مدل قرقیزستانی، فناوری بریتانیایی و ماشین جنگی روسیه

بر اساس اسناد گمرکی که بی‌بی‌سی به آنها دست یافته، تجهیزات فناوری پیشرفته ساخت یک شرکت بریتانیایی به ارزش ۲.۱ میلیون دلار به شرکت‌های مرتبط با ارتش روسیه فروخته شده است.

طبق این اسناد، لنزهای دوربین ساخت بریتانیا را شرکتی که در قرقیزستان به ثبت رسیده، و ظاهراً یک دختر مدل لباس شنا آن را اداره می‌کند، به روسیه ارسال کرده است.

بک اپترونیک سولوشنز، شرکت سازنده بریتانیایی، که پیش‌تر روی تانک‌های چلنجر ۲ و جت‌های جنگنده اف-۳۵ بریتانیا کار کرده است، به ما گفته است که هیچ تحریمی را نقض نکرده، هیچ معامله‌ای با روسیه یا قرقیزستان نداشته و از این محموله‌ها بی‌خبر بوده است.

نتایج تحقیقات ما درباره کارآمدی تحریم‌هایی که از زمان آغاز جنگ اوکراین علیه روسیه وضع شده، سؤالاتی را مطرح می‌کند.

ردگیری‌ها، ما را به والریا بایگاسکینا، دختری ۲۵ ساله رساند که اصالتاً اهل قرقیزستان در آسیای مرکزی است و اما اکنون در بلاروس زندگی می‌کند. او که یک مدل پاره‌وقت است، مرتباً درباره سبک زندگی مجلل و مدام در سفرش در شبکه‌های اجتماعی پست می‌گذارد. در دو سال گذشته، او به دوبی، سریلانکا و مالزی سفر کرده است.

حساب‌های او در رسانه‌های اجتماعی هیچ اشاره‌ای به این موضوع نداشتند که والریا مدیر شرکتی است که میلیون‌ها دلار تجهیزات را به شرکت‌های تحت تحریم در روسیه منتقل کرده است، موضوعی که از بررسی اسناد گمرکی توسط ما مشخص شده است.

بر اساس اطلاعات ثبت شده در بلاروس، خانم بایگاسکینا بنیانگذار و مدیر «شرکت با مسئولیت محدود راما گروپ» بوده است. این شرکت که در فوریه ۲۰۲۳ تأسیس شده، در آدرسی در بیشکک، پایتخت قرقیزستان - در فاصله ۳۷۱۳ کیلومتری از محل سکونت او در بلاروس - به ثبت رسیده است.

هر دو کشور از جمهوری‌های پیشین شوروی هستند که روابط تجاری محکمی با روسیه دارند. بلاروس همچنان مهم‌ترین متحد مسکو در اروپا به شمار می‌رود.

داده‌های تجاری نشان می‌دهند که از زمان اعمال تحریم‌ها علیه روسیه در فوریه ۲۰۲۲، صادرات بریتانیا به قرقیزستان بیش از ۳۰۰ درصد افزایش یافته است. کارشناسان گمان می‌برند که مقصد واقعی برخی از این کالاها مسکو باشد.

اسناد گمرکی که بی‌بی‌سی به آنها دست یافته، حاکی از آن است که شرکت راما گروپ دو محموله از تجهیزات اپتیکی پیشرفته که قابلیت استفاده در موشک‌ها، تانک‌ها و هواپیماها را دارند، به مسکو ارسال کرده است.

در فرم گمرکی، این تجهیزات به عنوان محصولات ساخت شرکت بِک اپترونیک سولوشنز واقع در همل همپستد، هرتفوردشر ثبت شده است. این شرکت سازنده لنزهای بسیار دقیقی است که در سامانه‌های هدف‌گیری و نظارتی کاربرد دارند.

هرچند برخی از لنزهای این شرکت در حوزه‌های پزشکی و مهندسی کاربرد دارند، وب‌سایت شرکت بِک به تفصیل به کاربردهای نظامی و دفاعی محصولاتش اشاره می‌کند.

لنزها و فناوری‌های اپتیکی که توسط بک اپترونیک به فروش می‌رسند، به طور مشخص جزو کالاهایی هستند که یا صادرات آنها به روسیه غیرقانونی است، یا پیش از هرگونه فروش نیازمند کسب مجوز از مقامات بریتانیا هستند.

بی‌بی‌سی با بررسی اسناد گمرکی، مجموعاً شش محموله از محصولاتی را که گویا بِک تولید کرده است، شناسایی کرده است. ارزش کل این محموله‌ها ۲.۱ میلیون دلار بوده و از طریق راما و یک شرکت واسطه دیگر به نام «شرکت با مسئولیت محدود شیسان» به مسکو ارسال شده‌اند.

در دسامبر ۲۰۲۳ و ژانویه ۲۰۲۴، راما گروپ دو محموله خود را به عنوان «بخش چرخنده دوربین» به مسکو ارسال کرد. این محموله‌ها به شرکت سول گروپ، مستقر در اسمولنسک (۳۲۰ کیلومتری جنوب غربی مسکو) که تحت تحریم‌های آمریکا قرار دارد، فرستاده شدند.

مسیر دقیق بین‌المللی این کالاها مشخص نیست. اسناد نشان می‌دهند که برخی از این محموله‌ها ممکن است در اصل از تایلند ارسال شده باشند.

شرکت شیسان، یک شرکت قرقیزستانی دیگر، مسئول ارسال چهار محموله دیگر از محصولات بک اپترونیک به ارزش ۱.۵ میلیون دلار بوده است.

دو مورد از این محموله‌ها شامل «لنز دوربین مادون قرمز با موج کوتاه» بودند و به «کارخانه اپتیک و مکانیک اورال» ارسال شدند. این کارخانه که تجهیزات هدف‌گیری بمب تولید می‌کند، به دلیل ارتباطاتش با ارتش روسیه تحت تحریم قرار دارد.

شرکت‌های راما گروپ و شیسان نشانی واحدی در بیشکک دارند - یک ساختمان مدرن پنج طبقه در منطقه مرفه‌نشین شهر. با این حال، هنگامی که ما به آنجا مراجعه کردیم، به ما گفته شد که والریا بایگاسکینا برای یک سفر کاری از کشور خارج شده است.

ما از طریق پست‌های شبکه‌های اجتماعی او، شماره تماسش را پیدا کردیم و ادعاهای مطرح شده را مستقیما با او در میان گذاشتیم.

خانم بایگاسکین گفت که او بنیانگذار شرکت بوده اما آن را در ماه مه فروخته است. او اتهامات را رد کرد و گفت زمانی که مالک شرکت بوده، «چیزی‌هایی از این دست، ارسال نشده است». سپس تلفن را قطع کرد.

بعداً، او از طریق ایمیل به ما اعلام کرد که این اتهامات «مضحک» و مبتنی بر «اطلاعات نادرست» هستند.

تحقیقات ما نشان می‌دهد که او در ماه مه امسال، راما گروپ را به بهترین دوستش، آنجلینا ژورنکو که صاحب یک کسب و کار لباس زیر در قزاقستان است، فروخته است.

خانم ژورنکو به ما گفت: «تمامی فعالیت‌های تجاری صرفاً در چارچوب قوانین جاری قرقیزستان انجام می‌شود. این شرکت هیچ ممنوعیتی را نقض نکرده است. هر اطلاعات دیگری کذب است.»

مدیر شرکت واسطه دیگر، شیسان، فردی به نام یوگنی آناتولیویچ ماتویف معرفی شده است. ما ادعاهای خود را از طریق ایمیل با او در میان گذاشتیم.

او به ما گفت که اطلاعات ما «نادرست» است و او «یک کسب و کار تأمین‌کننده کالاهای صرفاً غیرنظامی ساخت کشورهای آسیایی» را اداره می‌کند.

او در ادامه افزود: «این امر با قوانین کشوری که در آن فعالیت می‌کنم مغایرتی ندارد و ارتباطی با تحریم‌های آمریکا ندارد، زیرا ممنوع کردن تجارت آزاد کالاهای آسیایی که برای فروش و تحویل در دسترس هستند، غیرممکن است.»

هیچ شواهدی مبنی بر اطلاع بک اپترونیکس از این محموله‌ها یا اینکه مقصد نهایی لنزها روسیه بوده، وجود ندارد.

این شرکت به ما گفته است که هیچ ارتباطی با این محموله‌ها نداشته است: «بک هیچ کالایی را برخلاف مقررات صادراتی بریتانیا یا تحریم‌های اعمال شده توسط این کشور، ارسال نکرده است. این شرکت هیچ‌گونه معامله‌ای با هیچ شخص یا شرکتی در روسیه، قرقیزستان یا تایلند نداشته و از اینکه ممکن است محموله‌ای در نهایت به هر یک از این مقاصد ارسال شود بی‌اطلاع بوده و هیچ کالایی را به این مقاصد نفرستاده است.»

این شرکت بر این باور است که برخی از تجهیزات ذکر شده اصلاً تولید آنها نیست و احتمال دارد اسناد گمرکی جعلی باشند.

اما این صادراتی که ادعا می‌شود انجام شده‌اند، تنها بخشی از یک تصویر بزرگ‌تر است که شامل محموله‌هایی از منابع مختلف می‌شود.

بررسی اسناد گمرکی توسط اندیشکده امنیتی سی۴ای‌دی‌اس مستقر در واشنگتن نشان می‌دهد که شرکت شیسان بین ژوئیه و دسامبر ۲۰۲۳، تعداد ۳۷۳ محموله را از طریق قرقیزستان به روسیه ارسال کرده است.

از این تعداد، ۲۸۸ محموله حاوی کالاهایی بودند که در دسته‌بندی گمرکی «اقلام با اولویت بالای میدان نبرد» قرار می‌گیرند.

طی همین دوره شش ماهه، راما گروپ مجموعاً ۱۷۵۶ محموله به روسیه ارسال کرده است. از این تعداد، ۱۳۵۵ محموله شامل اقلامی بودند که در فهرست «اقلام با اولویت بالای میدان نبرد» قرار داشتند.

جدیدترین محموله‌های این شرکت، شامل تجهیزات الکترونیکی ساخت شرکت‌های آمریکایی و بریتانیایی، به یک شرکت روسی به نام تیتان-میکرو ارسال شده است. این شرکت از ماه مه ۲۰۲۳ به دلیل فعالیت در بخش نظامی روسیه، تحت تحریم‌های آمریکا قرار دارد.

النا ترگوب از ناکو، سازمان مستقل ضد فساد اوکراین می‌گوید: «وقتی آنها این فناوری را به مشتری‌ای می‌فروشند که احتمالاً یک مصرف‌کننده نهایی روسی است، باید کاملاً آگاه باشند که این فناوری برای کشتن انسان‌ها استفاده خواهد شد.»

او هشدار می‌دهد که خلأهای موجود در نظام تحریم‌ها به بهای جان انسان‌ها تمام می‌شود.

او می‌افزاید: «بدون این فناوری‌ها، آن سلاح‌ها قادر به پرواز نخواهند بود. مغز آن موشک‌های بالستیک و پهپادهای انتحاری از فناوری غربی ساخته شده است.»

مقامات بین‌المللی از نقش قرقیزستان در دور زدن تحریم‌ها آگاهی دارند.

در ماه آوریل، دیوید کامرون، وزیر امور خارجه وقت بریتانیا، به بیشکک سفر کرد و از مقامات قرقیزستان خواست تا اقدامات بیشتری برای تشدید پایبندی به تحریم‌ها انجام دهند.

رئیس جمهور قرقیزستان ابراز اطمینان کرد که سفر رسمی لرد کامرون به کشورش «انگیزه تازه‌ای به همکاری‌های چندجانبه میان قرقیزستان و بریتانیا خواهد بخشید».

دیوید اوسالیوان، فرستاده ویژه اتحادیه اروپا برای اجرای تحریم‌ها، به ما گفت که تلاش‌ها برای از بین بردن «شبکه‌های تدارکات غیرقانونی» ادامه دارد و اینکه «شرکت‌ها موظفند بررسی‌های دقیق انجام دهند تا مشخص شود مصرف‌کننده نهایی چه کسی است و «اقلام میدان نبرد» در نهایت به کجا می‌رسند».