آیا چین برنده مناقشه هند و پاکستان است؟

درگیری چهار روزه میان دو رقیب دیرینه، هند و پاکستان، با اعلام آتش‌بس و ادعای پیروزی از سوی هر دو طرف پایان یافت. اما اکنون به نظر می‌رسد که صنعت دفاعی چین نیز ممکن است برنده این مناقشه غیرمنتظره باشد.

این تنش اخیر از ۷ مه آغاز شد، زمانی که هند در واکنش به قتل ۲۶ نفر – عمدتا گردشگر – به‌دست شبه‌نظامیان در پهلگام در ۲۲ آوریل، حملاتی را به آن‌چه «زیرساخت‌های تروریستی» در داخل پاکستان خواند، انجام داد.

بسیاری از قربانیان در دره‌ای زیبا در کشمیر تحت کنترل هند و در برابر همسران و اعضای خانواده‌شان کشته شدند.

دهلی، اسلام‌آباد را به حمایت از گروه‌های شبه‌نظامی عامل این کشتار متهم کرد؛ اتهامی که پاکستان آن را رد کرد.

پس از واکنش هند به حمله شبه‌نظامیان که آن را «عملیات سیندور» نامید ، مانورهای نظامی متقابل از سوی هر دو طرف انجام شد که شامل پهپاد، موشک و جنگنده بود.

گزارش شد که هند از جنگنده‌های ساخت فرانسه و روسیه استفاده کرد، در حالی که پاکستان جنگنده‌های جی۱۰ و جی ۱۷ را به کار گرفت. جنگنده‌هایی که اسلام‌آباد با همکاری پکن تولید می‌کند.

هر دو طرف می‌گویند که جنگنده‌هایشان از مرز عبور نکرده‌اند و موشک‌ها را از فاصله دور شلیک کرده‌اند.

اسلام‌آباد مدعی است که دست‌کم شش جنگنده هندی، از جمله جنگنده‌های تازه‌ خریداری ‌شده رافال ساخت فرانسه، را سرنگون کرده است. دهلی هنوز به این ادعا پاسخ نداده است.

ای. کی. بهارتی، مارشال نیروی هوایی هند هفته گذشته زمانی که خبرنگاری درباره این ادعاها از او پرسید، گفت: «درگیری همیشه با خسارت همراه است.»

او اما از اظهار نظر درباره ادعای خاص پاکستان مبنی بر سرنگونی جنگنده‌های هندی خودداری کرد.

او افزود: «ما به اهدافی که تعیین کرده بودیم دست یافتیم و همه خلبانان ما به خانه برگشته‌اند.»

هند می‌گوید که دست‌کم «۱۰۰ تروریست» را در جریان حمله به مقرهای گروه‌های شبه‌نظامی ممنوعه لشکر طیبه و جیش محمد در خاک پاکستان، کشته است.

روایت قطعی از آن‌چه واقعا در نبرد هوایی رخ داده، هنوز منتشر نشده است. برخی رسانه‌ها گزارش‌هایی از سقوط هواپیما در ایالت پنجاب و کشمیر تحت کنترل هند در همان بازه زمانی منتشر کردند، اما دولت هند به این گزارش‌ها واکنشی نشان نداده است.

خبرگزاری رویترز به نقل از مقام‌های آمریکایی گزارش داده که پاکستان احتمالا از جنگنده جی ۱۰ ساخت چین برای شلیک موشک‌های هوا به هوا به سمت جنگنده‌های هندی استفاده کرده است.

ادعای پیروزی پاکستان، در حالی که به شدت بر سامانه‌های تسلیحاتی چین تکیه داشت، از سوی برخی کارشناسان به عنوان موفقیت صنعت دفاعی پکن تلقی می‌شود. هرچند برخی نیز با این برداشت موافق نیستند.

برخی کارشناسان این ماجرا را «لحظه دیپ‌سیک» برای صنعت تسلیحاتی چین می‌دانند. اشاره به ژانویه امسال که استارتاپ هوش مصنوعی چینی با فناوری مقرون ‌به ‌صرفه‌اش شرکت‌های بزرگ آمریکایی را به لرزه درآورد.

ژو بو، سرهنگ بازنشسته ارتش آزادی‌بخش خلق چین، به بی‌بی‌سی گفت: «این نبرد هوایی تبلیغی بزرگ برای صنعت تسلیحات چین بود. تاکنون، چین هیچ فرصتی برای آزمودن پلتفرم‌هایش در شرایط جنگی نداشت.»

این تحلیلگر مستقر در پکن گفت که نتیجه نبرد هوایی نشان داد «چین سامانه‌هایی دارد که بی‌نظیرند.»

هفته گذشته سهام شرکت چینی گروه صنعت هوانوردی چنگدو، سازنده جنگنده‌هایی ماننده جی ۱۰، پس از آن‌که عملکرد این جنگنده در مناقشه هند و پاکستان گزارش شد تا ۴۰ درصد افزایش یافت.

با این حال، برخی کارشناسان معتقدند هنوز برای اعلام برتری سامانه‌های تسلیحاتی چین زود است.

پروفسور والتر لادویگ از کالج کینگز لندن می‌گوید که هنوز مشخص نیست آیا جنگنده‌های چینی واقعا از جنگنده‌های نیروی هوایی هند ــ به‌ویژه رافال ــ پیشی گرفته‌اند یا نه.

او می‌گوید: «در یک دکترین نظامی استاندارد، شما ابتدا دفاع هوایی دشمن را سرکوب می‌کنید و برتری هوایی به‌دست می‌آورید و بعد اهداف زمینی را می‌زنید. اما به نظر می‌رسد که ماموریت نیروی هوایی هند به‌وضوح بر عدم تحریک واکنش نظامی پاکستان متمرکز بود.»

لادویگ بر این باور است که به خلبانان هندی دستور داده شده بود با وجود این‌که سامانه‌های دفاع هوایی پاکستان در وضعیت هشدار کامل بودند و جنگنده‌های آن‌ها در آسمان حضور داشتند، پرواز کنند.

نیروی هوایی هند جزئیاتی از ماموریت یا استراتژی عملیات هوایی خود ارائه نکرده است.

پکن نیز درباره گزارش‌های مربوط به سرنگونی جنگنده‌های هندی از جمله رافال توسط جی ۱۰ هیچ نظری نداده، اما گزارش‌های تایید نشده از سرنگونی یک سامانه غربی توسط جی ۱۰ باعث خوشحالی و غرور در شبکه‌های اجتماعی چین شده است.

کارلوتا رینائودو، پژوهشگر چین در «تیم بین‌المللی مطالعات امنیتی» در ورونا می‌گوید که شبکه‌های اجتماعی چین با پیام‌های ملی‌گرایانه پر شده، با وجود آن‌که با اطلاعات موجود نمی‌توان به نتیجه قطعی رسید.

او می‌گوید: «در حال حاضر، برداشت‌ها خیلی بیشتر از واقعیت اهمیت دارند. اگر از این منظر نگاه کنیم، برنده اصلی واقعا چین است.»

برای چین، پاکستان یک متحد راهبردی و اقتصادی است. چین بیش از ۵۰ میلیارد دلار در قالب «کریدور اقتصادی چین - پاکستان» برای ساخت زیرساخت‌ها در پاکستان سرمایه‌گذاری می‌کند.

بنابراین، پاکستان ضعیف به نفع چین نیست.

امتیاز گل، تحلیلگر امنیتی پاکستانی می‌گوید: «چین در مناقشه اخیر هند و پاکستان تفاوتی حیاتی ایجاد کرد. این موضوع برنامه‌ریزان هندی را کاملا غافلگیر کرد. آن‌ها احتمالا عمق همکاری در جنگ مدرن میان پاکستان و چین را پیش‌بینی نکرده بودند.»

کارشناسان می‌گویند عملکرد جنگنده‌های چینی در یک شرایط واقعی جنگی در پایتخت‌های غربی با دقت تحلیل شده، زیرا این موضوع بر تجارت جهانی تسلیحات تاثیر خواهد گذاشت.

آمریکا بزرگ‌ترین صادرکننده سلاح در جهان است و چین در رتبه چهارم قرار دارد. چین عمدتا به کشورهای در حال توسعه مانند میانمار و پاکستان تسلیحات می‌فروشد.

پیش‌تر سامانه‌های تسلیحاتی چین به‌دلیل کیفیت پایین و مشکلات فنی مورد انتقاد قرار گرفته بودند.

طبق گزارش‌ها، ارتش میانمار چندین فروند از جنگنده‌های جی‌اف‌۱۷ را که مشترکا توسط چین و پاکستان ساخته شده بود، در سال ۲۰۲۲ به‌دلیل نقص فنی زمین‌گیر کرد.

ارتش نیجریه نیز مشکلات فنی متعددی با جنگنده اف۷ ساخت چین گزارش کرده است.

نکته دیگری که باید در نظر گرفت این است که این نخستین بار نیست که هند یک جنگنده را به پاکستان می‌بازد.

در سال ۲۰۱۹، طی نبرد هوایی کوتاهی میان دو طرف در پی حملات هوایی مشابه هند به اهداف مظنون تروریستی در پاکستان، یک جنگنده ام‌آی‌جی‌۲۱ ساخت روسیه در خاک خود سرنگون شد و خلبان آن اسیر و چند روز هم بعد آزاد شد.

هند اما گفت که خلبان پس از سرنگون ‌کردن جنگنده‌های پاکستانی، از جمله یک اف‌۱۶ ساخت آمریکا، بیرون پریده بود.

پاکستان این ادعا را رد کرد.

با وجود گزارش‌های اخیر از سرنگونی جنگنده‌های هندی، کارشناسانی مانند آقای لادویگ استدلال می‌کنند که هند در بامداد ۱۰ مه توانست «طیفی وسیع از اهداف» را در داخل پاکستان هدف قرار دهد؛ موضوعی که تا حد زیادی از دید رسانه‌های بین‌المللی پنهان ماند.

ارتش هند اعلام کرد که در حمله‌ای هماهنگ، به ۱۱ پایگاه هوایی پاکستان در سراسر کشور موشک شلیک کرد، از جمله پایگاه راهبردی نورخان در نزدیکی راولپندی، نه چندان دور از مقر ارتش پاکستان. این هدفی حساس بود که اسلام‌آباد را غافلگیر کرد.

یکی از دورترین اهداف در بهلاری، در فاصله ۱۴۰ کیلومتری از شهر بندری کراچی بود.

آقای لادویگ می‌گوید این‌بار نیروی هوایی هند طبق رویه‌های استاندارد عمل کرد – ابتدا به سامانه‌های پدافند هوایی و راداری پاکستان حمله کرد و سپس تمرکز را بر اهداف زمینی گذاشت.

جنگنده‌های هندی از انواع موشک، مهمات سرگردان و پهپاد استفاده کردند، در حالی که پاکستانی‌ها سامانه دفاع هوایی اچ‌کیو۹ ساخت چین را به کار گرفته بودند.

او می‌گوید: «به نظر می‌رسد حملات نسبتا دقیق و هدفمند بوده‌اند. دهانه‌های انفجار دقیقا در وسط باند فرودگاه‌ها بود، یعنی همان نقطه ایده‌آل. اگر این درگیری طولانی‌تر می‌بود، نمی‌توانم بگویم که نیروی هوایی پاکستان چقدر زمان نیاز داشت تا این تاسیسات را دوباره عملیاتی کند.»

با این حال، او می‌گوید که ارتش هند با خودداری از ارائه جزئیات درباره ماموریت، «کنترل روایت رسانه‌ای را از دست داد.»

در پاسخ به حملات هند، پاکستان گفت که موشک‌ها و حملات هوایی‌ به چندین پایگاه هوایی هند انجام داده، اما دهلی گفت این حملات به تجهیزات یا پرسنل آسیبی نرسانده است.

آمریکا و متحدانش با درک این‌که اوضاع از کنترل خارج می‌شود مداخله کردند و بر هر دو کشور فشار آوردند تا درگیری را متوقف کنند.

اما کارشناسان می‌گویند برای هند، این ماجرا زنگ خطری است.

پکن ممکن است درباره جزئیات مناقشه اخیر هند و پاکستان اظهار نظر نکند، اما مشتاق است نشان دهد که سامانه‌های تسلیحاتی‌اش با سرعت در حال نزدیک ‌شدن به سطح غربی‌هاست.

دهلی می‌داند که جنگنده‌هایی که چین به پاکستان داده، از مدل‌های اولیه هستند. پکن هم‌اکنون نسل پیشرفته‌تری از جنگنده‌های رادارگریز جی۲۰ را به خدمت گرفته است.

هند و چین مناقشه مرزی دیرینه‌ای در منطقه هیمالیا دارند و در سال ۱۹۶۲ یک جنگ مرزی کوتاه داشتند که با شکست هند به پایان رسید. در ژوئن ۲۰۲۰ نیز در منطقه لداخ درگیری مرزی کوتاهی رخ داد.

کارشناسان می‌گویند هند کاملا آگاه است که باید سرمایه‌گذاری در صنعت بومی دفاعی خود را سرعت بخشد و خریدهای بین‌المللی را تسریع کند.

فعلا به نظر می‌رسد صنعت دفاعی چین پس از ادعای موفقیت یکی از جنگنده‌هایش در مناقشه هند و پاکستان، در مرکز توجه قرار گرفته است.