چرا آمریکای جنوبی برای ترامپ مهم‌تر از همیشه شده است؟

دونالد ترامپ در دوره دوم ریاست‌جمهوری خود در آمریکا، به شیوه‌های مختلف نشان داده است که توجه ویژه‌ای به آمریکای جنوبی دارد.

برای نمونه، او دستور استقرار بی‌سابقه نیروهای نظامی در جنوب کارائیب و همین طور مجموعه‌ای از بمباران‌ها در سواحل ونزوئلا و کلمبیا علیه کشتی‌هایی را صادر کرد که به ادعای او حامل مواد مخدر بودند، بدون آن که مدرکی در این زمینه ارائه دهد.

ترامپ همچنین کشمکشی سیاسی و تجاری را با برزیل آغاز کرد و برای جلوگیری از محاکمه متحدش، ژائیر بولسونارو، رئیس‌جمهور پیشین برزیل، به اتهام تلاش برای کودتا، تعرفه‌ای ۵۰ درصدی بر این کشور اعمال کرد.

او همچنین نشان داد که به آرژانتین نیز علاقه‌مند است و درست پیش از انتخابات پارلمانی اخیر، ۲۰ میلیارد دلار کمک مالی کم‌سابقه در اختیار دولت خاویر میلی قرار داد.

او هنگام تبریک به میلی به دلیل پیروزی انتخاباتی، گفت: «ما اکنون تمرکز زیادی بر آمریکای جنوبی داریم و از جهات مختلف در حال کسب کنترل قدرتمندی بر این منطقه هستیم.»

به گفته تحلیلگران، این رویکرد کاملا در تضاد با بی‌توجهی دولت‌های پیشین آمریکا در قرن ۲۱ به این منطقه است، از جمله در بخش بزرگی از نخستین دوره ریاست‌جمهوری ترامپ بین سال‌های ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۱.

چه در دوران «جنگ علیه تروریسم» جورج دبلیو بوش (۲۰۰۱ تا ۲۰۰۹)، چه در جریان سیاست باراک اوباما برای «چرخش به سوی آسیا» و چه در زمان دولت جو بایدن که پیش از تحویل قدرت به ترامپ درگیر جنگ‌های اوکراین و غزه بود، آمریکای جنوبی جزو اولویت‌های اصلی واشنگتن محسوب نمی‌شد.

اما در ۹ ماهی که از بازگشت جمهوری‌خواهان به کاخ سفید گذشته، به نظر می‌رسد شرایط تغییر کرده است.

مونیکا د بولی، پژوهشگر ارشد موسسه بین‌المللی اقتصاد پیترسون در واشنگتن، به بی‌بی‌سی موندو گفت: «آمریکای جنوبی، پس از سال‌ها، بار دیگر به منطقه‌ای مهم برای ایالات متحده تبدیل شده است.»

اما دلیل این تغییر رویکرد چیست؟

«بسیار دشوار»

ترامپ نشان داده است که می‌خواهد کشورهای آمریکای جنوبی را بر اساس سیاستی که بر پایه «تنبیه و تشویق» استوار است، با دولت خود همسو کند.

او هنگام استقبال از خاویر میلی فوق لیبرال در کاخ سفید، پیش از انتخابات پارلمانی آرژانتین، گفت کمک به این کشور «تفاوت بزرگی» برای آمریکا ایجاد نخواهد کرد.

او افزود: «اما برای آمریکای جنوبی تاثیر بزرگی خواهد داشت. اگر آرژانتین موفق شود، دیگران هم به دنبالش خواهند آمد. کشورهای زیادی هستند که دارند از ما پیروی می‌کنند.»

ترامپ به عنوان نمونه به بولیوی اشاره کرد؛ کشوری که اخیرا رودریگو پاز، سیاست‌مدار میانه‌رو، در آن به ریاست‌جمهوری رسید و قصد دارد روابط با آمریکا را که از سال ۲۰۰۸ در دوران حکومت جنبش «حرکت برای سوسیالیسم» قطع شده بود، احیا کند.

به باور برخی تحلیلگران، آمریکا می‌کوشد دامنه دسترسی خود به منابع مختلف آمریکای جنوبی، از مواد معدنی راهبردی تا عناصر کمیاب، را گسترش دهد و زنجیره‌های تامین مهمی را برای حفظ امنیت اقتصادی خود در این منطقه بنا کند.

تحلیلگران همچنین می‌گویند ترامپ با نمایش قدرت و نفوذ در آمریکای جنوبی می‌خواهد چین را از این منطقه دور کند.

وقتی یک خبرنگار در جریان دیدار ترامپ با میلِی در کاخ سفید، درباره بسته تبادل ارزی آرژانتین با چین و یک پایگاه فضایی چین در پاتاگونیا پرسید، رئیس جمهور آمریکا خط قرمزی را ترسیم کرد:

او گفت: «آنها می‌توانند مقداری تجارت داشته باشند، اما نباید از آن فراتر بروند. قطعا نباید هیچ‌گونه همکاری نظامی با چین داشته باشند. و اگر چنین چیزی در جریان باشد، من خیلی ناراحت می‌شوم.»

چین در این قرن حضور خود در آمریکای جنوبی را چنان گسترش داده که اکنون به بزرگ‌ترین شریک تجاری منطقه تبدیل شده و از آمریکا پیشی گرفته و با کشورهای این منطقه روابط راهبردی برقرار کرده است.

مونیکا د بولی توضیح می‌دهد: «در سال‌های اخیر آمریکای جنوبی در مجموع به منطقه نفوذ چین تبدیل شده و من فکر می‌کنم ترامپ تلاش دارد این روند را معکوس کند تا این منطقه دوباره به حوزه نفوذ آمریکا تبدیل شود.»

اما او هشدار می‌دهد که «تغییر این وضعیت بسیار دشوار است».

یک نشانه از این پیچیدگی، پس از کمک مالی ترامپ به میلی آشکار شد: کشاورزان آمریکایی شکایت کردند که این وضعیت به صادرات سویای آرژانتین به چین کمک می‌کند. این همان محصولی است که پکن در پی جنگ تجاری دو کشور، دیگر از آمریکا نمی‌خرد.

مارگارت مایرز، مدیر برنامه آسیا و آمریکای لاتین در اندیشکده «گفت‌وگوی بین‌ آمریکایی» در واشنگتن می‌گوید: «شیوه عملکرد آمریکا در منطقه آشکارا معامله‌گرایانه، از نظر جغرافیایی محدود و فاقد یک سیاست یا استراتژی منسجم برای کل این منطقه است.»

او بر این باور است که رقابت با چین بر نگاه آمریکا به نیم‌کره جنوبی تاثیر گذاشته است، «به‌ویژه از منظر رقابت بر سر منابع و نگرانی‌ها درباره امنیت دریایی».

مایرز به بی‌بی‌سی موندو می‌گوید: «این رویکرد مزایای کوتاه‌ مدتی داشته، چون نگرانی‌ها در منطقه درباره توافق‌ها با چین را افزایش داده است.»

اما او اضافه می‌کند که پکن «همچنان به منطقه متعهد است و روابط تجاری با چین در تصمیم‌گیری‌های رهبران منطقه بسیار مهم است.»

عامل ایدئولوژیک

دولت ترامپ همچنین نشان داده است که نگاهی ایدئولوژیک به آمریکای جنوبی دارد.

برای مثال، رئیس‌جمهور آمریکا گفت پیش از آن که میلی به ریاست‌جمهوری برسد، زمانی که «بسیار محافظه‌کار به نظر می‌رسید»، توجهش را جلب کرده بود.

او افزود «میلی یک پیرو بی‌چون‌وچرای ماگا است»، جنبش سیاسی ترامپ با شعار «عظمت را به آمریکا برگردانیم». او سپس «آمریکا» را با «آرژانتین» جایگزین کرد.

از سوی دیگر آمریکا می‌گوید اعزام ناوهای جنگی، جنگنده‌ها، بمب‌افکن‌ها، تفنگداران دریایی و بزرگ‌ترین ناو هواپیمابر خود به کارائیب، بخشی از عملیات علیه قاچاق مواد مخدر است.

از اوایل ماه سپتامبر دست‌کم ۵۷ نفر در حملات آمریکا به قایق‌هایی که واشنگتن آن‌ها را متهم به حمل مواد مخدر در آب‌های کارائیب و اقیانوس آرام کرده کشته‌ شده‌اند؛ حملاتی که کارشناسان، قانونی بودن آن را زیر سوال برده‌اند.

بسیاری بر این باورند که یکی از اهداف ترامپ از این استقرار نظامی، ارعاب و سرنگونی نیکولاس مادورو، رئیس‌جمهور چپ‌گرای ونزوئلا است که او را متهم به رهبری یک کارتل مواد مخدر می‌کند. مادورو این اتهام را رد می‌کند.

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه و مشاور امنیت ملی ترامپ، به عنوان معمار اصلی استراتژی آمریکا در مقابله با ونزوئلا شناخته می‌شود که شامل عملیات مخفی سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) نیز می‌شود.

روبیو که در میامی از والدین مهاجر کوبایی به دنیا آمده، از دوران سناتوری‌اش خواهان سخت‌گیری بیشتر آمریکا در برابر ونزوئلا، کوبا و نیکاراگوئه بوده و درباره نفوذ چین در آمریکای لاتین هشدار داده است.

بر اساس گزارش‌ها، این منطقه ممکن است جایگاه ویژه‌ای در سیاست‌های امنیت ملی و دفاعی آمریکا داشته باشد که دولت ترامپ قصد دارد به زودی آن را منتشر کند.

آمریکا اخیرا گوستاوو پترو، رئیس‌جمهور چپ‌گرای کلمبیا، را نیز تحریم کرده است. او می‌گوید آمریکا با حمله به قایق‌های غیرنظامی مرتکب «قتل» شده و ترامپ او را به تشویق تولید مواد مخدر متهم می‌کند.

این موضوع همچنین باعث شده تنش در روابط با کلمبیا، یکی از بزرگ‌ترین متحدان تاریخی واشنگتن در آمریکای لاتین افزایش یابد. برخی هشدار می‌دهند که این وضعیت می‌تواند همکاری دیرینه دو کشور در مبارزه با مواد مخدر را پیچیده‌تر کند.

چندی پیش روبیو درباره احتمال اینکه آمریکا «به‌ صورت یک‌جانبه قاچاقچیان را در کشورهای متحدی چون اکوادور یا مکزیک هدف قرار دهند»، مورد پرسش قرار گرفت و ظاهرا این موضوع را رد کرد.

او در سفر به اکوادور گفت: «در بسیاری موارد نیازی به این کار در کشورهای دوست نیست، چون دولت‌های دوست به کمک ما می‌آیند. آن‌ها می‌توانند خودشان این کار را انجام دهند و ما نیز کمک‌شان خواهیم کرد.»

اگرچه ترامپ تعرفه‌های برزیل را که او را در مقابل ایناسیو لولا دا سیلوا رئیس جمهور چپ‌گرای این کشور قرار داده بود، حفظ کرده، اما این دو رهبر اخیرا در حاشیه اجلاسی در مالزی با هم دیدار کردند و به نظر می‌رسد روابطشان رو به بهبود است.

برخی ناظران این اقدامات ترامپ در آمریکای جنوبی را تلاشی برای بازتعریف دکترین مونرو می‌دانند؛ دکترینی که رئیس‌جمهور آمریکا در سال ۱۸۲۳ برای مقابله با استعمار اروپا در قاره مطرح کرد و با جمله معروف «آمریکا برای آمریکایی‌ها» شناخته می‌شود.

آلن مک‌فرسون، کارشناس روابط ایالات متحده با آمریکای لاتین و رئیس «مرکز مطالعات قدرت و دیپلماسی» در دانشگاه تمپل فیلادلفیا، در این زمینه به «گرایش کلی رئیس‌جمهور ترامپ به گسترش حضور ایالات متحده و رفتار قلدرمآبانه» اشاره می‌کند.

اما او وجود دکترین مونرو را به‌عنوان نیروی محرکه اقدامات ترامپ در آمریکای جنوبی رد می‌کند.

مک‌فرسون می‌گوید: «آنچه همه این انگیزه‌ها را به هم پیوند می‌دهد این است که آمریکای لاتین، برخلاف چین یا روسیه، توانایی مشابهی برای مقابله با قدرت آمریکا ندارد و به همین دلیل هدف آسان‌تری است.»