سيروس علی نژاد

	نقاشی از صنيع الملک

از جمله مجالسی که در بزرگذاشت کتاب برگزار شد، سخنرانی بهرام بیضایی نمایشنامه نویس و فیلمساز ایرانی بود که در 25 آبان ماه در انتشارات فرزان روز درباره هزار و یک شب سخن گفت که گزارش آن را جداگانه خواهید خواند.

انتشارات فرزان روز علاوه بر این، کتاب معتبر « تحلیلی از هزار و یک شب » نوشته رابرت ایروین را به ترجمه مترجم چیره دست، فریدون بدره ای انتشار داده که از منابع مهم پژوهش درباره هزار و یک شب به شمار می آید.

در بین ناشران، به غیر از انتشارات فرزان روز، انتشارات هرمس نیز دوره ای از هزار و یک شب را به همین مناسبت منتشر کرده است.

در بین نشریات، فصلنامه « فرهنگ مردم »، و « کتاب ماه هنر » ویژه نامه هایی درباره هزار و یک شب منتشر کردند. فرهنگ مردم ويژه نامه اش را در پاییز و زمستان 1383 و کتاب ماه هنر دو شماره پیاپی ويژه نامه اش را در اردی بهشت و خرداد و تیر 84 انتشار داد.

در ويژه نامه کتاب ماه هنر، دو گفتگو، یکی با بهرام بیضایی و دیگری با محسن میهن دوست می خوانیم. این هر دو در زمینه هزار ویک شب به تحقیقاتی دست زده اند که از نوشته های بیضایی می توان از « ریشه یابی درخت کهن » و از آثار میهن دوست می توان از « باکره های پریزاد » یاد کرد.

چند مقاله این ویژه نامه نیز بسیار خواندنی است از جمله مقاله « گذری و نظری در باغ خیال هزار و یک شب » نوشته دکتر محمد رضا راشد محصل، و مقاله « مترجمان هزار و یک شب » نوشته خورخه لوییس بورخس که مترجم نامدار عبدالله کوثری آن را به فارسی برگردانده است.

از آثار منتشر شده دیگر در این ويژه نامه معرفی کتابهای پژوهشی در زمینه هزار و یک شب است که در میان آنها می توان از « روایت های شفاهی هزار و یک شب » نوشته محمد جعفری (قنواتی) و « کتاب عشق و شعبده » نوشته نغمه ثمینی یاد کرد. کتاب ماه گفتگویی نیز با خانم نغمه ثمینی درباره اثرش دارد.

مقالات و گزارش های فصلنامه فرهنگ مردم نیز بویژه پاره ای از آنها بسیار جالب است. از جمله مقاله « هزار و یک شب و تأثیر آن بر آثار نویسندگان و هنرمندان جهان » که برگرفته از دایرة المعارف هزار و یک شب است که زیر نظر پروفسور اولریش مارزلف و ریچارد فون لون تألیف شده و بخشی از آن شامل آثار هنرمندانی است که از هزار و یک شب تاثیر پذیرفته اند.

	روی جلد فرهنگ مردم، ويژه نامه هزار و يک شب

خواندن نام و آثار نویسندگان و هنرمندان نامدار مغرب زمین که زیر تأثیر هزار و یک شب قرار گرفته اند مانند جيمز جویس، بوکاچیو، پير پائولو پازولینی، ادگار آلن پو و دیگران بسیار لذت بخش است.

همین ویژه نامه مقاله ای از ایرج افشار دارد که در آن کم و بیش از همه آثاری که درباره هزار و یک شب به فارسی نوشته شده یاد شده است. از جمله این آثار می توان از نوشته های جلال ستاری، محقق، یاد کرد که از مقاله های او در مجله هنر و مردم شروع می شود و تا برخی آثاری که در این اواخر منتشر شده را در بر می گیرد.

متاسفانه اما هیچ یک از دو ویژه نامه به کتاب معتبر « افسون شهرزاد » که سالها پیش از سوی انتشارات توس منتشر شد نپرداخته اند. ایرج افشار در پایان نوشته خود می گوید « ما هم حق بود که در این سال [ سال بزرگداشت هزار ویک شب ] جدی تر به این کتاب پرداخته بودیم و نشان می دادیم که به جلوه های فرهنگی پیشینه خود پای بندیم ».

از نکات قابل ذکر هر دو ويژه نامه این است که به کارهای صنیع الملک پرداخته اند. ابوالحسن خان غفاری (صنیع الملک ) نقاش ایرانی، که به ایتالیا سفر کرده و مدتی در فلورانس نقاشی آموخته بود، کسی است که وقتی هزار و یک شب از سوی عبداللطیف طسوجی ترجمه شد به دستور ناصرالدین شاه مأموریت پیدا می کند که نسخه ای نفیس و مصور از هزار و یک شب به وجود آورد.

او که همزمان با ورود چاپ سنگی به ایران بازگشته بود سرپرست تصویرسازی و نقاشی های کتاب شد و گروهی از هنرمندان ایرانی را در تصویرگری هزار و یک شب با خود همراه کرد. کتاب ماه و هنر پاره ای از نقاشی های صنیع الملک را در لابه لای مطالب خود چاپ کرده است که ما نيز در این گزارش با استفاده از کتاب ماه هنر آنها را تجدید چاپ می کنیم.