چرا تعداد زیادی از کودکان سیگار الکترونیکی میکشند و چقدر خطرناک است؟
منبع تصویر، Peter Dazeley/ Getty Creative
- نویسنده, لوئیس بروچو
- شغل, بیبیسی
کشورهای سراسر جهان در حال اعمال محدودیتهایی در مقابله با رواج و محبوبیت سیگارهای الکترونیک که به آنها «ویپ» هم گفته میشود، هستند.
سازمان بهداشت جهانی میگوید این سیگارها الکترونیک با بستهبندیهای رنگارنگ خود، در حال حاضر با ۱۶ هزار طعم و مزه در دسترس هستند و میزان مصرف آنها در میان کودکان و نوجوانان در بسیاری از کشورها، از تعداد مصرفکنندگان بزرگسال آنها بیشتر است.
تازهترین کشوری که مقرراتی در این مورد وضع کرده است، بریتانیا است. در این کشور از اول ماه ژوئن فروش ویپهای یکبارمصرف در سراسر کشور ممنوع شد و فروشگاههایی که این قانون را رعایت نکنند جریمه نامحدود خواهند داشت و در صورت تکرار جرم تا دو سال حکم زندان خواهند شد.
دولت بریتانیا امیدوار است با محدود کردن دسترسی به ویپ های یکبارمصرف، تأثیر مخرب آنها بر محیطزیست و همینطور مصرف آن توسط کودکان را محدود کند.
سیگارهای الکترونیکی چقدر مضر هستند؟
مطالعات نشان دادهاند که سیگار الکترونیکی بسیار کمتر از سیگار که حاوی تنباکو است دارای قطران، مواد سمی و مواد سرطانزا است.
اما کشیدن سیگارهای الکترونیک میتواند آسیب طولانیمدت به ریهها، قلب و مغز بزند و آنطور که بعضی از متخصصان پزشکی گفتهاند این سیگارها باید فقط بهعنوان ابزار کمکی برای بزرگسالانی که تلاش میکنند سیگار را ترک کنند توصیه شوند.
وزارت بهداشت و مراقبتهای اجتماعی بریتانیا اعلام کرده است: «ویپها میتوانند راهی مؤثر برای ترک سیگار برای بزرگسالان باشند اما ما همیشه بهطور شفاف گفتهایم که کودکان و بزرگسالان غیر سیگاری نباید از آنها استفاده کنند.»
سازمان بهداشت جهانی در دسامبر سال ۲۰۲۳ مطالعهای در مورد اثرات سیگارهای الکترونیک انجام داد و هشدار داد شواهد نگرانکنندهای در مورد آسیبها ناشی از آنها در حال به دست آمدن است.
مطالعه دیگری که در سال ۲۰۲۰ توسط دانشگاه متروپولیتن منچستر در بریتانیا انجام شد نشان داد که مصرف سیگارهای الکترونیک میتواند «اثراتی مشابه مانند سیگار کشیدن بر عملکرد ریه و قلب داشته باشد.»
این مطالعه همچنین هشدار داد که بسیاری از انواع یکبارمصرف این سیگارها، میتواند موجب تحریک شدن بیشتر و عادت به سیگار کشیدن بیشتر در جوانان شود. این خطری است که سازمان بهداشت جهانی هم بر آن تأکید دارد.
در فوریه سال ۲۰۲۵، دولت بریتانیا اعلام کرد پروژه تحقیقاتی را آغاز کرده است تا تأثیر این سیگارها را روی ۱۰۰ هزار نفر که بالای ۱۸ سال هستند بررسی کند تا اطلاعات بیشتری از خطرات این سیگارها به دست آید.
دکتر تدروس آدهانون گبریسوس، مدیرکل سازمان بهداشت جهانی در سال ۲۰۲۴ گفته بود: «کودکان از سنین پایین در دام سیگارهای الکترونیک میافتند و ممکن است به نیکوتین معتاد شوند.»
«من از کشورهای جهان میخواهم اقدامات سختگیرانه تری برای جلوگیری از استفاده این سیگارها خصوصاً بین کودکان و جوانان خود در پیش بگیرند.»
ویپ چه تأثیری روی جوانان دارند؟
دکتر رودیگر کرچ، مدیر ارتقای سلامت سازمان بهداشت جهانی، میگوید که سیگارهای الکترونیک عمداً از طریق رسانهها اجتماعی و اینفولئنسر ها تبلیغ میشوند.
او میگوید بازاریابی بعضی از این محصولات شامل شخصیتهای کارتونی و طراحیهایی است که آنها را برای جوانان جذاب میکند.
او در سخنانی در سال ۲۰۲۳ گفت: «افزایش مصرف سیگار الکترونیک بین کودکان و جوانان به شکل نگرانکنندهای رو به افزایش است و میزان آن حتی از مصرف بزرگسالان هم بیشتر شده است.»
ژاکلین شولتز، متخصص قلب از برزیل و سرپرست برنامه ترک سیگار در موسسه قلب اینکور، در سائوپولو برزیل هم همین نگرانی را دارد.
او میگوید: «من در مطبم جوانان ۱۶ تا ۲۴ ساله بیشتری میبینم که از این سیگارها مصرف میکنند و میزان نیکوتین خونشان برابر با کشیدن ۲۰ سیگار در روز است.»
او میگوید قبلاً سیگار کشیدن بین جوانان برزیلی محبوب نبود اما با ظهور سیگارهای الکترونیک شرایط فرق کرده است و او فکر میکند مصرف آنها بهزودی تبدیل به یک اپیدمی خواهد شد.
او طرفدار ممنوع کردن این سیگارها است.
او ادامه میدهد: «ویپ ها درواقع همان سیگارهای قدیمی هستند اما در لباس مبدل. آنها بهقصد فروش زیاد مداوم و ایجاد اعتیاد ساختهشدهاند و آسیبهای جدید هم به آنها اضافهشده است.»
سازمان بهداشت جهانی میگوید حتی مواجه کوتاهمدت با تبلیغات این سیگارها در شبکههای مجازی میتواند احتمال مصرف آنها و در ادامه کشیدن خود سیگار هم را بالا ببرد.
این سازمان اعلام کرده است: «مطالعات بهطور پیوسته بر این نتیجه تأکید دارند که جوانانی که از سیگارهای الکترونیک استفاده میکنند سه برابر بیشتر احتمال دارد در سنین بالاتر سیگار بکشند.»
سازمان بهداشت جهانی تخمین میزند که سالانه بیش از ۸ میلیون نفر درنتیجه استفاده از دخانیات جان خود را از دست میدهند.
نیکوتین موجود در تنباکو بسیار اعتیادآور است. مصرف دخانیات یک عامل اصلی خطر برای بیماری قلب و عروق و تنفسی است. بیش از ۲۰ نوع از سرطانها و بیماریهای ناتوانکننده ناشی از آن هستند.
تولیدکنندگان ویپ چه میگویند؟
جان دان، مدیرکل انجمن تولیدکنندگان سیگارهای الکترونیک بریتانیا معتقد است موفقیتآمیز بودن مقررات بستگی بهتناسب و تعادل آنها دارد.
او میگوید: «شواهد در این مورد واضح هستند: کشیدن سیگارهای الکترونیک نقش مهمی در پایین آوردن تاریخی میزان مصرف دخانیات در بریتانیا داشته است و طعم سیگارها نقش مهمی در این موفقیت بازی کردهاند.»
«این حرف که طعم سیگارها فقط برای جذب کودکان است، با شواهد جور نیست. ما میدانیم که مصرفکنندگان بزرگسال هم طعم میوهای را ترجیح میدهند. نظرسنجی نشان میدهند اگر این طعمها حذف شوند، دوسوم سیگاریها سابق به سمت سیگار بر خواهند گشت.»
«هیچ فرد زیر ۱۸ سالی نباید از این سیگارها استفاده کند. برای همین دستگاههای قانونگذار برای اجرای سفت و سختتر مقررات فشار آوردهاند. ازجمله ممنوع کردن نامگذاریهای نامناسب برای طعمها و همینطور بستهبندی این سیگارها.»
«اگر میخواهیم به اهداف بلند پروازانه ای که در مورد کاهش مصرف دخانیات داریم برسیم، باید تعادل مناسبی برقرار کنیم. باید بتوانیم دسترسی جوانان به سیگارهای الکترونیک را محدود کنیم اما باید عناصری از این سیگارها که برای بزرگسالان هم جذاب است ازجمله طعمها را هم حفظ کنیم.»
چه قوانین در مورد سیگارهای الکترونیکی در سراسر جهان وجود دارد؟
استفاده از سیگارهای الکترونیکی در نقاط مختلف جهان قوانین بسیار متفاوتی دارد.
بر اساس گزارش سال ۲۰۲۴ سازمان بهداشت جهانی، ۳۴ کشور فروش سیگارهای الکترونیکی را ممنوع کردهاند.
در برخی موارد، ممنوعیتها شامل فروش و توزیع آنها هم میشود اما در بعضی دیگر کشورها استفاده از ویپ در فضای عمومی هم ممنوع شده است.
در ایران واردات، توزیع و فروش سیگارهای الکترونیک غیرقانونی است و سیگارهای الکترونیکی که در بازار به فروش میرسند موارد قاچاق محسوب میشوند.
طبق گزارشها، وزارت بهداشت ایران تا کنون از صدور مجوز برای تولید، فروش و عرضه این سیگارها خودداری کرده است.
بعضی کشورها مانند استرالیا قانونی دارند که بر اساس آن همه سیگارهای الکترونیک، صرف نظر از اینکه نیکوتین دارند یا نه، باید در داروخانهها به فروش بروند.
با این وجود سازمان ملل میگوید ۸۸ کشور در جهان هیچ محدودیت حداقل سن برای این سیگارها ندارند و در ۷۴ کشور هیچ نوع محدودیت برای استفاده از ویپ وجود ندارد.
در سال ۲۰۱۴، اتحادیه اروپا دستورالعمل محصولات دخانی را اصلاح کرد و در مورد سیگارهای الکترونیکی، مقررات سختگیرانهتری وضع کرد که شامل محدودیتهای سنی و محدودیت در مورد تبلیغات و طعمها میشود.
این قوانین در مناطق مختلف اروپا متفاوت هستند. فرانسه و بلژیک سیگارهای الکترونیکی یکبارمصرف را ممنوع کردهاند درحالیکه در یونان سیگارهای الکترونیکی مجاز هستند و فروش آنها در فروشگاههای خاص آزاد است و مقررات خاصی در مورد استفاده از آنها وجود دارد.
در آمریکا، خریداران ویپ باید حداقل ۲۱ سال داشته باشند تا بتوانند دستگاه ویپ، مایع مخصوص آن را فروشندگان محصولات دخانی خریداری کنند.
منبع تصویر، Getty
سیگارهای الکترونیکی چقدر برای محیط زیست مضر هستند؟
ممنوعیت استفاده از سیگارهای الکترونیک در کنار تلاش برای کم کردن استفاده جوانان دلیل دیگری هم دارد و آن کم کردن آسیبهایی است که این سیگارها به محیطزیست وارد میکنند.
بر اساس گزارش وزارت محیط زیست، غذا و امور روستاها در بریتانیا، تقریباً پنج میلیون سیگار الکترونیک یکبارمصرف در سال ۲۰۲۳ هر هفته دور ریخته شدهاند.
سیگارهای الکترونیک حاوی باتریهای لیتیومی و برد الکترونیکی هستند. اگر بهدرستی بازیافت نشوند، مواد سمی مانند کبالت و مس را از خود نشت میدهند که میتوانند حیاتوحش را به خطر انداخته و مواد شیمیایی سمی را وارد محیط زیست کنند.
مواد معدنی مانند لیتیوم را میتوان در صورت بازیافت در صنایع سبز مانند تولید خودروهای برقی و توربینهای بادی دوباره مورداستفاده قرار داد.
اما بازیافت ویپ های یکبارمصرف کار دشواری است زیرا اندازه کوچکی دارند و طراحی و ساخت آنها پیچیده است و بهسختی میتوان اجزا آنها را از هم جدا کرد.
در بریتانیا در مورد سیگارهای الکترونیک یکبارمصرف هشدار داده شده است. این هشدار میگوید: «این سیگارها در جمعآوری زباله ایجاد خطر میکنند و باعث آتشسوزی در کامیونهای حمل زباله میشوند.»
چه تعدادی از کودکان و بزرگسالان از سیگار الکترونیکی استفاده میکنند؟
یک گزارشها چنین تخمین زده که ۸۲ میلیون نفر در سراسر جهان از سیگار الکترونیک و یا انواع دیگر محصولات دخانی که در آن تنباکو سوزانده نمیشود استفاده میکنند.
طبق گزارش مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریها (سی دی سی) در آمریکا، در سال ۲۰۲۴ حدود ۱.۶۳ میلیون نفر (۵.۹ درصد) از دانش آموزان دبیرستانی در از سیگار الکترونیکی استفاده کردهاند.
در بریتانیا و بر اساس گزارش موسسه خیریه اقدام برای سلامت و دخانیات، در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۸ درصد از نوجوانان ۱۱ تا ۱۷ ساله از سیگار الکترونیکی استفاده کردهاند.
استفاده از ویپ در میان افراد بالاتر از ۱۶ سال بالا رفته است و در سال ۲۰۲۳، ۵.۱ میلیون نفر از ویپ و یا سیگار الکترونیک استفاده کردهاند.
سازمان ملی آمار بریتانیا گزارش میدهد که ۵.۹ درصد افراد ۱۶ سال به بالا در سال ۲۰۲۳ روزانه از سیگار الکترونیکی استفاده میکردند که این مقدار نسبت به سال قبل افزایش داشته است. درحالیکه ۳.۹ درصد دیگر نیز گاهی از آنها استفاده کردهاند.
همزمان سازمان بهداشت جهانی تخمین میزند که حداقل ۳۷ میلیون کودک ۱۳ تا ۱۵ ساله در سراسر جهان از نوعی از دخانیات ازجمله سیگار، محصولات تنباکوی بدون دود و همینطور به شکل رو به افزایشی از سیگارهای الکترونیک استفاده میکنند.
