تحریمهای سازمان ملل علیه ایران اجرایی شد؛ وزارت خارجه ایران احیای قطعنامهها را به لحاظ حقوقی «بیمبنا و غیرقابل توجیه» خواند
منبع تصویر، EPA
پس از ده سال، تحریمهای سازمان ملل که در قالب برجام برداشته شده بود، از صبح امروز یکشنبه (شش مهر/۲۸ سپتامبر) اجرایی شده است.
وزارت خارجه ایران در بیانیهای اقدام برای احیای قطعنامههای خاتمهیافته را از نظر حقوقی «بیمبنا و غیرقابل توجیه» و به لحاظ اخلاقی و منطقی «مردود» دانسته است.
در این بیانیه آمده است: «طرفهای اروپایی برجام، همچون آمریکا، مرتکب نقض فاحش و مستمر نص و روح برجام شدهاند.»
وزارت خارجه ایران میگوید: «برنامه هستهای صلحآمیز جمهوری اسلامی ایران پیشتر در قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت و سند ضمیمه آن یعنی برجام بهطور جامع مورد رسیدگی قرار گرفته و دوره زمانی ۱۰ ساله آن در موعد پیشبینیشده یعنی ۲۶ مهر ۱۴۰۴ (۱۸ اکتبر ۲۰۲۵) باید خاتمهیافته تلقی شود.»
این نهاد همچنین گفته است: «هرگونه اقدام که برخلاف یا در تعارض با قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت باشد، نمیتواند تعهدات حقوقی برای کشورهای عضو سازمان ملل متحد ایجاد نماید.»
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران در پیامی که در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرده، تلاش برای بازگرداندن دوباره تحریمهای بینالمللی را اقدامی «باطل» خوانده است.
تحولات اخیر در حالیست که نگرانیها در ایران درباره پیامدهای منفی بازگشت تحریمهای بینالمللی، بویژه تاثیر آن بر معیشت مردم، کماکان ادامه دارد.
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت ایران تلویحا به چالش بودجه پس از فعال شدن مکانیسم ماشه اشاره کرده و گفته است: «مدتهاست بر کوچکسازی دولت و ادغام برخی ردیفها(در بودجه) هم تاکید شده است و دولت باید هزینهها را متناسب با درآمد تنظیم کند.»
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی هم از دولت ایران خواسته است که طرح کالابرگ را سریعتر اجرا کند.
او در صحن علنی مجلس گفته است: «با توجه به اینکه روسیه و چین به عنوان دو کشور دائم شورای امنیت در بیانیه رسمی و در مواضع علنی بر این امر تصریح کردهاند، هیچ کشوری الزامی به رعایت آنها ندارد.»
بریتانیا، فرانسه و آلمان از ایران خواستهاند تنشها را تشدید نکند و در عوض مذاکرات را ادامه دهد.
این سه کشور میگویند پس از آنکه تهران «فعالیتهای هستهای خود را تشدید کرد» و در این زمینه «همکاری نکرد»، چارهای به جز بازگرداندن تحریمها به عنوان گزینه آخر نداشتهاند.
این سه کشور اروپایی در بیانیهای گفتهاند که هدف اولیه در مذاکرات با ایران در دورههای مختلف زمانی در سال ۲۰۱۳ و ۲۰۱۵ جلوگیری از «دستیابی، توسعه یا تولید سلاح هستهای» توسط تهران بوده که «با توجه به نقضهای مکرر این تعهدات از سوی ایران» مکانیسم ماشه را مجددا فعال کردهاند.
وزرای خارجه بریتانیا، فرانسه و آلمان گفتهاند که از بازگشت قطعنامههای سازمان ملل براساس پروسه مکانیسم ماشه استقبال میکنند و «از ایران و تمامی کشورها میخواهیم که بهطور کامل به این قطعنامهها پایبند باشند.»
در بخشی از این بیانیه آمده است: «این قطعنامهها جدید نیستند، بلکه مجموعهای از تحریمها و تدابیر محدودکنندهاند که پیشتر توسط شورای امنیت بهدلیل فعالیتهای مرتبط با اشاعه هستهای ایران اعمال شده بودند. این تدابیر در چارچوب برجام و در زمانی که ایران متعهد به صلحآمیز بودن برنامه هستهای خود شده بود، لغو شدند. با توجه به نقضهای مکرر این تعهدات از سوی ایران، سه کشور اروپایی ناگزیر به فعالسازی مکانیسم ماشه شدند که در نتیجه آن، این قطعنامهها مجددا لازمالاجرا شدند.»
در ادامه این بیانیه تاریخچهای از تعهدات ایران براساس معاهده برجام در سال ۲۰۱۹ ذکر شده و ادامه میدهد «طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی در تاریخ ۴ سپتامبر ۲۰۲۵/ ۱۳ شهریور ۱۴۰۴، میزان اورانیوم غنیشده ایران ۴۸ برابر حد مجاز در توافق برجام است.»
سه کشور اروپایی عضو برجام گفتهاند که «در حال حاضر، این ذخایر کاملا خارج از نظارت آژانس قرار دارند و شامل "مقدار قابل توجه" اورانیوم با غنای بالا» میشوند.
فرانسه، آلمان و بریتانیا گفتهاند که همواره تلاش کردهاند جلوی اعمال مکانیسم ماشه را بگیرند و «ایران را به پایبندی بازگردانند و به راهحل دیپلماتیک پایدار و جامع دست یابند.»
این سه کشور گفتهاند که در ژوئیه ۲۰۲۵ از ایران خواسته بودند «بدون پیششرط» با آمریکا مذاکره کند و در ازای آن پیشنهاد تمدید مکانیسم ماشه را داده بودند، «اما ایران بهطور جدی با آن تعامل نکرد.»
در ادامه این بیانیه آمده: «ایران اقدامات لازم برای رفع نگرانیها را انجام نداد» و «به بازرسان آژانس اجازه بازگشت به تاسیسات هستهای را نداد و گزارشی درباره ذخایر اورانیوم با غنای بالا به آژانس ارائه نکرد.»
آمریکا: دیپلماسی همچنان یک گزینه است
منبع تصویر، Reuters
وزارت خارجه آمریکا هم در بیانیهای با اشاره به اجرا شدن مکانیسم ماشه و بازگشت تحریمهای سازمان ملل متحد علیه ایران گفته است: «دیپلماسی همچنان یک گزینه است» و «توافق، بهترین نتیجه ممکن برای مردم ایران و جهان خواهد داشت.»
در این بیانیه دلیل اجرای مجدد تحریمها را «عدم پایبندی قابل توجه و مستمر ایران به تعهدات هستهای» خوانده است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا در این بیانیه گفته است: «مفاد قطعنامههای بازگرداندهشده، به تهدیدات ناشی از فعالیتهای هستهای، موشکی، تسلیحات متعارف و اقدامات بیثباتکننده ایران میپردازد.»
به گفته وی تصمیم شورای امنیت برای بازگرداندن این تحریمها حاوی این پیام است که «جامعه جهانی در برابر تهدیدات و اقدامات ناقص سکوت نخواهد کرد، و تهران باید پاسخگو باشد.»
در پایان هم نوشته شده دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا «به صراحت اعلام کرده که دیپلماسی همچنان یک گزینه است و توافق، بهترین نتیجه ممکن برای مردم ایران و جهان خواهد بود.»
آمریکا راهحل خروج تهران از این وضعیت را «مذاکرات مستقیم، صادقانه و بدون تاخیر» دانسته که در صورت عدم توافق، کشورهای جهان با اجرای تحریمها «رهبران ایران را تحت فشار قرار دهند که تصمیمی درست برای کشور خود و امنیت جهانی اتخاذ کنند.»
تحریمهای سازمان ملل متحد، مندرج در شش قطعنامه ۱۶۹۶، ۱۷۳۷، ۱۷۴۷، ۱۸۰۳، ۱۸۳۵ و ۱۹۲۹، گسترهای از محدودیتها از برنامه هستهای و موشکی تا حمل و نقل و کشتیرانی را در بر میگیرد.
شورای امنیت سازمان ملل متحد روز جمعه (۴ مهر/ ۲۶ سپتامبر)، به قطعنامه پیشنهادی چین و روسیه برای تمدید مهلت بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه ایران رای نداد.
پیش نویس قطعنامه چین و روسیه با ۴ موافق، ۹مخالف و ۲ رای ممتنع تصویب نشد.
