هنرمندان روس در دوراهی حمایت از کرملین یا مواجهه با سانسور

جنگ اوکراین، جامعه هنری روسیه را به دو بخش تقسیم کرده است: کسانی که از جنگ حمایت می‌کنند و متقابلا از حمایت دولت برخوردار می‌شوند و مخالفان جنگ که تحت فشار قرار گرفته‌اند تا به پشتیبانی از جنگ برآیند.

گفتگو کردن درباره جنگ هزینه‌ زیادی دارد. شما ممکن است به قتل برسید، به زندان بیافتید یا به تبعید فرستاده شوید. اگر هم در زمینه فرهنگ و هنر فعالیت می‌کنید، ممکن است به حاشیه رانده شوید.

آندری ماکارویچ یکی از مشهورترین هنرمندانی است که پس از انتقاد از سیاست‌های دولت، از چشم کرملین افتاد.

نام او در دوران اتحاد جماهیر شوروی به عنوان خواننده یک گروه راک به نام «ماشین زمان» مطرح شد.

تلویزیون دولتی روسیه به او لقب «بیتل پرسترویکا» داده بود که به برنامه گسترده اصلاحات میخائیل گورباچف، آخرین رهبر اتحاد جماهیر شوروی اشاره داشت.

پس از اولین حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۱۴، ماکارویچ آهنگی را به نام «کشور من دیوانه شده است» نوشت و در تظاهرات ضدجنگ شرکت کرد.

همزمان که انتقادات ماکارویچ از ولادمیر پوتین شدت می‌گرفت، چندین کنسرت او در سراسر روسیه لغو شد و او کرملین را به سازماندهی کمپین آزار و اذیت متهم کرد.

پس از شروع جنگ تمام عیار در فوریه ۲۰۲۲، ماکارویچ که عمیقا سرخورده شده بود، روسیه را ترک کرد.

او بعدتر در مصاحبه‌ای گفت: « به نظر می‌رسد که تغییر تفکرات مردم به سمت آن چه که دولت می‌خواهد، بسیار آسان‌تر و قابل انجام‌تر است. آن‌ها به نظر ابله‌تر و خشن‌تر شده‌اند.»

در این حال، نیکولای راستورگویف، نمونه‌ای از هنرمندان مورد علاقه دولت است. او خواننده گروه «لیوبه» است؛ گروه موسیقی مورد علاقه پوتین. او از حامیان سرسخت سیاست‌های کرملین، از جمله «عملیات نظامی ویژه» در اوکراین است.

بر خلاف ماکارویچ، به نظر می‌رسد راستورگویف در طی این سال‌ها، از تمامی امکانات دولتی و غیردولتی برخوردار بوده است.

در ۱۵ مارس ۲۰۱۴، روزی که ماکارویچ در پی راهپیمایی صلح در مسکو توسط فعالان ضد اوکراین، مورد حمله قرار گرفته بود، راستورگویف به همراه گروهش، در استادیوم المپیک پایتخت، بیست و پنجمین سالگرد تاسیس «لیوبه» را جشن ‌می‌گرفت.

روز بعد، گروه او در کریمه کنسرتی را اجرا کردند؛ برای توجیه الحاق این شبه‌جزیره به خاک روسیه و در حمایت از رفراندومی که هیچ کشور و نهاد بین‌المللی آن را قبول ندارد.

راستورگویف و گروهش همچنین در بسیاری از مراسمی که توسط کرملین برگزار شده‌اند، در «لوژنیکی»، بزرگترین ورزشگاه روسیه، اجرا کرده‌‌اند. این مراسم عموما با حضور ولادمیر پوتین برگزار می‌شود.

او ترانه‌ای نیز برای افتتاح پلی که کریمه را به روسیه متصل می‌کند، ساخته است.

از نشانه‌های نفوذ این گروه بر فضای سیاسی روسیه همین بس که یک مامور پلیس که در جستجوی مخالفان دولت بود، از مشتریان یک میکده در مسکو خواسته است برای اثبات حمایتشان از دولت، ترانه‌ای از لیوبه را بخوانند.

نیکولای راستورگویف به دلیل نقشش در «بی‌ثبات‌سازی و مدیریت اطلاعات گمراه‌کننده» تحت تحریم‌های اتحادیه اروپا قرار دارد.

در روسیه، هنرمندانی مانند ماکاروویچ، که از کرملین انتقاد می‌کنند، رسما به عنوان «عوامل خارجی» معرفی شده‌اند.

فیلم و تئاتر

این اختلافات میان ستارگان سینما و تئاتر نیز به شدت وجود دارد.

نیکیتا میخالکوف یکی از مشهورترین بازیگران و کارگردانان سینمای روسیه است. او کارگردان و بازیگر فیلم «آفتاب‌سوخته»، برنده جایزه اسکار بهترین فیلم خارجی‌زبان در سال ۱۹۹۴است. این فیلم درباره زندگی‌های نابود شده از وحشت در دوران شوروی استالینی است.

دیدگاه‌های میخالکوف نیز بسیار نزدیک به ایدئولوژی رسمی کرملین است؛ یک محافظه‌کار مذهبی که از دیدگاه‌های افراطی ضدغربی حمایت می‌کند.

او بعضی تئوری‌های توطئه‌ را در برنامه تلویزیونی خود با نام «جن گیر» مطرح می‌کند. این برنامه از تلویزیون دولتی روسیه پخش می‌شود و گفته می‌شود آقای پوتین نیز از بینندگان آن است.

در سال ۲۰۰۷، او نامه‌ای سرگشاده نوشت که در آن از رئیس‌جمهوری روسیه خواسته می‌شد تا بر خلاف قانون اساسی، برای سومین دوره ریاست‌جمهوری‌اش تلاش کند. در همان سال، نیز فیلمی برای جشن تولد ۵۵ سالگی پوتین ساخت که در روز تولدش از تلویزیون دولتی پخش شد.

این کارگردان، از سال ۱۹۹۷ ریاست اتحادیه فیلمسازان روسیه را برعهده دارد و جوایز و کمک‌های مالی متعددی از دولت دریافت کرده است. جایزه وزارت دفاع برای «توسعه فرهنگ و هنر میهن» و دو میلیون دلار بودجه دولتی برای ساخت قسمت دوم فیلم «آفتاب‌سوخته»، از جمله این جوایز و کمک‌ها هستند.

او حامی جنگ روسیه در اوکراین است و گفته‌های آقای پوتین را درباره اداره اوکراین توسط یک «رژیم نازی» و این که «زبان اوکراینی مظهر نفرت از روسیه است» را تایید می‌کند.

ماه‌ها پس از آغاز جنگ اوکراین، ولادیمیر پوتین در مراسمی در کرملین به میخالکوف عنوان «قهرمانِ کار و تلاش» را اعطا کرد. این فیلمساز نیز ضمن تشکر از او و با اشاره به جنگ اوکراین گفت که «روسیه جدیدی» در آنجا ساخته خواهد شد.

میخالکوف نیز به دلیل نقشش در انتشار « تبلیغات جعلی کرملین» از سوی اتحادیه اروپا تحریم شده است.

اما لیا آخدژاکووا که بازیگر است، دیدگاه‌های سیاسی بسیار متفاوتی دارد و حرفه او مسیر متفاوتی را دنبال کرده است. او در دهه ۷۰ میلادی به لطف بازی در فیلم‌های بسیار محبوب دوران شوروی سابق مانند سریال طنز «سرنوشت» و «ماجراهای اداره» به شهرت رسید.

از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، این هنرپیشه کوچک‌جثه هرگز از علنی کردن دیدگاه‌های سیاسی خود ابایی نداشته و اغلب از سیاست‌های دولت انتقاد کرده است.

او در یک راهپیمایی در مسکو در سال ۲۰۱۴، از اعتراضات در کی‌یف دفاع کرد. این اعتراضات – به اصطلاح یورومیدان - منجر به سرنگونی ویکتور یانوکوویچ، رئیس جمهوری حامی روسیه، شد.

در آن تظاهرات، وقتی که آخدژاکووا از جمعیت خواست تا از طرفداران دموکراسی که در پایتخت اوکراین کشته شدند، حمایت کنند، جمعیت حاضر شعارهایی به نشانه همبستگی با مردم این کشور سردادند.

زمانی که هشت سال بعد، ولادمیر پوتین جنگ اوکراین را آغاز کرد، برگزاری تجمعاتی مانند آن چه که خانم آخدژاکووا، در آنها شرکت می‌کرد، در روسیه غیرقابل تصور بود.

او که در اولین روز جنگ با تلویزیون مستقل «دوزهد» صحبت می‌کرد، از دیگر هنرمندان و سلبریتی‌ها خواست تا با آن مخالفت کنند.

او گفت:‌ «من به همه اهالی فرهنگ می‌‌گویم که زمان آن فرا رسیده است که ما حرف خود را بزنیم. فرصت دیگری نخواهیم داشت. جنگی در جریان است و دروغ‌های زیادی گفته می‌شود؛ دریایی از دروغ.»

کمتر از یک هفته بعد، شبکه تلویزیونی دوزهد به دلیل تشدید سانسور و نگرانی برای امنیت کارکنان خود مجبور به نقل مکان به خارج از کشور شد.

یک سال بعد، آخدژاکووا پس از ۴۵ سال ایفای نقش در تئاتر «سوورمنیک»، آخرین نقش خود را در آنجا از دست داد.

به گفته او، مدیر تازه منصوب سالن تئاتر به او گفت که هزاران نامه در انتقاد از او دریافت کرده است.

این رویه، یادآور کمپین‌های آزار و اذیت‌ سازماندهی شده در اتحاد جماهیر شوروی است.

اخیرا یکی از طرفداران دولت از دادستان‌ها خواسته رفتار و گفته‌های این بازیگر زن را بررسی کنند و ببینند آیا مصداق خیانت است یا خیر؟