب اصولی چون گريز از يکنواختی ملال آور زندگانی هر روزينه و شوقِ ديدن جاهای ناشناخته و ذوق خطر کردن و لذت بردن از رويارويی با پيشامدهای نامنتظر است.

منتها در پس اين پرده نازک خيال يا روايت نيمه واقعی و نيمه افسانه ای دريانوردی در اوقيانوس های هند و چين و سفر به جزاير دوردست ناشناس، سيمای بازرگانی تمام عيار پيداست که در موقع شناسی و مصلحت انديشی و واقع بينی، نادره دوران يا نمونه کامل سوداگری کامکار است و به مثابه الگويی است که هم پيشه هايش بايد از او سرمشق گيرند تا دنيا به کامشان بچرخد، يعنی از هر موقعيتی سود جويند و چون قضا سازگار آمد، شکر حق گويند و برای حفظ جان و مال خويش از دروغ گويی و ناجوانمردی، پروا نداشته باشند و درويش صاحبدل را بر خوان نعمت خود بنشانند و با شرح ماجراهای اعجاز آميزی که بر ايشان رفته است، مستمع ساده دل را به شگفت آورند و نيز از گستاخی ها و ناشکری هايش شرمنده و شرمسار کنند و تا پايان عمر، برای آنکه گواه راستين و صادق وفور نعمتی باشد که گويا فقط بر اثر سعی و جد و جهد، به دست آورده اند، در کنار خود نگاه دارند.