اولین دیدار سردار بردی‌محمداف رئیس‌جمهوری ترکمنستان از تاجیکستان

سردار بردی‌محمداف، رئیس‌جمهور ترکمنستان برای نخستین دیدار رسمی خود از تاجیکستان صبح روز چهارشنبه، ۱۰ مه، وارد شهر دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، شد و در فرودگاه این شهر از آقای بردی‌محمداف با آهنگ و رقص‌های ترکمنی و تاجیکی استقبال شد و سپس امامعلی رحمان، رئیس‌جمهور تاجیکستان، به طور رسمی از آقای بردی‌محمداف در «قصر ملت»، مقر ریاست‌جمهوری، استقبال کرد.

این دیدار قرار بود یک ماه پیش انجام شود، اما به دلیل درگذشت مادربزرگ سردار بردی‌محمداف به تعویق افتاد.

به گفته دفتر مطبوعات ریاست‌جمهوری تاجیکستان، در دیدار روسای جمهور دو کشور «مناسبت‌های بین دولتی تاجیکستان و ترکمنستان مفصل بررسی شده و راجع به مسائل مبرم مناسبات بین‌المللی و منطقه‌ای تبادل نظر صورت گرفته است.»

در مذاکرات هیئت‌های رسمی دو کشور که با حضور روسای‌جمهور برگزار شد، مسئله توسعه پایدار در همکاری دو کشور در بخش‌های سیاسی، تجاری و اقتصادی، فرهنگی، و بشردوستانه بررسی شده است.

امامعلی رحمان و سردار بردی‌محمداف در مراسم افتتاح ساخت یک مدرسه جدید در ناحیه دوستی، واقع در جنوب تاجیکستان، به صورت مجازی حضور یافتند.

این مدرسه که برای ۱۰۸۰ دانش‌آموز در نظر گرفته شده است، از سوی ترکمنستان ساخته خواهد شد. آقای رحمان اجرای این طرح را «نماد درخشان دوستی» بین مردم تاجیک و ترکمن خواند.

طبق آمار رسمی، حدود ۲۵ هزار ترکمن عمدتا در «ناحیه دوستی » که منطقه مرزی بین تاجیکستان با افغانستان است سکونت دارند. این ترکمن‌ها شهروندی تاجیکستان را دارند و از زمان‌های بسیار قدیم در این منطقه سکونت داشته‌اند.

در پایان مذاکرات امروز بین رهبران و هیئت‌های رسمی دو کشور، امامعلی رحمان و سردار بردی‌محمداف اعلامیه «تعمیق شراکت استراتژیک تاجیکستان و ترکمنستان» را امضا کردند.

همچنین بیش از ۲۰ توافق جدید همکاری در زمینه‌های مختلف، از جمله بهداشت، تامین امنیت سایبری، حفاظت فنی اطلاعات، قرنطینه گیاهی، دامپزشکی و موافقتنامه همکاری‌های تجاری و اقتصادی و علمی و فرهنگی میان استان‌های سغد و ختلان تاجیکستان با ولایت‌های مرو و بالکان ترکمنستان امضا شد.

نقشه راه گسترش همکاری‌ها در زمینه حمل‌ونقل میان دو کشور یکی دیگر از اسنادی است که امضا شد.

در نشست مطبوعاتی، امامعلی رحمان از دیدار سردار بردی‌محمداف از تاجیکستان به عنوان یک «رویدادی مهم» در سی‌امین سال ایجاد روابط دیپلماتیک میان دو کشور نام برد.

به گفته رهبران تاجیکستان و ترکمنستان، امنیت منطقه یکی از موضوع‌های اصلی در مذاکرات آنها بوده است. آنها گفتند که در رویارویی با چالش‌های جدید و تهدیدهای امنیتی همکاری‌هایشان را تحکیم خواهند بخشید.

این دو رهبر در باره وضعیت افغانستان هم تبادل نظر کرده‌اند. این دو کشور آسیای مرکزی بیش از دو هزار و سیصد کیلومتر با افغانستان مرز مشترک دارند.

امامعلی رحمان و سردار بردی‌محمداف افغانستان را «همسایه نزدیک» خود خوانده و تحقق صلح پایدار و ثبات در این کشور را جزو منافع تاجیکستان و ترکمنستان دانسته‌اند.

اهمیت دیدار امروز چیست؟

تاجیکستان به طرح موسوم به شاخه ۴ خط لوله گاز آسیای مرکزی (ترکمنستان-چین)، که قرار است از تاجیکستان عبور می‌کند، علاقه‌مند است. این طرح ده سال پیش امضا شد ولی اجرای آن هنوز آغاز نشده است. به گفته کارشناسان، بهره‌برداری از این طرح بیش از سه میلیارد دلار سرمایه مستقیم چین را به اقتصاد تاجیکستان جلب خواهد کرد.

از سوی دیگر طرح راه‌آهن ترکمنستان-تاجیکستان-افغانستان است که برای تاجیکستان هم از اهمیت برخوردار است. ترکمنستان با ساخت این راه‌آهن می‌تواند به بازارهای چین و از آنجا به منطقه آسیا و اقیانوس آرام وارد شود.

اگر چه به گفته صاحب‌نظران با بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان حدود دو سال پیش، اجرای این طرح اکنون چندان آسان به نظر نمی‌رسد.

نکته حائز اهمیت دیگر این است که سردار بردی‌محمداف و امامعلی رحمان یک روز پیش در مسکو بودند.

آنها همراه با سه رئیس‌جمهور دیگر کشورهای آسیای مرکزی - قزاقستان، قرقیزستان، و ازبکستان - در «رژه روز پیروز‌ی» در مسکو ولادیمیر پوتین را همراهی کردند. روسیه به این وسیله نشان داد که همچنان در کشورهای آسیای مرکزی نفوذ دارد.

اما باید در نظر داشت که تا یک هفته دیگر همه رهبران کشورهای آسیای مرکزی عازم پکن خواهند شد تا به صورت حضوری در نشست «چین و آسیای مرکزی» شرکت کنند.

چین گفته است که در این نشست «طرح بزرگ» را بررسی خواهند کرد.

معلوم نیست که منظور چین از این «طرح بزرگ»، وادار کردن کشورهای آسیای مرکزی برای تعامل با حکومت طالبان در افغانستان است و یا محدود کردن جایگاه روسیه در منطقه.

نباید فراموش کرد که حضور اقتصادی چین در همه کشورهای آسیای مرکزی که «حیاط خلوت روسیه» تلقی می‌شود، رو به گسترش بوده است، و پس از آغاز جنگ روسیه علیه اوکراین، چین همچنان به تلاش‌های خود برای تقویت حضور اقتصادی‌اش در منطقه افزوده است.

در چنین شرایطی، دیدارهای دوجانبه مانند امروز، می‌تواند فرصتی باشد برای هماهنگ کردن موضع این کشورها در برابر چالش‌های جدید منطقه‌ای.

نکته مهم دیگربه گفته ناظران این است که سردار بردی‌محمداف ۴۲ ساله، سومین رئیس‌جمهور ترکمنستان در سه دهه اخیر این کشور پس از استقلال از اتحاد جماهیر شوروی است، و در ماه مارس سال ۲۰۲۲ قدرت را پس از پدرش - قربانقلی بردی‌محمداف - به دست گرفته است.

در تاجیکستان هم زمزمه‌هایی به گوش می‌رسد که ممکن است قدرت سیاسی به شیوه ترکمنستان از پدر به پسر وا‌گذار شود.

درضمن، امروز سردار بردی‌محمداف با رستم امامعلی، شهردار دوشنبه و رئیس مجلس ملی تاجیکستان نیز دیدار و گفتگو کرده است. رستم امامعلی، پسر بزرگ امامعلی رحمان است و او اکنون نفر دوم در سلسله مراتب قدرت سیاسی در این کشور آسیای مرکزی به شمار می‌رود. امامعلی رحمان از سال ۱۹۹۲ رهبری تاجیکستان را در دست دارد.