چرا ام‌پاکس با کووید فرق دارد؟

وقتی سازمان بهداشت جهانی‌ام‌پاکس را برای دومین بار در عرض دو سال، به‌عنوان وضعیت اضطراری بهداشت جهانی اعلام کرد، سؤالی که به‌طور عمومی مطرح شد این بود: آیا این‌ یک کووید جدید است؟

دانشمندان و متخصصان بهداشت و سلامت تأیید می‌کنند که این نگرانی به‌جایی است اما جواب به این سؤال منفی است.

دکتر هانس کلوگ، مدیر بخش اروپای سازمان بهداشت جهانی می‌گوید: «ام‌پاکس، یک کووید جدید نیست. خطر آن برای عموم جمعیت پایین است.»

«ما می‌دانیم چطور ام‌پاکس را کنترل کنیم. در حوزه اروپا، آگاهی کافی در مورد قدم‌های لازم برای متوقف کردن چرخه انتقال بیماری وجود دارد.»

هردوی این بیماری‌ها ناشی از ویروس هستند اما علامت‌های این دو بیماری متفاوت است و از روش‌های متفاوتی منتقل می‌شوند.

پروفسور رادنی آدام، متخصص بیماری‌های عفونی در بیمارستان دانشگاه آقاخان در کنیا می‌گوید: «تفاوت‌های این دو، خیلی بیشتر از شباهت‌های آن‌ها است.»

در اینجا به پنج تفاوت آن‌ها می‌پردازیم:

۱. ام‌پاکس یک ویروس جدید نیست

ام‌پاکس، که نام سابق آن آبله میمون بود، از سال ۱۹۵۸ وجود داشته است و اولین بار در میمون‌هایی که در دانمارک نگهداری می‌شدند تشخیص داده شد.

اولین مورد انسانی آن در سال ۱۹۷۰ در جمهوری دموکراتیک کنگو گزارش شد. از آن زمان، این ویروس در دوره‌هایی در غرب آفریقا و آفریقای مرکزی شیوع پیداکرده است. اولین باری که به‌عنوان وضعیت اضطراری بهداشت جهانی اعلام شد در سال ۲۰۲۲ بود که در آن بیماری توانست در ۷۰ کشور گسترش پیدا کند.

برخلاف ام‌پاکس، همه‌گیری ویروس کووید ۱۹ از ووهان چین، به‌سرعت تبدیل به پاندمی جهانی شد. این‌یک ویروس جدید به نام سارس کووید ۲ بود که پیش‌ازاین در انسان‌ها تشخیص داده نشده بود.

دانشمندان می‌گویند در مورد ام‌پاکس اطلاعات بیشتری نسبت به کووید ۱۹ وقتی تبدیل به وضعیت اضطراری جهانی شد، دارند.

۲. ام‌پاکس به‌ اندازه کووید۱۹ مسری نیست

هرچند هر دو بیماری درنتیجه ارتباط نزدیک منتشر می‌شوند، کووید ۱۹ بسیار سریع‌تر انتقال پیدا می‌کند زیرا از طریق هوا منتقل می‌شود.

سازمان بهداشت جهانی می‌گوید افراد با تنفس ذرات ریز مایعات آلوده به ویروس کووید که از سرفه، عطسه، صحبت کردن و نفس کشیدن فرد آلوده در هوا پخش می‌شود، به آن مبتلا می‌شوند.

اما ام‌پاکس از طریق تماس نزدیک و بسیار طولانی‌ مدت با فرد مبتلا، ازجمله تماس پوستی، مانند رابطه جنسی، تماس با تخت و ملحفه‌ها و لباس‌های فرد آلوده و تماس طولانی چهره به چهره منتقل می‌شود.

نشانه‌های رایج کووید ۱۹ عبارت‌اند از تب، لرز و گلودرد. نشانه‌های ام‌پاکس بثورات پوستی که برای مدت طولانی به‌جا می‌مانند، تب، سردرد، بدن‌درد و التهاب غدد لنفاوی هستند.

بیش از ۷۶ میلیون مورد ابتلا به کووید بین ۱۹ دسامبر ۲۰۱۹ تا اوت ۲۰۲۳ گزارش‌ شده است. درحالی‌که از ماه مه ۲۰۲۲ تا امروز، موارد ابتلا به ام‌پاکس ۱۰۰۰۰۰ نفر بوده‌اند.

سازمان کنترل و پیشگیری بیماری‌های آفریقا در سال ۲۰۲۴، ۱۸۹۱۰ مورد ابتلا به ام‌پاکس و نزدیک به ۶۰۰ مرگ گزارش کرده است.

۳. برای ام‌پاکس واکسن‌هایی وجود دارند

وقتی کووید در جهان گسترش پیدا کرد، مسابقه‌ای برای ساخت واکسن شروع شد. اما برای محافظت در برابر ام‌پاکس واکسن‌هایی دسترس وجود دارند.

ام‌پاکس از خانواده آبله است. این بیماری در سال ۱۹۸۰ از طریق واکسیناسیون گسترده، ریشه‌کن شد. واکسن‌هایی که برای آبله استفاده شدند، می‌توانند تا حدی در برابر آبله میمون هم مصونیت ایجاد کنند. خصوصاً در شیوع سال ۲۰۲۲، توانستند تا حدی امنیت ایجاد کنند.

پرفسور آدامز توضیح می‌دهد: «این واکسن صد در صد در برابر ام‌پاکس محافظت نمی‌کند اما در شیوع آن در سال ۲۰۲۲ در اروپا و آمریکا شمالی، مشاهده شد که افراد مسن‌تر کمتر در معرض خطر بودند و گمان بر این بود که شاید این افراد به خاطر واکسن آبله‌ای که درگذشته دریافت کرده‌اند، مصونیت پیداکرده‌اند.»

شرکت باوارین نوردیک، در همه‌گیری سال ۲۰۲۲ ۱۵ میلیون دوز واکسن MVA-BN که واکسن ام‌پاکسی است که بر اساس واکسن آبله طراحی‌شده بود را به ۷۵ کشور جهان فرستاد.

۴. ویروس ام‌پاکس بسیار آهسته‌تر از کووید جهش پیدا می‌کند

ویروس‌ها به‌مرور زمان تغییر پیدا می‌کنند اما بعضی از آن‌ها سریع‌تر جهش پیدا می‌کنند.

دلیل آن این است که‌ام‌پاکس ویروس دی ان ای است و کووید درنتیجه ویروسی ایجاد می‌شود که‌ام آران ای است. آن‌طور که انجمن میکروبیولوژی آمریکا می‌گوید ویروس‌های دی ان ای به شکل آزادانه مانند ویروس‌های ام آران ای، جهش پیدا نمی‌کنند. تا امروز دو گونه ویروس ام‌پاکس وجود دارد، کلاد ۱ و کلاد ۲. ویروس سارس کووید ۲ تا امروز ۲۰ کلاد شناخته‌ شده داشته است.

همه‌گیری فعلی‌ام‌پاکس درنتیجه گسترش گونه‌ای از کلاد ۱ به نام کلاد ۱ بی ایجاد شده است.

ترودی لنگ، استاد بهداشت جهانی در دانشگاه آکسفورد می‌گوید: «آنچه در مورد کلاد ۱ بی ام‌پاکس شاهد هستیم، این است که بیشتر از طریق تماس جنسی منتقل می‌شود و البته مواردی از طریق رابطه فرد با فرد به‌طور طولانی در محیط خانواده هم دیده‌شده است مانند انتقال از مادر به کودک، کودک به کودک و پرستار به کودک.»

دانشمندان سازمان بهداشت جهانی می‌گویند هنوز نمی‌دانند که آیا گونه ۱ بی‌قابلیت سرایت بیشتری از گونه دیگر دارد یا خیر.

آنچه می‌دانند این است که افرادی که در شیوع جدید دچار عفونت شده‌اند، در هنگام گزارش علائم شدیدتری داشته‌اند.

۵. احتمال قرنطینه، بسته شدن مرزها و برنامه فراگیر واکسیناسیون وجود ندارد

بسیاری از مردم نگران هستند که گسترش ام‌پاکس منجر به قرنطینه جهانی مشابه آنچه در مورد کووید پیش آمد، شود.

اما باوجودآنکه ام‌پاکس در دو سال گذشته بین ۱۶ کشور در آفریقا گسترش پیداکرده است، سازمان کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آفریقا بستن مرز کشورها را توصیه نمی‌کند.

دکتر جین کاسایه، مدیرکل این سازمان گفته است: «سی دی سی آفریقا، در حال حاضر، با توجه به شواهد موجودی که در دست دارد، توصیه‌ای در مورد بستن مرزها و جلوگیری از رفت‌وآمد مردم و کالاها ندارد. رفت‌وآمد مردم و کالاها مانند گذشته ادامه خواهد داشت و ما هم‌زمان تلاش می‌کنیم با کمک ابزارهای موجود، با گسترش بیشتر بیماری مبارزه کنیم.»

دکتر مایک رایان، مدیر اجرایی برنامه‌های اضطراری سازمان بهداشت جهانی هم با این تصمیم موافق است.

او می‌گوید: «ام‌پاکس ویروسی است که باهم فکری و انجام دادن کارهای صحیح در وقت مناسب می‌توانیم آن را کنترل کنیم. همان‌طور که در مورد کووید چنین کردیم.»

ام‌پاکس معمولاً بیماری ملایمی ایجاد می‌کند و بیشتر مردم بعد از دو یا چهار هفته بهبود پیدا می‌کنند اما بعضی از افراد دچار نوع شدید بیماری می‌شوند و نیاز به بستری شدن در بیمارستان پیدا می‌کنند.

شما می‌توانید با جلوگیری از تماس نزدیک با افراد مبتلا، اشیا یا حیوانات آلوده خود را از ویروس دورنگه دارید. کارهای ساده‌ای مانند شستن دست‌ها، استفاده از ضدعفونی‌کننده دست بعد از دست زدن به زخم‌ها هم از کارهایی که توصیه می‌شوند.

پروفسور رادنی می‌گوید: «میدانیم که واکسن تا حد زیادی مصونیت ایجاد می‌کنند. ما ابزارهای مفیدی برای کنترل ویروس در دست داریم و ویروس هم به‌شدت مسری نیست و به‌سرعت گسترش پیدا نمی‌کند. به همین دلیل به نظر من همه‌گیری‌ای مانند کووید بعید به نظر می‌رسد.»