سفر نادر رئیس سازمان اطلاعاتی ترکیه به تهران: کردها در «کانون» گفتگوها

ابراهیم کالین رئیس سازمان اطلاعات ترکیه در سفری نادری به تهران رفت و با اسماعیل خطیب وزیر اطلاعات و علی اکبر احمدیان دبیر شورای عالی امنیت ملی و نماینده رهبر ایران دیدار کرد.

بنابر گزارش خبرگزاری آناتولی ترکیه، آقای کالین دیروز (شنبه) با اسماعیل خطیب، وزیر اطلاعات ایران، و علی‌اکبر احمدیان، دبیر شورای عالی امنیت، ملی دیدار کرد اما خبر این دیدار امروز در رسانه‌های ایران و ترکیه بازتاب یافت.

گفته شده است «مبارزه با سازمان‌های تروریستی، به‌ویژه پ‌ک‌ک و داعش، تهدیدات مشترک، وضعیت سوریه، آتش‌بس غزه و تحولات مربوط به فلسطین» محور گفتگوهای دو طرف بوده است.

جزئیات اندکی از محتوای این دیدارها منتشر شده است اما خبرگزاری دولتی ایرنا در گزارش کوتاهی از نشست دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران و ابراهیم کالین نوشت: «روابط دو کشور بسیار نزدیک و برادرانه است و در عمده‌ موضوعات اشتراک نظر دارند.»

هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، هم دیروز در تماس تلفنی با عباس عراقچی، همتای ایرانی، درباره روابط دوجانبه و آتش‌بس غزه گفت‌وگو کرد.

تنها هفت روز مانده به سقوط دمشق، عباس عراقچی نیز در سفری به گفته خودش «نادر»، مستقیما از دمشق به آنکارا پرواز کرد. او در آن زمان دیدار خود با هاکان فیدان را «سازنده» خوانده بود.

رایزنی‌های جدید میان تهران و آنکارا در حالی انجام می‎‌شود که ترکیه و ایران در جنگ داخلی سوریه در دو سوی مقابل قرار داشتند. آنکارا از مخالفان بشار اسد حمایت می‌کرد که اکنون قدرت را در در دست دارند، در حالیکه تهران حامی حکومت بشار اسد بود.

بیشتر بخوانید: روایت ترکیه از سقوط اسد: ایران را متقاعد کردیم دخالت نظامی نکند

در سال‌های منتهی به سقوط بشار اسد، ایران و روسیه و ترکیه در نشست‌های سه‌جانبه موسوم به «آستانه» رایزنی‌های دیپلماتیک درباره آینده سوریه داشتند.

اما پس از به قدرت رسیدن مخالفان بشار اسد در هشتم دسامبر، دست‌کم دو نشست درباره سوریه با شرکت دیپلمات‌های ارشد ترکیه، آمریکا، اتحادیه اروپا و کشورهای عرب درباره «تدوین چارچوب انتقال قدرت» برگزار شده است که ایران و روسیه به آن دعوت نشده‌اند.

با این حال مقام‌های ترکیه و ایران نخستین دیدار خود را تنها چند هفته پس از سقوط بشار اسد در قاهره برگزار کردند.

گفته می‌شود در رایزنی‌های جدید ایران و ترکیه تنش میان فلسطینی‌ها و اسرائیل از موضوعات مورد بحث بوده است.

در همین حال آیت‌الله علی خامنه‌ای دیروز (شنبه) با اعضای شورای رهبری حماس در تهران دیدار کرد. این نخستین دیدار سران حماس با رهبر ایران پس از آتش‌بس در غزه است.

مقام‌های ارشد حماس روابط دیپلماتیک نزدیکی با مقام‌های ایران و ترکیه و قطر دارند.

ترکیه و مسئله گروه‌های کرد در خاورمیانه

خبر دیدار ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه، با مقام‌های ارشد امنیتی ایران در حالی منتشر می‌شود که گفته می‌شود دولت ترکیه در ماه‌های اخیر همزمان با افزایش تحرکات نظامی، تلاش‌های دیپلماتیک خود برای رفع مناقشه با مخالفان کرد را افزایش داده است.

نشانه‌هایی در دست است که دولت ترکیه و «حزب کارگران کردستان» (پ‌ک‌ک) ممکن است درحال حرکت به سوی حل چند دهه مناقشه میان خود باشند.

سه‌شنبه هفته گذشته، تونجر باکرهان، رئیس حزب برابری و دمکراسی خلق‌ها، در پارلمان ترکیه به اعضای حزب خود گفت که عبدالله اوجالان در روزهای آینده این «پیام تاریخی» را منتشر خواهد کرد که گفته می‌شود هدف از آن پایان دادن به چند دهه درگیری میان ترکیه و مخالفان کرد خواهد بود.

پ‌ک‌ک یک سازمان شبه‌نظامی است که در سال ۱۹۷۸ تأسیس شد. ترکیه و ایالات متحده و اتحادیه اروپا پ‌ک‌ک را «تروریستی» اعلام کرده‌اند.

مبارزات مسلحانه این گروه شامل حملات انتحاری و عملیات چریکی علیه اهداف نظامی و تأسیسات دولتی و نمایندگی‌های دیپلماتیک ترکیه در خارج بوده است. برآورد شده است تا حالا در این درگیری‌ها بیش از ۴۰ هزار نفر کشته شده‌ باشند.

عبدالله اوجالان، رهبر ۷۵ ساله پ‌ک‌ک، شخصیتی تأثیرگذار در سیاست کردها بوده است. نیروهای ویژه ترکیه او را در سال ۱۹۹۹ در کنیا بازداشت کردند. از آن زمان، او در حال گذراندن حکم حبس ابد در جزیره‌ ایمرالی در جنوب استانبول است.

در روزهای پایانی سال گذشته میلادی، یک هیئت نمایندگی حزب نزدیک به کردهای ترکیه در زندان با عبدالله اوجالان رهبر محبوب پ‌ک‌ک دیدار کرد.

این گفتگوها در حالی صورت می‌گیرد که به دنبال سقوط بشار اسد، تنش میان گروه‌های مسلح تحت حمایت ترکیه با نیروهای دموکراتیک سوریه به رهبری کردها در سوریه افزایش یافته است. در این مدت شهر منبج یکی از اصلی‌ترین مناطق درگیری بوده است.

ترکیه معتقد است که یگان‌های مدافع خلق «ی‌پ‌گ» و حزب کارگران کردستان ترکیه دو نیروی همبسته با یکدیگرند.

در هفته‌های اخیر و به دنبال تغییرات در سوریه، برخی رسانه‌های ترکیه گزارش داده بودند که ایران اخیرا ۱۵۰۰ پهپاد به کردهای سوریه تحویل داده است.

مظلوم عبدی، فرمانده کل نیروهای دموکراتیک سوریه، اما در مصاحبه اختصاصی با بی‌بی‌سی این گزارش‌ها را به‌عنوان «پروپاگاندای ترکیه» رد کرد.

او تاکید کرد که ایران، به‌عنوان متحد حکومت پیشین سوریه، نقشی منفی در رابطه دولت مرکزی و کردها ایفا کرده و یکی از موانع موافقت دولت بشار اسد با به رسمیت شناختن منطقه خودمختار «روژآوا» بوده است.

با این حال به نظر می‌رسد ترکیه برای مواجهه یا توافق با نیروهای کردها در ترکیه و سوریه به دنبال همراهی ایران است.

حکومت جدید سوریه از کردها خواسته است که سلاح خود را زمین بگذارند و ترکیه هم تهدید کرده است اگر نیروهای دموکراتیک سوریه تسلیم نشوند آنها را «خرد» خواهد کرد.